I SA/Gl 1134/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ryszard Mikosz (sprawozdawca), Sędzia NSA Ewa Madej, Sędzia NSA Małgorzata Wolf-Mendecka, Protokolant Referent Anna Florek, po rozpoznaniu w dniu 27 lipca 2005 r. sprawy ze skargi Z. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie ulgi płatniczej oddala skargę Sygn. I SA/Gl 1134/04 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C., działając na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 w związku z art. 67 § 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm., obecnie Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta M. z dnia [...] r., nr [...], odmawiającą Z. K. umorzenia zaległości z tytułu podatku od nieruchomości za 2003 r. w wysokości [...] zł wraz z odsetkami za zwłokę w kwocie [...] zł. W uzasadnieniu tej decyzji Kolegium w pierwszej kolejności przytoczyło treść art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej, regulującego przesłanki umorzenia zaległości podatkowej. Stwierdziło zarazem, że użyte w niej nieostre pojęcie "przypadki uzasadnione ważnym interesem podatnika" ma szeroki zakres znaczeniowy i dlatego powinno być interpretowane "w zależności od okoliczności sprawy". Wyraziło przy tym pogląd, iż za zdarzenie objęte tym zakresem może być uznane znaczne obniżenie zdolności płatniczej podatnika spowodowane klęską żywiołową, wypadkiem losowym lub innymi obiektywnymi i niezależnymi od podatnika czynnikami zewnętrznymi. Kolegium podkreśliło następnie, że ocena, czy konkretne okoliczności uzasadniają przyznanie wnioskowanej ulgi, pozostawiona została organom podatkowym, podejmującym decyzje w ramach swobodnego uznania. Podkreśliło przy tym, iż takie uznanie nie oznacza dowolności, gdyż organ musi zbadać sytuację materialna podatnika oraz dokonać jej oceny W dalszej części uzasadnienia Samorządowe Kolegium Odwoławcze zwróciło również uwagę, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, dokonując interpretacji pojęcia "zagrozić egzystencji podatnika" należy wziąć pod uwagę przepisy ustawy o pomocy społecznej, a zatem ustalić, czy osoba (rodzina), której odmówiono umorzenia podatku, nie znalazła się w sytuacji uprawniającej ją do przyznania świadczeń z pomocy społecznej". W tym kontekście odnotowało, że dochody miesięczne państwa K. w wysokości [...] zł nie przekraczają minimum socjalnego określonego w ustawie o pomocy społecznej dla dwuosobowej rodziny na kwotę 712 zł. Nawiązując do ustalonego w sprawie stanu faktycznego, Kolegium przypomniało, iż w 2003 r. Z. K. umorzono zaległości z tytułu podatku od nieruchomości za 2002 r. w wysokości [...] zł, akcentując zarazem, że w dniu [...] 2003 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wypłacił G. K. kwotę [...] zł, tytułem wyrównania za okres od dnia [...] 2000 r. do dnia [...] 2003 r. W kontekście wszystkich tych faktów Kolegium uznało, iż rozpatrywany wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Kolegium, albowiem "umorzenie zaległości podatkowych jest instytucją nadzwyczajną stosowaną doraźnie i tylko w wyjątkowych sytuacjach". Tymczasem zaś, w ocenie organu odwoławczego, "sytuacja finansowa rodziny wnioskodawcy nie odbiega od przeciętnej, a posiadane dochody (...) pozwalają na zapłacenie zobowiązań podatkowych". W końcowej części uzasadnienia Kolegium stwierdziło, że wydając decyzję w przedmiocie umorzenia, należy pogodzić ważny interes podatnika z interesem publicznym, przyznając jednak prymat temu ostatniemu. Decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. Z. K. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, domagając się jej uchylenia. W uzasadnieniu skarżący zarzucił Kolegium powierzchowne zbadanie jego sytuacji materialnej, podnosząc, iż członkiem jego rodziny jest także [...]letnia córka, uczęszczająca do [...] klasy [...]. Wyraził także pogląd, powołując się przy tym na orzeczenie o zaliczeniu go do [...] stopnia niepełnosprawności, że grożąca [...] choroba [...], na którą cierpi, stanowi właśnie wspomniany w zaskarżonej decyzji przypadek losowy, uzasadniający umorzenie jego zaległości podatkowej. Rozwijając ten wątek w innym miejscu uzasadnienia odwołał się do informacji medialnej, według której "osoba chora ze stopniem [...] na chorobę [...] jest zwolniona z opłat z tytułu podatku od nieruchomości". Skarżący stwierdził również, że wypłacona jego żonie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych kwota [...] zł "nie była rekompensatą lub dodatkowym dochodem, tylko należącym się dochodem miesięcznym, który był wstrzymany przez okres trzech lat". Oświadczył zarazem, ze przez ten czas jego rodzina "żyła na kredyt", a w konsekwencji otrzymawszy wspomniana kwotę musiała "spłacić zadłużenia za media, powstałe na skutek braku dochodu", a także "zadłużenia u znajomych i rodziny". Zwrócił jednocześnie uwagę, iż dochód jego rodziny ogranicza się do kwoty [...] zł, stanowiącej sumę przysługującego mu zasiłku z pomocy społecznej oraz renty jego żony. Do skargi dołączył kopię decyzji Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w M., z której wynika, że otrzymuje zasiłek stały w wysokości [...] zł miesięcznie (z czego jednak kwota [...] zł płatna jest przelewem na konto komornika) oraz odcinek kopię odcinka, zktorej wynika, że renta pobierana przez jego zonę wynosi [...] zł netto). W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Polemizując z zarzutami zawartymi w skardze, Kolegium podtrzymało, co do zasady, dotychczasową argumentację organów podatkowych. Dodatkowo zwróciło uwagę, że skarżący nabył spadek po swojej matce, w skład którego wchodzi nieruchomość położona w M. przy ul. [...], stanowiąca jego miejsce zamieszkania, nadto zaś własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu, mieszczącego się w W. przy ul. [...]. Kolegium podniosło również, iż w trakcie postępowania wyjaśniającego skarżący nie poinformował o otrzymaniu kwoty [...] zł., podkreślając zarazem, że jej wypłata miała podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia podjętego w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest nieuzasadniona, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza, zdaniem Sądu, prawa znajdującego zastosowanie w rozpatrywanej sprawie. Przystępując do szczegółowych rozważań w tym zakresie, w punkcie wyjścia przywołać trzeba kluczowy dla tego rozstrzygnięcia przepis art. 67 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm., obecnie Dz. U. z 2005 r.). Stosownie do jego treści, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, organ podatkowy na wniosek podatnika może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe. Brzmienie art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że uwzględnienie wniosku podatnika może nastąpić przede wszystkim wtedy, kiedy organ dojdzie do przekonania, że uzasadnia to ważny interes podatnika lub interes publiczny. Jak jednak często podnosi się w orzecznictwie, decyzja w rozpatrywanym przedmiocie ma charakter uznaniowy, ponieważ pojęcia "ważnego interesu" oraz "interesu publicznego" są nieostre i pojemne w stopniu pozwalającym na objecie ich zakresami znaczeniowymi wszelkich okoliczności mających wpływ na dokonanie prawnej kategoryzacji sytuacji podatnika w każdej konkretnej sprawie (pogląd taki wyraził Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyrokach z dnia 5 stycznia 2000 r., sygn. III SA 8348/98, opublikowanym w zbiorze orzeczeń LEX nr 42867, z dnia 8 września 2000 r., sygn. III SA 1836/99, opublikowanym w zbiorze orzeczeń LEX nr 47013 i z dnia 10 listopada 2000 r., sygn. 1584/99, opublikowanym w zbiorze orzeczeń LEX nr 47470). Często podkreśla się również, że treść art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej wyraźnie wskazuje, iż uregulowanego nim instrumentu prawnego stanowi uprawnienie organu, z którego może, ale nie musi on skorzystać. Tym samym więc, nawet gdy wystąpią okoliczności, które mogą uzasadniać wspomniany "ważny interes podatnika" lub "interes publiczny", nie rodzi to po stronie organu bezpośredniego obowiązku uwzględnienia wniosku podatnika, gdyż uzyskanie ulgi w postaci umorzenia zaległości podatkowej pozostaje zawsze przywilejem tego ostatniego, a nie jego prawem (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 marca 2000 r., sygn. III SA 257/99, opublikowany w zbiorze orzeczeń LEX nr 45244, z dnia 7 marca 2001 r., sygn. SA/Sz 2125/99, opublikowany w zbiorze orzeczeń LEX nr 48961 i z dnia 21 marca 2001 r., sygn. I SA/Ka 577/00, opublikowanym w zbiorze orzeczeń LEX nr 47500). Trzeba zaś pamiętać, że ulga taka stanowi odstępstwo od zasady równości opodatkowania, co przemawia za przyjęciem reguły, że może ono mieć miejsce jedynie wyjątkowo, w nadzwyczajnych stanach faktycznych, zwłaszcza powstałych niezależnie od podatnika (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 22 listopada 2000 r., sygn. SA/Sz 1295/99, opublikowanym w zbiorze orzeczeń LEX nr 53169). Z dotychczasowych spostrzeżeń wynika zatem, że sądowa kontrola zgodności z prawem decyzji wydanej na podstawie art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej jest mocno ograniczona, gdyż musi się ona koncentrować się – w zasadzie wyłącznie - na zbadaniu, czy organy podatkowe dokonały wszelkich niezbędnych czynności pozwalających na ustalenie tych wszystkich okoliczności faktycznych, które powinny być przez niego uwzględnione, aby ocena sytuacji podatnika nie była dowolna. Stanowisko, jakie organ podatkowy zajmuje oceniając tę sytuację jest z kolei przedmiotem oceny Sądu tylko w takim zakresie, w jakim chodzi o ustalenie, czy mieści się ono w granicach uznania administracyjnego, czy też poza te granice wykracza. Podkreślić przy tym należy, że wspomniane granice określone zostały, za pomocą bardzo nieostrych przesłanek, co oznacza pozostawienie organowi podatkowemu znacznej swobody decyzyjnej. Odnosząc wszystkie dotychczasowe konstatacje do rozpatrywanej sprawy stwierdzić trzeba, że zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza, zdaniem Sądu, zasad wydawania decyzji uznaniowych. W toku postępowania administracyjnego wieloaspektowo zanalizowano bowiem rozpatrywaną sytuację prawnopodatkową, opierając tę analizę na prawidłowych ustaleniach faktycznych. W szczególności nie można zarzucić organom podatkowym, że zawyżyły ogólną wysokość dochodów uzyskiwanych w ramach gospodarstwa domowego skarżącego, skoro ich stwierdzenia w tym zakresie znajdują odzwierciedlenie w znajdujących się w aktach administracyjnych zaświadczeniach Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz organu właściwego w sprawach pomocy społecznej. Trudno byłoby również polemizować z oceną, wyeksponowaną zwłaszcza w odpowiedzi na skargę, że bardzo istotne znaczenie dla ustalenia sytuacji majątkowej skarżącego i jego rodziny, a tym samym przesłanek z art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej, miał fakt otrzymania przez żonę skarżącego, tytułem wyrównania pobieranej przez nią renty, kwoty [...] zł. Nie ulega bowiem wątpliwości, że kwota ta – niezależnie od tego, jaki był tytuł prawny jej wypłaty – swoją wysokością przewyższa wielokrotnie zarówno sumę dochodów rodziny skarżącego, jak i wysokość należności publicznoprawnej, której dotyczył jego wniosek. Otrzymanie takiej kwoty zmieniło zatem status materialny skarżącego w stopniu, który nie mógł być obojętny dla sposobu rozstrzygnięcia jego wniosku o umorzenie zaległości w podatku od nieruchomości za 2003 r. Konstatacji tej nie podważyły, zdaniem Sądu, wyjaśnienia zawarte w skardze, z których wynikało, że kwota ta przeznaczona została na spłatę zadłużenia. Nie zostały one bowiem poparte jakimikolwiek dowodami. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności, Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa, a w związku z tym - działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – oddalił skargę.