I SA/Gl 1112/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Kornacki (spr.), Sędziowie WSA Agata Ćwik-Bury, Beata Machcińska, Protokolant Katarzyna Czabaj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 marca 2018 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę. 1. Skarżący M. W. pismem z 20 lutego 2017 r., sprecyzowanym w piśmie z 4 kwietnia 2017 r., zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. (dalej: ZUS) z wnioskiem o umorzenie: - w całości odsetek za zwłokę w zapłacie składek na ubezpieczenia społeczne, - 50 % należności głównej z tytułu nieopłaconych w terminie składek, - rozłożenie pozostałej do spłaty kwoty na raty w wymiarze nieprzekraczającym 400 złotych miesięcznie. W uzasadnieniu wskazał, że nie jest w stanie wywiązać się z zobowiązań wobec ZUS-u ze względu na swoją sytuację majątkową. Podniósł, że jego dochody wynoszą około 2.200 zł netto miesięcznie, mieszka w wynajętym mieszkaniu, posiada dziesięcioletni samochód marki Renault Clio, a nadto na jego utrzymaniu pozostaje córka studiująca w trybie stacjonarnym. Dołączył oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej. 2. Decyzją z [...] r. nr [...] ([...]) organ odmówił umorzenia: a) kwoty [...] zł, tj. 50 % należności z tytułu nieopłaconych w terminie składek w części finansowanej przez płatnika niepodlegających umorzeniu na podstawie przepisów ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz.U z 2012 poz.1551) wynoszących łącznie [...] zł, w tym: - ubezpieczenia społecznego za okres 03/2009-10/2014 w wysokości [...] zł; - ubezpieczenia zdrowotnego za okres 03/2009-10/2014 w wysokości [...] zł; - Funduszu Pracy i FGŚP za okres 03/2009-10/2014 w wysokości [...] zł; b) odsetek za zwłokę w wysokości [...] zł naliczonych na dzień 7 kwietnia 2017 r. do wszystkich zaległych składek niepodlegających umorzeniu na podstawie przepisów ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność w łącznej wysokości [...] zł. W uzasadnieniu organ wskazał, że ustalił, iż wnioskodawca uzyskuje dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę wykonywaną na [...] etatu w wysokości około 215 zł netto miesięcznie. Posiada dodatkowe źródło dochodu w wysokości około 1.715 zł miesięcznie. Prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe wraz z córką, która nie osiąga dochodów. Dochód dyspozycyjny gospodarstwa domowego wnioskodawcy wynosi 1.517,36 zł. Stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem wynoszą 830 zł, w tym 330 zł z tytułu miesięcznych opłat, 400 zł z tytułu opłat eksploatacyjnych oraz 100 zł z tytułu kosztów związanych z leczeniem. ZUS wskazał także, że skarżący posiada zobowiązania pieniężne z tytułu zaciągniętych kredytów na łączną kwotę [...] zł, a łączna miesięczna kwota spłaty zobowiązania wynosi około 1200 zł. Jednocześnie wnioskodawca od dnia 12 kwietnia 2012 r. żyje w separacji z żoną, nie posiada nieruchomości, ma samochód marki Renault Clio rocznik [...] o szacowanej wartości 4.600 zł. Według oświadczenia skarżący choruje na nadciśnienie tętnicze oraz postępujące zwyrodnienia stawów. Działalność gospodarcza prowadzona przez skarżącego została wyrejestrowana od dnia [...] r. Wnioskodawca pełni funkcję prezesa zarządu spółki z o.o. ZUS podniósł również, że nie dokonywał zabezpieczeń na majątku wnioskodawcy a wobec należności z tytułu składek nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne. W związku z powyższym w ocenie organu analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie pozwala na stwierdzenie, że w sprawie wystąpiła którakolwiek z przesłanek warunkujących możliwość umorzenia należności z tytułu składek, określonych w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 963 ze zm. – dalej: u.s.u.s.). Organ wskazał, że przesłanki wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 4, 4a i 4b nie zachodzą "z przyczyn oczywistych". Przesłanka z punktu 3 (nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa) nie wystąpiła, gdyż jakkolwiek działalność gospodarcza nie jest już prowadzona, to jednak nie został stwierdzony brak majątku, z którego można prowadzić skuteczne postępowanie egzekucyjne. Nie wystąpiła przesłanka z punktu 5, ponieważ ani naczelnik urzędu skarbowego ani komornik sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie wystąpiła także przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., ponieważ nie jest wykluczone, że w postępowaniu egzekucyjnym uzyska się kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne. W następnej kolejności organ dokonał analizy umorzenia zadłużenia z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., umożliwiającym umorzenie składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, w sytuacjach określonych w rozporządzeniu wykonawczym Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. z 2003 r. poz. 1365 – dalej: rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r.). W ocenie organu wnioskodawca nie wykazał, że ze względu na sytuację materialno-bytową nie jest w stanie uregulować zadłużenia w dłuższym czasie, w ramach zawartego z ZUS-em układu ratalnego i że spowoduje to brak zaspokojenia jego podstawowych potrzeb życiowych. ZUS podkreślił przy tym, że ujemny dochód dyspozycyjny gospodarstwa domowego wnioskodawcy generują również zobowiązania pieniężne z tytułu zaciągniętych kredytów, a zobowiązania powstałe w innych instytucjach nie mogą stanowić przesłanki przemawiającej za umorzeniem należności, zaś rezygnacja organu z dochodzenia swoich należności doprowadziłaby do uprzywilejowania należności cywilnoprawnych, kosztem należności publicznoprawnych. Organ zauważył także, że skarżący nie wykazał, iż poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej, ani nie wykazał przewlekłej choroby i konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, która pozbawiłaby skarżącego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. 3. W dniu 28 czerwca 2017 r. skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu podtrzymał dotychczas wyrażaną argumentację, przy czym wskazał, że jego miesięczny dochód to około 2.500 zł. 4. Decyzją z [...] r. nr [...] ([...] ten sam organ utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] r. W uzasadnieniu tej decyzji ZUS wskazał, że organ działając w I instancji prawidłowo uznał, iż w sprawie nie wystąpiły wskazane w art. 28 u.s.u.s. oraz w rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. przesłanki umorzenia należności z tytułu składek. Powielił przy tym argumentację zawartą w decyzji wydanej w I instancji. Nadmienił, że w toku postępowania odwoławczego, pomimo poinformowania skarżącego odrębnym pismem z 3 lipca 2017 r. o możliwości dostarczenia dokumentów mogących mieć wpływ na wynik sprawy, skarżący nie dostarczył jakichkolwiek dokumentów potwierdzających jego oświadczenia o stanie majątkowym składane w toku postępowania przed organem I instancji. Organ II instancji wskazał również, że wniosek skarżącego stoi w sprzeczności z interesem publicznym rozumianym jako zapewnienie realizacji świadczeń społecznych szerokiej rzeszy obywateli, a skutki finansowe działalności skarżącego nie mogą być przerzucane na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, a w konsekwencji na ogół obywateli. 5. W skardze na decyzję ZUS-u z 11 sierpnia 2017 r. skarżący zarzucił naruszenie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że nie zgadza się ze stanowiskiem ZUS-u, gdyż jego sytuacja majątkowa nie pozwala mu na uiszczenie zaległych składek. Jego miesięczny dochód wynosi bowiem 1.930 zł, ma na utrzymaniu córkę, musi uiszczać czynsz, opłaty eksploatacyjne, kupować leki. Zauważył, że oprócz tego spłaca kredyt o wysokości miesięcznej raty wynoszącej 1.200 zł. Przy tym skarżący jest osobą schorowaną, nie widzi na jedno oko, leczy się na nadciśnienie tętnicze, ma problemy z kręgosłupem oraz stawami. Z tych przyczyn w ocenie skarżącego zapłata zaległych składek wpłynie na możliwość zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jego oraz jego córki. 6. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie. 7. Na rozprawie skarżący wskazał ponadto, że we wrześniu 2017 r. zawarł z ZUS-em układ ratalny, zgodnie z którym przez pierwsze dwa lata będzie spłacał należności w kwocie 414 zł miesięcznie, a następnie rata wzrośnie do kwoty około 1.500 zł miesięcznie. Dodał, że raty od września 2017 r. uiszcza. Poza tym przedłożył kopie zeznań podatkowych za 2017 r. z których wynika, że osiągnął w tymże roku dochód ze stosunku pracy w wysokości 1.647 zł oraz przychód z najmu (wykazany jako podstawa opodatkowania) 24.500 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 8. Zaskarżona decyzja nie narusza prawa, a zatem skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 poz. 1369 ze zm.). 9. W postępowaniu, którego przedmiotem jest kwestia umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne organ zobowiązany jest zbadać występowanie przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. i ewentualnie w rozporządzeniu wykonawczym, wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b w związku z ust. 3a u.s.u.s. Brak wystąpienia choćby jednej z zawartych tam przesłanek umorzenia powoduje, że organ jest zobowiązany do odmowy umorzenia składek (tzw. decyzja związana). Dopiero wystąpienie danej przesłanki umożliwia, ale nie zobowiązuje organu, do umorzenia należności w całości albo w części, w ramach tzw. uznania administracyjnego. Na gruncie tej sprawy organ dostatecznie wywiązał się z nałożonych na niego obowiązków. Poprawnie przeprowadził postępowanie, które nie wykazało stosownych przesłanek umorzenia należności i w konsekwencji tego, zasadnie wydał decyzję odmowną. 10. Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek (pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę - art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Z kolei, stosownie do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2016 r. poz. 2171, 2260 i 2261 oraz z 2017 r. poz. 791); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Przy czym, jak już wyżej wskazano, brak wystąpienia choćby jednej ze wskazanych w zamkniętym katalogu przesłanek zasadniczo (poza przypadkami wynikającymi z rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.) wyklucza umorzenie należności przez ZUS, zaś stwierdzenie jej wystąpienia, nie obliguje do wydania decyzji umarzającej należności, lecz tylko umożliwia ZUS-owi wydanie takiej decyzji w ramach uznania administracyjnego (por. wyrok NSA z 25 listopada 2011 r., II GSK 1212/10, Lex nr 1133557). W rozpatrywanej sprawie ZUS stwierdził, że wobec skarżącego nie zachodzi przesłanka "całkowitej nieściągalności" we wskazanym rozumieniu. Zdaniem sądu jest to wniosek znajdujący uzasadnienie w aktach sprawy. Należy podkreślić, że zobowiązany w skardze w ogóle nie forsował wystąpienia jakiejkolwiek okoliczności wskazanej w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i w związku z tym nie ma konieczności powielania w tym miejscu argumentacji organu. Brak przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. sprawia, że organ nie mógł umorzyć składek i odsetek w oparciu o tę podstawę prawną. 11.1. Mając zaś na uwadze art. 28 ust. 3a u.s.u.s. stwierdzający, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, należy stwierdzić co następuje. Zgodnie z art. 28 ust. 3b u.s.u.s. minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Odnosząc się więc do rozporządzenia wykonawczego należy zauważyć, że zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W odniesieniu do tych przesłanek należy podkreślić, że to na wnioskodawcy (zobowiązanym) spoczywa ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających umorzenie składek (wyrok NSA z dnia 14 listopada 2014 r., II GSK 1501/13, Lex nr 1657956). 11.2. W odniesieniu do przesłanki zawartej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., tj. że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, Sąd przychyla się do poglądu wyrażonego w wyroku NSA z 23 dnia kwietnia 2009 r., sygn. akt II GSK 884/08 (Lex 558740), że podstawa umorzenia należności ZUS została stworzona dla "uzasadnionych przypadków" (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.) - a zatem wyjątkowych, powstałych z przyczyn obiektywnych, czy niezależnych od dłużnika. Poza tym Sąd ponownie zauważa, że przepis § 3 ust. 1 rozporządzenia nakłada na wnioskodawcę (zainteresowanego) ciężar udowodnienia okoliczności wskazujących na stan majątkowy i sytuację rodzinną. W świetle zebranych w sprawie dokumentów uznać należy, że nie było podstaw do stwierdzenia występowania analizowanej obecnie przesłanki. Z akt sprawy nie wynika bowiem, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W tym aspekcie należy zauważyć, że skarżący w roku 2017 uzyskał dochód w wysokości 26.147 zł (średniomiesięcznie 2.178,92 zł), a jego znaczną część (to jest, jak deklaruje około 1.200 zł miesięcznie) przeznacza za spłacenie zobowiązań prywatnoprawnych (kredytów). To pozwala na wniosek, że skarżący powinien i może uregulować należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zdaniem Sądu nie ma bowiem racjonalnych powodów do przyjęcia, że inne zobowiązania skarżącego mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami wobec ZUS-u. Nie ma powodów aby twierdzić, że to niezapłacone składki na ZUS powinny zostać umorzone (choćby w połowie), a zobowiązania kredytowe wobec banków zobowiązany powinien realizować w pełni. Już to wskazuje, że w tej sprawie zasadnie przyjął organ, iż nie ma przesłanek do twierdzenia, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Skoro skarżący może przeznaczać ponad połowę swojego dochodu (1.200 zł miesięcznie) na spłatę kredytów, to również może regulować, choćby ratalnie, zaległości publicznoprawne wobec ZUS-u, co zresztą ma miejsce. 11.3. Skarżący nie powoływał się na straty poniesione w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego wydarzenia. Z akt sprawy okoliczności takie nie wynikają, zatem nie ma podstaw do twierdzenia, że w sprawie zaszła okoliczność wymieniona w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia. 11.4. Zobowiązany powołał się w skardze na problemy zdrowotne. Wskazał, że cierpi na nadciśnienie tętnicze, jest po operacji siatkówki oka oraz ma kłopoty z kręgosłupem i stawami. W tym zakresie Sąd stwierdza, że po pierwsze skarżący nie udokumentował powoływanych schorzeń. Tymczasem, jak już to wyżej wskazano, stosownie do § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. to na wnioskodawcy ciąży w tym zakresie ciężar dowodowy. Po drugie, nawet przyjmując w tej mierze twierdzenia zobowiązanego za wiarygodne, nie wykazał on, że zachodzi związek przyczynowy pomiędzy tymi schorzeniami a niemożnością uzyskania dochodu pozwalającego na opłacenie zaległych należności składkowych. Podstawą umorzenia zaległości z tytułu składek, nie jest bowiem sam fakt zaistnienia choroby, a jedynie trudny stan majątkowy będący efektem tej choroby. Przy czym jako trudny stan majątkowy rozumie się sytuację, w której opłacenie zaległości spowodowałoby po stronie zobowiązanego niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb (tak również WSA w Rzeszowie w wyroku z 8 września 2015 r., I SA/Rz 693/15, Lex nr 1934006). Zatem także i w tym aspekcie sprawy, okoliczność comiesięcznego spłacania kredytów w wysokości 1.200 zł miesięcznie, znacznie utrudnia skarżącemu przeprowadzenie skutecznego dowodzenia zaistnienia okoliczności z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. 12. Z tych wszystkich względów Sąd skargę oddalił.