I SA/Gl 110/17

Starszy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 25 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2010 r. w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 21 marca 2017 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie ze względu na to, że nie wykonał on wezwania do nadesłania dokumentacji źródłowej, a w konsekwencji nie wykazał spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W dalszej kolejności został on wezwany do uiszczenia wpisu od skargi. Skarżący wniósł zażalenie na zarządzenie w przedmiocie wpisu wraz z kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego (druk PPF z 31 maja 2017 r.). Wnioskodawca oświadczył, że jego jedynym źródłem utrzymania pozostaje wynagrodzenie w minimalnej wysokości. Wskazał, że pozostaje w gospodarstwie domowym z małoletnim synem i żoną uzyskującą dochody w wysokości 3300 zł. Zwrócił jednakże przy tym uwagę, że w jego małżeństwie obowiązuje rozdzielność majątkowa. Według wniosku skarżący nie posiada majątku poza udziałami w spółkach, łoży na utrzymanie swojej córki studentki i mieszka w wynajętym mieszkaniu. Do wniosku załączył kopie zeznań podatkowych, których nie nadesłał wcześniej na wezwanie, oraz kopię umowy o ustanowieniu rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Pismem doręczonym dnia 4 czerwca 2017 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zwartych we wniosku poprzez nadesłanie tych samych materiałów co uprzednio, poza wspomnianymi zeznaniami podatkowymi, mianowicie: dokumentów wskazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, w szczególności zaświadczenia pracodawców skarżącego i jego żony o wysokości wynagrodzenia wypłaconego im w okresie ostatniego półrocza za poszczególne miesiące oraz potwierdzenia wypłaty tych wynagrodzeń za ostatni miesiąc (chyba że będą one odnotowane w wyciągach z rachunków bankowych), a nadto zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy lub kopii decyzji, którymi te świadczenia przyznano albo zwaloryzowano, wyciągów z wszelkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat (zastrzeżono, że w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć i sposobie ich spłaty w okresie ostatnich trzech miesięcy, w tym o środkach, którymi posiadacz rachunku może dysponować, a w razie ich likwidacji po dniu 1 czerwca 2016 r. – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku), zestawienie wszelkich operacji dokonanych w ramach rachunków inwestycyjnych posiadanych przez żonę skarżącego z podaniem obecnego stanu tych rachunków (wskazano, że jeżeli rachunki te zostały zamknięte w okresie ostatnich dziewięciu miesięcy, należy przedłożyć zaświadczenie instytucji finansowej, która te rachunki prowadziła, poświadczające ten fakt i wskazujące, w jaki sposób rozdysponowano środki, jakimi posiadacz rachunku dysponował), zaświadczeń Spółek, w których skarżący posiada udziały, że skarżącemu nie wypłacono żadnych kwot w okresie ostatnich dziewięciu miesięcy, oraz że skarżący nie pełni funkcji w ich organach czy też jako ich prokurent, dokumentu wskazującego tytułu prawny, na podstawie którego skarżący korzysta z lokali wskazanych jako jego adres zamieszkania oraz adres do korespondencji, dokumentów poświadczających kwoty przekazane przez skarżącego córce w okresie ostatnich trzech miesięcy, np. kopii potwierdzeń nadania przekazów pocztowych, rachunków opłaconych przez skarżącego itp., a także kopii faktur lub rachunków obrazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie. W wezwaniu zastrzeżono, że ilekroć mowa w nim o osobach pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym, należy przez to rozumieć także żonę, niezależnie od rozdzielności majątkowej obowiązującej w małżeństwie. Skarżący ustosunkował się do cytowanego wezwania przy piśmie procesowym z dnia 7 lipca 2017 r. W tych ramach nadesłał oświadczenie A. G. (córka skarżącego),w którym wskazała, że otrzymuje od ojca każdego miesiąca kwotę 500 zł z tytułu świadczenia alimentacyjnego. Z zaświadczenia z dnia 7 lipca 2017 r., wystawionego przez samego skarżącego, występującego jako prezes A Sp. z o.o., wynika, że jest on zatrudniony w tej Spółce z wynagrodzeniem 1.459,00 zł netto, oraz że jest jedyną osobą zatrudnioną w tym podmiocie. Z kolejnego zaświadczenia wynika, że skarżący nie uzyskał w okresie ostatnich dziewięciu miesięcy żadnych środków pieniężnych od B Sp. z o.o. Skarżący pełni funkcję likwidatora C Sp. z o.o. w likwidacji oraz D Sp. z o.o. w likwidacji. Z tego tytułu nie otrzymuje jednakże żadnego wynagrodzenia. Dochód miesięczny żony skarżącego kształtuje się na poziomie 3.823,01 zł netto, co wynika z zaświadczenia pracodawcy za okres do 1 grudnia 2016 r. do 31 maja 2017 r. Skarżący w ramach korespondencji z dnia 7 lipca 2017 r. nadesłał także wyciągi z rachunku bankowego A.G. (żony skarżącego) typu [...] z okresów od 1 do 30 kwietnia 2017 r. i od 1 maja do 6 lipca 2017 r. W pierwszym okresie ujawniono transakcje 13 a 30 kwietnia 2017 r. W drugim okresie ujawniono transakcje pomiędzy 22 czerwca 2017 r. a 5 lipca 2017 r. Dostępne środki na dzień 6 lipca 2017 r. stanowiły kwotę 8.178,49 zł. Skarżący nadesłał nadto wydruk z bankowości elektronicznej, z którego wynika, że ww. [...] powiązane jest z rachunkiem o charakterze inwestycyjnym z limitem miesięcznym 149.495,09 zł. Suma aktywów na tym rachunku wyniosła na dzień sporządzenia wydruku, tj. 6 lipca 2017 r. kwotę 5.978,49 zł. Wypada nadto odnotować w tym miejscu, że postanowieniem z dnia 15 września 2016 r., utrzymanym w mocy postanowieniem z dnia 3 listopada 2016 r., skarżącemu odmówiono przyznania prawa pomocy w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 834/16, po czym wpis od skargi został uiszczony. Wpis sądowy od skargi w tej sprawie stanowi kwotę 584 zł, a w równolegle prowadzonym postępowaniu w sprawie I SA/Gl 138/17 jest to kwota 400 zł. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a.") przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – czyli w myśl art. 245 § 2 tej ustawy obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić tę okoliczność, przedstawiając – z własnej inicjatywy lub na wezwanie – stosowną dokumentację źródłową. Minimum staranności, jaką powinna się ona wykazać, sprowadza się do dokładnego wykonania wezwania referendarza sądowego. Z kolei w myśl art. 255 P.p.s.a., wezwanie takie wystosowuje się do wnioskodawcy wtedy, gdy jego oświadczenia okażą się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzą wątpliwości. Umożliwia ono weryfikację oświadczeń zamieszczonych we wniosku poprzez ich konfrontację z niezbędną dokumentacją źródłową, a co za tym idzie gwarantuje wolną od wątpliwości ocenę jego możliwości płatniczych. W niniejszej sprawie wątpliwości takie są zaś szczególnie uzasadnione. Prawomocnym postanowieniem z dnia 21 marca 2017 r. odmówiono bowiem wnioskodawcy prawa pomocy z uwagi na fakt, że nie wykonał on wezwania do nadesłania dokumentów źródłowych. W tym kontekście przypomnieć wypada, iż skarżącemu odmówiono również prawa pomocy w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 834/16, w wyniku czego uiścił on wpis od skargi, mimo że wcześniej utrzymywał, iż nie jest w stanie tego uczynić. Wytknięto mu wówczas poważne luki w dostarczonej przez niego dokumentacji źródłowej, zwłaszcza w postanowieniu z dnia 3 listopada 2016 r. Sąd skoncentrował się na analizie wyciągu z rachunku bankowego jego żony, odnotowującego operacje opiewające na wysokie kwoty, wskazując m.in. na wynikającą z nich informację o rachunkach papierów wartościowych. Ponadto wykazano niejasności dotyczące dochodów. Konkluzje przyjęte po analizie wniosku złożonego w tej sprawie, należy jednakowoż poprzedzić zastrzeżeniem, że sytuacja materialna skarżącego została w tym przypadku oceniona przy uwzględnieniu dochodów jego żony. Przyjęto tak albowiem wielokrotnie deklarowana przez skarżącego rozdzielność majątkowa w jego małżeństwie nie ma znaczenia z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy, nie wyłączając zastosowania art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r., poz. 682), w myśl którego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia ich pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8). Rozdzielność majątkowa, jak sama nazwa wskazuje, odnosi się przecież do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09, LEX nr 563242) Tym samym należy podkreślić, że za odmową przyznania prawa pomocy przemawia w pierwszej kolejności stan środków pieniężnych na rachunku bankowym żony skarżącego. Zgromadzona kwota stanowi wielokrotność wpisów sądowych w obu sprawach skarżącego będących przedmiotem dzisiejszego posiedzenia niejawnego. Co więcej, pokrycie rzeczonych wpisów sądowych jest możliwe także ze środków zgromadzonych na rachunku inwestycyjnym. Już taki stan rzeczy winien skutkować odmową przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Po wtóre, łączny dochód gospodarstwa domowego skarżącego stanowi miesięcznie kwotę 5.282,01 zł, która przy odpowiednim gospodarowaniu środkami finansowymi, winna w ocenie referendarza sądowego, poza wskazanym wyżej źródłem finansowania, zabezpieczyć należne koszty sądowe oraz wydatki związane z umocowaniem doradcy podatkowego w sytuacji, w której jego udział będzie w tej sprawie rzeczywiście konieczny. Po trzecie, wypada odnotować, że dostrzeżono w tej sprawie mankamenty dowodowe. Wątpliwości nastręczają m.in. wyciągi z rachunku bankowego żony, które - zdaniem rozpoznającego wniosek - są niekompletne. Niestety przyjęta formuła zapisu historii samych jedynie transakcji zarówno uznaniowych, jak i obciążeniowych, bez uwzględnienia każdorazowej zmiany salda, nie pozwala na potwierdzenie tej tezy. Nie mniej jednak prześledzenie historii transakcji pozwala z dużą pewnością na postawienie hipotezy, że nie przedstawiono transakcji z okresu pomiędzy 1 a 12 kwietnia 2017 r. i pomiędzy 1 maja 2017 r. a 22 czerwca 2017 r. Na przedstawionych przez skarżącego wyciągach nie zauważono między innymi wpływów z tytułu wynagrodzenia jego żony. Skądinąd ujawnione transakcje uznaniowe z 13 kwietnia 2017 r. i z 30 czerwca 2017 r. na kwoty odpowiednio 270 zł i 174,31 obciążające rachunek pracodawcy A. G. z tytułu "świadczenie świąteczne" oraz "premia II kw 2017" pozwalają założyć, że również zasadnicze wynagrodzenie jest jej wypłacane tym samym kanałem. Nie potwierdza tego nadesłane w tej sprawie zaświadczenie pracodawcy z 6 lipca 2017 r., wszak pomimo wyraźnej wskazówki co do konieczności potwierdzenia w nim formy wypłaty świadczenia (patrz pkt 1 wezwania referendarza sądowego z 9 czerwca 2017 r.), takiej adnotacji w nim zabrakło. Do mankamentów dowodowych należy zaliczyć także brak dokumentu wskazującego na tytuł prawny do zajmowanego mieszkania. W gruncie rzeczy, trudne do ustalenia jest rzeczywiste ulokowanie gospodarstwa domowego skarżącego, a tym samym miejsca, które pełni centrum interesów życiowych jego i pozostałej rodziny. W aktach sprawy figurują dwa adresy, oba stanowią lokale mieszkalne, przy czym jeden z nich jest wskazany jako adres zamieszkania, a drugi jako dla korespondencji. Trzeba wspomnieć w tym miejscu, że skarżący zadeklarował w piśmie z dnia 7 lipca 2017 r., iż w ciągu siedmiu dni nadeśle oświadczenie właścicielki mieszkania o jego użyczeniu. Referendarz sądowy, mając to na uwadze, wyczekiwał wpływu tego dokumentu, jednakowoż do dnia dzisiejszego nie wpłynął on do akt sądowych. Nie do końca czytelne są również wydatki skarżącego z tytułu utrzymania gospodarstwa domowego, wszak te jedynie częściowo wynikają z wyciągów z rachunku bankowego jego żony. Z uwagi też na sygnalizowane wyżej luki w zestawieniu transakcji na rzeczonym rachunku oraz pozostałe mankamenty dowodowe, nawet te szczątkowo wykazane dane nie można uznać za reprezentatywne. Przykładowo trzy przelewy z 4 lipca 2017 r. na rzecz spółdzielni na łączną kwotę 420,91 zł. Końcowo wypada podkreślić, że aktualna na gruncie tej sprawy pozostaje część rozważań referendarza sądowego poczynionych w postanowieniu z dnia 15 września 2016 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 834/16. Otóż także w tym przypadku, dla wyniku postępowania w przedmiocie prawa pomocy nie może pozostawać bez znaczenia to, że skarżący nie realizuje swoich możliwości zarobkowych. Pełni on funkcje kierownicze w zorganizowanych podmiotach prowadzących działalność gospodarczą bądź nieodpłatnie, bądź za wynagrodzeniem minimalnym, niepodlegającym zajęciu egzekucyjnemu. W świetle wszystkich podniesionych wyżej okoliczności, za uwzględnieniem wniosku nie przemawia fakt, iż w chwili obecnej toczą się równolegle dwa postępowania ze skarg S. G., i że w obu jest on zobowiązany do uiszczenia wpisów sądowych od skarg. Mając to na względzie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.