I SA/Gl 1088/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi D.S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od spadków i darowizn wskutek wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 16 stycznia 2012 r. D.S. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wniosek ów został zainicjowany w wyniku wezwania skarżącej do uiszczenia wpisu sądowego do skargi w kwocie 133 zł. W jego uzasadnieniu skarżąca podniosła, że sytuacja finansowa jej rodziny jest bardzo niestabilna między innymi z powodu postępowania podatkowego w tej sprawie. W tych ramach odnotowała nadto, iż pogarsza się sytuacja finansowa firmy, w której zatrudniony jest jej mąż. Zaakcentowała dalej, że w najbliższym czasie musi dokonać remontu dachu w budynku, w którym mieszka, co będzie stanowiło spore obciążenie budżetu domowego. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżąca mieszka wspólnie z mężem i dwójką synów. D.S. zeznała, że jej mąż posiada domek jednorodzinny ("1/2 bliźniaka") i działkę o powierzchni 7 arów. Łączny dochód ww. gospodarstwa domowego oszacowano na kwotę 6.450,00 zł brutto. W odpowiedzi na wezwanie referendarza o uzupełnienie ww. wniosku, skarżąca nadesłała plik dokumentów, na podstawie których ustalono, co następuje. Miesięczne dochody skarżącej stanowią kwotę około 2.390,00 zł netto, z kolei jej męża – 3.140,00 zł brutto. Stałe miesięczne wydatki obciążające budżet domowy wynoszą łącznie około 803,00 zł, w tym opłaty z tytułu: wywozu odpadów – 37,09 zł; zużycia energii elektrycznej – 208,95 zł; zużycia gazu – 110 zł (wg prognozy); usług telekomunikacyjnych i teleinformatycznych – 129,61 zł; dostawy wody – 47 zł. Do wskazanej wyżej globalnej kwoty wydatków zaliczono nadto deklarowane (chociaż niewykazane) przez skarżącą koszty ogrzewania (250 zł) oraz podatek od nieruchomości (20,83 zł). Z nadesłanych dokumentów wynika nadto, że skarżąca posiada dwa rachunki bankowe w A S.A. Ich łączne saldo na dzień 20 lutego 2012 r. wynosiło 2.922,98 zł. Z kolei mąż skarżącej korzysta z usług bankowych Banku B, w którym – na dzień 20 lutego 2012 r. – posiadał środki zdeponowane na "rachunku kart kredytowych" w kwocie 3.604,67 zł. Z dokumentacji źródłowej wynika nadto, że starszy z synów, z uwagi na zdiagnozowaną jednostkę chorobową, wymaga stałego leczenia; nie przybliżono jednak skali wydatków, które mogą się z tym wiązać. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Co do zasady strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej w skrócie: P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. W myśl zatem art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z kolei przez "uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny" należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05, nie publ.). Odnosząc poczynione wyżej uwagi na grunt tej sprawy należy stwierdzić, że nie sposób sytuacji materialnej skarżącej postrzegać w kategoriach socjalnych standardów utrzymania. Skarżąca wraz z mężem posiada stały dochód, którego łączna wartość stanowi blisko 5000 zł netto miesięcznie. Wykazano też, że stałe wydatki w gospodarstwie domowym skarżącej nie stanowią nawet 1/5 tej kwoty. W tym stanie rzeczy uznano, że w przypadku D.S. nie została spełniona przesłanka warunkująca zastosowanie dobrodziejstwa procesowego, jakim niewątpliwie jest zwolnienie od kosztów sądowych. Trzeba jeszcze w tym miejscu zaznaczyć, że instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich"; prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego z jakichkolwiek źródeł. W tym też kontekście należy zwrócić uwagę skarżącej, że w dniu, w którym uzupełniła wniosek o przyznania prawa pomocy z zamiarem wykazania, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, na rachunkach bankowych jej i męża zgromadzone były środki pieniężne w łącznej kwocie 6.527,65 zł (wpis sądowy od skargi stanowi zaledwie 2% tej kwoty). Co znamienne, środki te nie mają charakteru lokaty terminowej, co w istocie mogłoby utrudnić ich zadysponowanie w terminie zakreślonym dla uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Taki stan rzeczy nie może uzasadnić próby przerzucenia ciężaru kosztów tego konkretnego postępowania na Skarb Państwa, a w dalszej kolejności na innych podatników, będących częstokroć w relatywnie trudniejszej sytuacji życiowo-materialnej, wziąwszy pod uwagę nawet jednostkę chorobową, na którą cierpi jeden z synów skarżącej. Wypada tutaj nadmienić, że zapadłe obecnie rozstrzygnięcie nie wyklucza ponownego złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w przypadku realnego zagrożenia utraty pracy przez skarżącą bądź jej męża, a w szczególności w obliczu powstania dalszych, choć niepewnych kosztów sądowych. W wyniku poczynionych wyżej spostrzeżeń, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.