I SA/Gl 1136/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 19 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi M.L. i M.L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych w kwestii wniosku skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Wyrokiem z dnia 28 marca 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę M.L. i M.L. na wskazaną w komparycji decyzję organu podatkowego. Rozpoznanie tej skargi było tutaj możliwe wszak skarżący opłacili uprzednio (zlecenie przelewu z dnia 10 listopada 2010 r.) skargę należnym wpisem sądowym w kwocie 14.476,00 zł. W dalszej kolejności uiścili nadto opłatę kancelaryjną za sporządzenie uzasadnienia ww. orzeczenia Sądu (operacja bankowa w dniu 31 marca 2011 r.). Wskazany wyrok stał się następie przedmiotem skargi kasacyjnej z dnia 22 czerwca 2011 r., przy której skarżący zwrócili się m.in. o przyznanie im prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, przedkładając stosowne formularze. W drukach PPF z dnia 22 czerwca 2011 r., skarżący zgodnie podnieśli, że ich wniosek jest uzasadniony, jako że Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. zajął wszelkie źródła dochodu ich rodziny. W oświadczeniach o stanie rodzinnym skarżący zeznali, że posiadają: dom w budowie zajęty przez urząd skarbowy; mieszkanie o pow. 47 m2; nieruchomość rolną o pow. 2,4 ha (również jest przedmiotem zajęcia); udział 1/3 w nieruchomości przemysłowej (przedmiot zajęcia). Skarżący odnotował dalej, że posiada 40 udziałów w A Sp. z o.o. w Z. o łącznej wartości 500.000,00 zł (zajęte przez urząd skarbowy) oraz 25 udziałów w spółce B w K. (będące przedmiotem zajęcia). Skarżący zgodnie zeznali nadto, że pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z córką i synem. Odnotowali, że w wyniku wspomnianych wyżej zajęć nie osiągają żadnych dochodów. M.L. oświadczyła, że w kosztach utrzymania pomaga jej rodzina, od której otrzymuje miesięcznie kwotę 1000 zł. Do wniosków dołączono kopie szeregu dokumentów źródłowych, w tym: zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia 13 czerwca 2011 r., z którego wynika, że zaległości podatkowe M.L. wynoszą ogółem 1.400.561,50 zł; zawiadomień o zajęciu udziałów skarżącego w spółce A i B Sp. z o.o.; zawiadomienia o zajęciu dochodów z tytułu najmu i dzierżawy nieruchomości; zawiadomień o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego w: Banku A S.A., Banku B S.A., C Banku S.A., D S.A., E Banku S.A., F w S., G w Z.; zawiadomień o wpisach hipoteki przymusowej zwykłej o łącznej wartości 1.445.323,00 zł na dwóch odrębnych nieruchomościach; upomnień wzywających do uregulowania zaległości z tytułu podatku od towarów i usług. Dodatkowo nadesłano kopie: informacji A Sp. z o.o. kierowanych do M.L., z których wynika, że wierzytelności mu przysługujące zostają przekazywane na rachunek bankowy Urzędu Skarbowego w Z. W wyniku analizy oświadczeń skarżących oraz nadesłanych dokumentów źródłowych, pismem z dnia 18 lipca 2011 r. referendarz sądowy wezwał skarżących do uzupełnienia danych zawartych we wnioskach o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżących i osoby pozostające z nimi w gospodarstwie domowym – należy w tym celu nadesłać zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy. Zaświadczenia te powinny wskazywać formę zapłaty (gotówkową lub bezgotówkową – na rachunek bankowy) oraz odpowiadać na pytanie, jaka część wypłacanej kwoty jest potrącana tytułem zajęcia egzekucyjnego (wezwanie to nie obejmuje tych źródeł dochodu skarżącego, których dotyczą zawiadomienia o zajęciu dołączone do wniosków); 2. nadesłanie kopii zeznań podatkowych za rok 2010 złożonych przez skarżących oraz inne osoby pozostające z nimi w gospodarstwie domowym; 3. przedłożenie stosownego zaświadczenia wydanego we właściwym urzędzie pracy, potwierdzającego, że skarżąca jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. W przypadku, gdyby nie było podstaw do wydania takiego zaświadczenia, należy przedstawić zaświadczenie właściwego organu podatkowego poświadczające, że skarżąca za rok 2010 nie wykazała dochodów do opodatkowania oraz że w roku bieżącym nie odnotowano jakichkolwiek wpłat tytułem zaliczek na jej podatek dochodowy; 4. nadesłanie wyciągów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżących i osoby pozostające z nimi w gospodarstwie domowym, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat. Jeżeli rachunki te są zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty (wezwanie to nie obejmuje tych rachunków bankowych skarżącego, których dotyczą zawiadomienia o zajęciu dołączone do wniosków); 5. nadesłanie pisemnych wyjaśnień członków rodziny skarżących wskazujących wysokość pomocy materialnej udzielonej im w ciągu ostatnich trzech miesięcy. Wyjaśnienia te powinny zawierać oświadczenia, że składającym jej osobom znana jest treść art. 233 § 1 Kodeksu karnego o odpowiedzialności karnej za podanie nieprawdziwych danych lub zatajenie prawdy; 6. wyjaśnienie, jak przedstawia się sytuacja mieszkaniowa skarżących, w szczególności wskazanie przyczyn, dla których podali oni różne miejsca zamieszkania, oraz wykazanie praw do zajmowanych przez nich lokali mieszkalnych – należy w tym celu nadesłać w szczególności odpisy z ksiąg wieczystych, umów najmu itp.; 7. udokumentowanie za pomocą kopii faktur lub rachunków wysokości wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego (gospodarstw domowych) skarżących. W przywołanym wyżej piśmie referendarza zawarto pouczenie, w myśl którego niezastosowanie się do wezwania w terminie siedmiu dni lub we wskazanym zakresie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy, określonych w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej w skrócie: P.p.s.a. W piśmie procesowym z dnia 28 lipca 2011 r. pełnomocnik skarżących zwrócił się o przedłużenie terminu uzupełnienia danych do dnia 8 sierpnia 2011 r. z uwagi na terminy wydawania zaświadczeń przez organy podatkowe oraz banki, a także nieobecność członków rodziny skarżących spowodowaną wyjazdem urlopowym. Zarządzeniem z dnia 2 sierpnia 2011 r., doręczonym pełnomocnikowi skarżących w dniu 16 sierpnia 2011 r., przedłużono wnioskodawcom termin do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy o 7 dni, licząc od dnia doręczenia zarządzenia. W dniu 8 sierpnia 2011 r. skarżący złożyli oświadczenie, z którego wynika, że nie posiadają innych dochodów poza załączonymi do wniosku źródłami objętymi zajęciami. Dodali, iż "w gospodarstwie każdego z [nich] brak jest osób osiągających dochody". Wskazali dalej, że dochód faktycznie uzyskany z działalności gospodarczej spółki cywilnej C wynosi 0 zł. Wyjaśnili nadto, że od momentu wystąpienia sporu korporacyjnego w A Sp. z o.o. skarżący nie mają wpływu na bieżącą oraz finansową działalność spółki C (te same osoby są udziałowcami obu spółek). Po otrzymaniu z biura rachunkowego zeznania PIT-36L rozliczającego udział skarżącego, zostały wysłane do pozostałych wspólników spółki cywilnej pisma wzywające do natychmiastowego przelania na rachunek skarżącego kwot wynikających z rozliczenia. Skarżący zeznał jednak, że do dnia 8 sierpnia 2011 r. nie otrzymał należności z firmy C. Wnioskodawcy oświadczyli nadto, że nie są zgłoszeni jako bezrobotni w rejonowym urzędzie pracy. Skarżący do chwili obecnej nie otrzymał zaświadczenia z urzędu skarbowego, iż nie wykazał dochodów do opodatkowania, i że w bieżącym roku nie odnotowano jakichkolwiek wpłat tytułem zaliczek na podatek dochodowy. Wyjaśnili dalej, że podali różne miejsca zamieszkania albowiem skarżący mieszkają odrębnie. Właścicielem mieszkania przy ul. [...] jest wnioskodawca, a przy ul. [...] – jego siostra. Przy ww. piśmie skarżący nadesłali plik kopii dokumentów źródłowych, w tym: postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia 27 lipca 2011 r. o odmowie wydania skarżącemu "zaświadczenia o niezaleganiu w podatkach"; zeznania PIT-36L z PIT/B skarżącego za 2010 r. (dochód z pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie 544.803,94 zł); pism wzywających wspólników spółki C do wypłaty skarżącemu udziału w zysku tej spółki; zeznania PIT-28 za 2010 r. (wynika z niego, że z tytułu najmu/dzierżawy skarżący uzyskał przychód w kwocie 204.000,00 zł do opodatkowania stawką ryczałtu 8,5 %); pism właściwej spółdzielni mieszkaniowej, z których wynika, że opłatę czynszową w mieszkaniu skarżącego stanowi kwota 325 zł; faktur VAT dokumentujących rozliczenia z tytułu odstawy usług telekomunikacyjnych (średnio miesięcznie za kwotę 163,49 zł; nabywcą usług jest M.L. z adresem do korespondencji: Z., ul. [...]); faktury VAT za dostawę wody pod ostatnio wskazany adres na kwotę 97,47 zł (należność za dwa miesiące); faktury VAT dokumentującej zakup energii elektrycznej (prognoza za okres od 26.07.2011 r. do 7.01.2012 zł – 1.567,00 zł/5= miesięcznie około 313 zł);faktur VAT z tytułu użytkowania zbiornika na gaz przy ul. [...] Z. (średnia opłata miesięczna to kwota około 61,50 zł). Dodatkowo, do pisma z dnia 8 sierpnia 2011 r., dołączono oświadczenie ojca skarżącego, w świetle którego przekazał on w ciągu ostatnich trzech miesięcy kwotę 16.000,00 zł na rzecz syna z przeznaczeniem na spłatę kredytu budowlanego i utrzymanie syna i członków jego rodziny. Wypada tutaj odnotować, że dodatkowy termin na uzupełnienie wniosku upłynął w dniu 23 sierpnia 2011 r. Do dnia dzisiejszego, pomimo wydłużonego terminu, nie wpłynęła dalsza korespondencja dotycząca wnioskowanego obecnie prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Skarżący ubiegają się w tej sprawie o zwolnienie od kosztów sądowych (vide pkt 4 druków PPF). Rozstrzygnięcie wniosków sprowadza się więc do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 cyt. ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Redakcja ostatniego z przytoczonych przepisów nie pozostawia wątpliwości co do tego, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania okoliczności stanu faktycznego, które mogłyby przyczynić się do zastosowania wnioskowanego obecnie dobrodziejstwa procesowego. Tym samym to na stronie wnioskującej spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane (por. postanowienie NSA z dnia 30 lipca 2009 r. sygn. akt I FZ 171/09, publ.: LEX nr 552205). Mając na uwadze przytoczony wyżej reżim prawny, stanowisko judykatury oraz przede wszystkim okoliczności faktyczne uznano, że skarżący nie wykazali w sposób niebudzący wątpliwości, iż w ich przypadku może być zastosowany wyjątek od powszechnej reguły jakim niewątpliwie jest instytucja zwolnienia od kosztów sądowych. Analiza zgromadzonego w tej sprawie materiału źródłowego pozwoliła przyjąć, że oświadczenia skarżących są w znacznej mierze niespójne, a nadesłana przez nich dokumentacja pogłębiła wątpliwości, które zrodziły się już po analizie druków PPF. Trzeba też podkreślić, że pomimo przedłużonego terminu część dokumentacji źródłowej nie wpłynęła w ogóle do Sądu. Po pierwsze brak konsekwencji w składanych oświadczeniach można zauważyć w płaszczyźnie pojęcia "wspólne gospodarstwo domowe", którym posługuje się druk urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący zgodnie przecież oświadczyli (patrz druki PPF z dnia 22 czerwca 2011 r.), że wspólnie z córką i synem tworzą gospodarstwo domowe. Tymczasem w piśmie z dnia 8 sierpnia 2011 r. M.L. oświadczył, że oboje małżonkowie mieszkają w Z., tyle że on przy ul. [...], ona zaś przy ul. [...]. To drugie oświadczenie wydaje się mało prawdopodobne, wszak z akt sprawy nie wynika aby skarżący pozostawali w separacji. Z kolei do akt złożono m.in. faktury VAT dokumentujące dostawę mediów na rzecz skarżących. Co więcej, opłata kancelaryjna za odpis orzeczenia z uzasadnieniem została w tej sprawie uiszczona przelewem bankowym z rachunku oznaczonego jako: "L.M. i L.M. (...)". Zdaniem rozpoznającego wniosek, okoliczności te świadczą o współpracy małżeńskiej na gruncie gospodarczym i finansowym, co przecież jest naturalne w świetle art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Rozpoznający wniosek poddał w wątpliwość deklarację o miejscu zamieszkania skarżących także w oparciu o adres korespondencyjny M.L., który pojawił się na fakturach VAT, dokumentujących zakup usług telekomunikacyjnych, tj. Z., ul. [...]. Co więcej ten sam adres jest dalej wskazany jako "miejsce dostawy" na fakturach potwierdzających zakup gazu przez skarżącego. W kontekście ostatniego z wymienionych adresów, wypada zaakcentować, że skarżący dość enigmatycznie przedstawili okoliczności faktyczne dotyczące posiadanego przez nich domu, pisząc jedynie, że jest w budowie, i że jest zajęty. Rozpoznający wniosek nie miał możliwości przypisania tej nieruchomości jednoznacznych danych teleadresowych. Z kolei zgromadzony tutaj materiał nie pozwolił też obalić hipotezy, że rzeczony dom mieści się przy ul. [...] oraz że tam właśnie koncentrują się interesy życiowe M. i M.L., co korespondowałoby z oświadczeniami zawartymi w drukach PPF, że skarżący wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe. Po wtóre, pisząc o nieścisłościach nie sposób nie zauważyć, że w deklarowanych przez skarżącą dochodach gospodarstwa (patrz rubryka 10 druku M.L. z dnia 22 czerwca 2011 r.) pojawiła się pozycja około 1000 zł jako "pomoc rodziny". Tymczasem z oświadczenia K.L. z dnia 5 sierpnia 2011 r. wynika, że w ciągu ostatnich 3 miesięcy przekazał synowi kwotę 16.000,00 zł w drodze darowizny na spłatę kredytu i bieżące utrzymanie. Poruszając temat dochodów wnioskujących o prawo pomocy, przyjdzie w tym miejscu im wytknąć, że pomimo przedłużonego terminu do uzupełnienia wniosku nie nadesłali zaświadczenia właściwego urzędu skarbowego poświadczającego, że skarżąca za rok 2010 nie wykazała dochodów do opodatkowania oraz że w roku bieżącym nie odnotowano jakichkolwiek wpłat tytułem zaliczek na jej podatek dochodowy. Uzasadnione wątpliwości pojawiły się w tej sprawie na gruncie posiadanych przez skarżących rachunków bankowych. W toku postępowania skarżący konsekwentnie przedstawiali tylko i wyłącznie zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego. Z kolei nie nadesłano do akt sprawy jakiegokolwiek wyciągu bankowego. Bezsprzecznie zaś tego rodzaju dokument ma doniosłe znaczenie dla ustalenia przesłanek prawa pomocy, dając wgląd w operacje finansowe dokonywane przez stronę oraz pozwalając ustalić wysokość środków pieniężnych pozostających do jej dyspozycji w czasie, gdy powinna się ona liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Zauważono, że pomimo deklarowanej przez skarżących egzekucji administracyjnej mieli oni dostęp do środków finansowych. Przykładowo wpis sądowy od skargi został tutaj uiszczony przelewem bankowym w ciężar rachunku należącego do skarżącego w E BANKU S.A. Jednocześnie w aktach sprawy znajduje się wspomniane wyżej zawiadomienie datowane na 10 grudnia 2007 r. Podobnie rzecz ma miejsce w przypadku opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia z uzasadnieniem. Tutaj przelew wykonano z Banku H S.A. (w tym miejscu wypada zauważyć, że w aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek dokumentu wskazującego na postępowanie egzekucyjne prowadzone z rachunku w tym właśnie banku). O tym, że pomimo rzeczonej egzekucji administracyjnej skarżący mogą posiadać środki zdeponowane na rachunkach bankowych może być nadto wynikiem regulacji prawnej wynikającej z art. 54 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (t.j. Dz. U. z 2002 r., Nr 72, poz. 665), "środki pieniężne znajdujące się na rachunkach oszczędnościowych, rachunkach oszczędnościowo-rozliczeniowych oraz na rachunkach terminowych lokat oszczędnościowych jednej osoby, niezależnie od liczby zawartych umów, są wolne od zajęcia na podstawie sądowego lub administracyjnego tytułu wykonawczego do wysokości trzykrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw, bez wypłat nagród z zysku, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego za okres bezpośrednio poprzedzający dzień wystawienia tytułu wykonawczego" (ust. 1). Z kolei "środki pieniężne zgromadzone na rachunku oszczędnościowym, rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowym oraz na rachunku terminowej lokaty oszczędnościowej prowadzonym dla kilku osób fizycznych są wolne od zajęcia do wysokości określonej w ust. 1, niezależnie od liczby współposiadaczy takiego rachunku" (ust. 2). W wyniku poczynionych wyżej spostrzeżeń, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.