I SA/Gl 109/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Ewa Madej po rozpoznaniu w dniu 1 września 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A S. A. w J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości w kwestii wniosku skarżącej o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji p o s t a n a w i a odmówić wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Pismem z dnia [...] pełnomocnik skarżącej Spółki, będący radcą prawnym, wniósł o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, utrzymującej w mocy decyzję Wójta Gminy O. z dnia [...] nr [...] określającą skarżącej Spółce wysokość zobowiązania w podatku od nieruchomości za rok 2007 w wysokości [...] zł. Uzasadniając wniosek, zwrócił w pierwszej kolejności uwagę na trudną sytuację finansową Spółki spowodowaną trwającą od końca ubiegłego roku dekoniunkturą na rynku produkowanego przez nią węgla [...]. Opisał przy tym mechanizmy gospodarcze, takie jak spadek zamówień na węgiel i cen tego surowca (o [...] zł na tonie), które doprowadziły do zmniejszenia jego sprzedaży (o [...]%) i przychodów z niej (o [...]%), przy jednoczesnym zwiększeniu zapasów węgla nie znajdującego nabywców (o [...] ton w roku bieżącym). Wskazał również na problemy w uzyskaniu zapłaty od odbiorców węgla i w spłacie ciążących na Spółce zobowiązań pracowniczych. W dalszej części uzasadnienia wniosku pełnomocnik skarżącej zaznaczył, że egzekucja zobowiązania podatkowego, którego dotyczy zaskarżona decyzja, pociągnie za sobą skutki trudne do odwrócenia. Tytułem przykładu, pełnomocnik wskazał tutaj na proces odzyskiwania od gminy, będącej beneficjentem spornego podatku, wcześniej wpłaconej przez Spółkę należności podatkowej, trwający ponad siedem lat. Pełnomocnik stwierdził, że z uwagi na możliwości budżetu gminnego w razie uwzględnienia skargi "wyegzekwowanie zwrotu środków przez skarżącą stanie się czysto iluzoryczne". Jego zdaniem "nie można przecież założyć prowadzenia przeciwko gminie egzekucji mogącej zachwiać jej stabilnością gospodarczą", wobec czego oczekiwanie na zwrot środków stałoby się w istocie "wieloletnim faktycznym kredytowaniem gminy" przez skarżącą. Kontynuując ten wątek rozważań, pełnomocnik podkreślił, że Sąd w innej sprawie Spółki powziął wątpliwości co do konstytucyjności przepisów stanowiących podstawę wydania również decyzji zaskarżonej, i wystąpił w tym zakresie z pytaniem do Trybunału Konstytucyjnego. Podniósł, że uznanie przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności tych przepisów z Konstytucją sprawi, iż decyzja ta będzie musiała być uchylona. Wstrzymanie wykonania decyzji pozwoli uniknąć zarówno szkody wyrządzonej niemożliwością dysponowania przez skarżącą swoimi środkami pieniężnymi, jak i związanej z tą szkodą odpowiedzialności odszkodowawczej gminy. Pełnomocnik podniósł również, że w sytuacji, gdy sama zasadność opodatkowania i istnienie zobowiązania podatkowego jest sprawą wyjątkowo sporną i wątpliwą, a należności objęte decyzjami wymiarowymi olbrzymie – wstrzymanie wykonania takich decyzji będzie stanowić wyraz uwzględnienia interesu podatnika. Zdaniem pełnomocnika, wstrzymanie wykonania decyzji jest ponadto uzasadnione interesem publicznym. Zaznaczył on bowiem, że wykonanie spornego zobowiązania podatkowego wraz z odsetkami może zaburzyć płynność finansową skarżącej Spółki, która nie tylko jest największym podmiotem gospodarczym w gminie, dającym zatrudnienie jej mieszkańcom, ale należy do rzetelnych podatników. Przy piśmie z dnia [...] pełnomocnik przedstawił dokumentację źródłową mająca potwierdzać okoliczności przywołane we wniosku, a mianowicie odpisy: sprawozdania finansowego Spółki za pierwszy kwartał bieżącego roku (wykazano w nim między innymi przychody netto ze sprzedaży w wysokości [...] zł, koszty działalności operacyjnej w wysokości [...] zł, stratę netto w wysokości [...] zł, nadto zobowiązania i rezerwy na zobowiązania określono na kwotę [...] zł, w tym zobowiązania długoterminowe na kwotę [...] zł, a zobowiązania krótkoterminowe na kwotę [...] zł, zaś podatek od towarów i usług podlegający wpłacie do budżetu na kwotę [...] zł, przy kwocie [...] zł podatku należnego), bilansu jednostek na koniec ubiegłego roku (po stronie aktywów zapisano m.in. środki trwałe o wartości [...] zł oraz środki pieniężne w kasie i na rachunkach w wysokości [...] zł, po stronie pasywów m.in. zobowiązania i rezerwy na zobowiązania w wysokości [...] zł oraz zysk netto w wysokości [...] zł) oraz materiałów dotyczących regulowania zobowiązań podatkowych ciążących na skarżącej (m.in. zestawienia spornego podatku od nieruchomości wpłaconego przez Spółkę w okresie dwóch ostatnich lat wraz z potwierdzeniami przelewów, według których Spółka wpłaciła łącznie kwotę w wysokości [...] zł). Postanowieniem z dnia 18 czerwca 2009 r. Sąd zawiesił postępowanie sądowe w związku z pytaniem prawnym wystosowanym do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie o sygn. I SA/Gl 110/09, w którym to postępowaniu przedstawiono Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie prawne dotyczące zgodności art. 1a ust. 1 pkt 2 w związku z art. 2 ust.1 pkt 3 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 9, poz. 84 ze zm.) z art. 217 w związku z art. 84 i art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Sąd uznał bowiem, że rozstrzygnięcie tego pytania będzie miało istotne znaczenie dla niniejszego postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie stwierdzić trzeba, że zawieszenie postępowania sądowego w rozpatrywanej sprawie nie stoi na przeszkodzie rozpoznaniu złożonego przez pełnomocnika skarżącej Spółki wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Na mocy bowiem art. 127 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie: ppsa, podczas zawieszenia sąd nie podejmuje wprawdzie żadnych czynności, z wyjątkiem jednak m.in. tych, które mają na celu wstrzymanie wykonania aktu lub czynności. Przystępując zatem do zasadniczego wątku rozważań czyli do oceny wniosku, w pierwszej kolejności odnotować należy, że stosownie do art. 61 § 1 ppsa wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności. W konsekwencji zatem, wstrzymanie wykonania przez Sąd ma charakter wyjątkowy i może znaleźć zastosowanie jedynie w sytuacjach nadzwyczajnych. Potwierdza to treść art. 61 § 3 ppsa, gdzie sformułowano stosunkowo restrykcyjne przesłanki wydania postanowienia w analizowanej materii. Zgodnie z tym przepisem, wniosek o wstrzymanie wykonania można bowiem uwzględnić wyłącznie wtedy, gdy zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. W tym miejscu podkreślić należy, że konieczność spłaty zobowiązania podatkowego ustalonego decyzją pierwszoinstancyjną nie może niejako sama przez się przemawiać na rzecz wstrzymania wykonania, gdyż stanowi ona naturalną konsekwencję wydania takiej decyzji i utrzymania jej w mocy w toku postępowania odwoławczego i z tego punktu widzenia nie ma na pewno charakteru nadzwyczajnego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 sierpnia 2008 r., sygn. akt II FZ 365/08, LEX nr 443847). W ocenie Sądu dokumentacja przedłożona przez pełnomocnika skarżącej nie potwierdza zaś jego poglądu, że wykonanie to będzie się wiązać z niebezpieczeństwem wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, jak wymaga tego art. 61 § 3 ppsa. Powyższa konstatacja nie oznacza, że Sąd neguje, iż skarżąca Spółka znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Położenie finansowe Spółki wynika bowiem jednoznacznie z treści sprawozdania finansowego za pierwszy kwartał bieżącego roku, czyli dokumentu pozwalającego na poczynienie najbardziej aktualnych ustaleń w omawianej kwestii, zwłaszcza z danych dotyczących bardzo dużej wysokości straty netto oraz zobowiązań ciążących na Spółce. Dane te paradoksalnie przemawiają jednak przeciwko uwzględnieniu rozpoznawanego wniosku. Pozwalają one bowiem przyjąć, że problemy finansowe skarżącej spowodowane są obiektywnymi uwarunkowaniami gospodarczymi, a nie koniecznością spłaty zobowiązania podatkowego ustalonego decyzją pierwszoinstancyjną, które ze względu na swoją skalę nie może mieć jakiegokolwiek odczuwalnego wpływu na stan płynności finansowej wnioskodawczyni. Zobowiązanie to ustalono bowiem na kwotę [...] zł, przy czym to kwota [...] zł jest kwestionowana przez skarżącą, stanowiąc wartość przedmiotu zaskarżenia. Sporna kwota należności podatkowej, aczkolwiek niewątpliwie bardzo wysoka, stanowi zaledwie ułamkową część procenta wskazanej w sprawozdaniu finansowym wysokości zobowiązań długo - i krótkoterminowych. Podobnie ma się rzecz z relacją wysokości spornej należności podatkowej do wysokości określonej w sprawozdaniu finansowym sumy zobowiązań i rezerw na zobowiązania. Do podobnych rezultatów prowadzi także zestawienie tej kwoty z innymi wartościami wykazanymi w sprawozdaniu, w tym dotyczącymi kosztów działalności operacyjnej Spółki czy osiągniętej przez nią wysokości sprzedaży netto. Wbrew twierdzeniom zawartym we wniosku dla jego rozpoznania nie ma przy tym znaczenia to, czy skarga Spółki jest zasadna, czy też nie. Tego rodzaju okoliczność nie została bowiem wymieniona pośród przytoczonych wyżej przesłanek wstrzymania wykonania decyzji bądź innego aktu z zakresu administracji publicznej i dlatego może ona podlegać ocenie dopiero w ramach wyroku kończącego postępowanie sądowe (por. m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 czerwca 2008 r., sygn. akt II FSK 723/08, LEX nr 479102). Uzależnianie wstrzymania wykonania decyzji od zasadności skargi, na etapie rozpatrywania wniosku w przedmiocie wstrzymania wykonalności decyzji, prowadziłoby bowiem do swoistego przedsądu. Nie ulega wątpliwości, że niniejsze postępowanie sądowoadministracyjne zostało zawieszone w związku z pytaniem prawnym skierowanym do Trybunału Konstytucyjnego w innej sprawie. Fakt powzięcia przez jeden ze składów Sądu wątpliwości co do konstytucyjności określonych przepisów nie przesądza zresztą, iż Trybunał te wątpliwości podzieli, stwierdzając niezgodność tych przepisów z Konstytucją. Postępowanie przed Trybunałem Konstytucyjnym uzasadniać zatem może wyłącznie zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego w innej sprawie, a nie wstrzymanie wykonania kontrolowanego w jego ramach aktu administracyjnego. W ocenie Sądu nie ma również podstaw do twierdzenia, by wykonanie zaskarżonej decyzji mogło wywołać skutki nieodwracalne. Ewentualne uwzględnienie skargi przez Sąd może doprowadzić do zwrotu należności uiszczonych wskutek wykonania zaskarżonej decyzji wraz z odsetkami za zwłokę. Zapłata tych należności może więc leżeć w interesie strony w większym stopniu niż wstrzymanie wykonania, tym bardziej iż wstrzymanie to nie powoduje zaprzestania naliczania od nich odsetek za zwłokę, co może sprawić, iż w razie oddalenia skargi suma zaległości będzie większa o odsetki narosłe w okresie obowiązywania postanowienia o wstrzymaniu. Nie ulega przy tym wątpliwości, że art. 61 § 3 ppsa może znaleźć zastosowanie wyłącznie celem zapobieżenia szkodzie, "która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego świadczenia" ani też przez "przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu" (tak postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 4 grudnia 2007 r., sygn. akt II SA/Bk 637/07, LEX nr 356705). Nieprzekonująca jest również podjęta przez stronę skarżącą próba wykazania, że powyższa prawidłowość w niniejszej sprawie nie wystąpi. Podatnikowi przysługują przecież środki prawne na wypadek przewlekłego zwracania nadpłaty; sam pełnomocnik skarżącej wspomniał zresztą o możliwości dochodzenia odszkodowania za szkodę wywołaną tego rodzaju nieprawidłowym działaniem. Sąd rozważył także aspekt rozpatrywanego zagadnienia, związany z interesem publicznym. W art. 61 § 3 ppsa nie zastrzeżono bowiem, że niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków ma dotyczyć jedynie wnioskodawcy. Niebezpieczeństwo to nie musi więc odnosić się tylko niejako bezpośrednio do jego prawnie chronionych interesów, co więcej to, że obejmować ono może swoim zakresem oddziaływania sferę szerszą, zwłaszcza mającą doniosłe znaczenie społeczne, jak np. zapewnienie poziomu zatrudnienia, płynność finansowa gminy, stanowi wręcz dodatkowy argument na rzecz wstrzymania wykonania. Tego rodzaju racje nie mogą mieć jednak znaczenia w kontekście przywołanym we wniosku, gdyż muszą one ustąpić wymogom, jakie wynikają z zasad praworządności i sprawiedliwości, które winny być przestrzegane, szczególnie przez taki podmiot prawa, jakim jest gmina. W ich świetle zaś świadczenie publicznoprawne, które okazało się nienależne, należy zwrócić, niezależnie od problemów budżetowych, jakie mogą się z tym wiązać. Reasumując, zdaniem Sądu w rozpatrywanej sprawie brak jest dowodów wskazujących na to, by wykonanie zaskarżonej decyzji mogło samoistnie wpłynąć na sytuację skarżącej, a nawet, by mogło ono w tym zakresie stanowić ważny negatywny czynnik w funkcjonowaniu Spółki. W konsekwencji nie powinno ono też pociągnąć za sobą utraty miejsc pracy zatrudnianych przez nią pracowników. Mając na uwadze wszystkie te okoliczności, Sąd na podstawie art. 61 § 3 ppsa orzekł jak w sentencji postanowienia.