I SA/Gl 1140/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek po rozpoznaniu w dniu 6 kwietnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...] zł na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych, skarżąca B. R. wniosła o zwolnienie jej z obowiązku uiszczenia wpisu w całości. W dniu 4 lutego 2009 r., na wezwanie referendarza sądowego, skarżąca złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy (druk PPF). W uzasadnieniu wniosku strona podała, że nie posiada środków na dokonanie wpisu sądowego. W gospodarstwie domowym skarżąca pozostaje wraz z mężem, który posiada gospodarstwo rolne, będące jego odrębną własnością, oraz z dwoma małoletnimi synami. Działalność męża, na którego utrzymaniu pozostaje wnioskująca, przynosi straty. W ramach postępowania zainicjowanego wnioskiem o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy, skierował do strony, w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) wezwanie, w którym zobowiązano wnioskującą do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy poprzez: 1) wykazanie za pomocą odpisów stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym gaz, woda, energia elektr., telefon, nakaz płatniczy podatku od nieruchomości itp.) jakiego rzędu kwoty obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, 2) nadesłanie odpisu lub kserokopii zeznania podatkowego podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2007 (ten punkt wezwania dotyczył również męża); 3) nadesłanie wyciągów lub wykazów z posiadanych przez skarżącą i pozostałych osób będących we wspólnym gospodarstwie domowym rachunków bankowych, w tym oszczędnościowo-rozliczeniowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy; 4) nadesłanie zaświadczenia wydanego przez Agencję Rynku Rolnego, udzielającego odpowiedzi na pytanie o to, czy mąż skarżącej otrzymuje dopłaty związane z posiadanym przez niego gospodarstwem rolnym, a jeśli tak, to w jakiej wysokości, 5) nadesłanie zaświadczenia właściwej jednostki samorządu terytorialnego wskazującego na dochodowość gospodarstwa rolnego prowadzonego przez męża skarżącej, 6) nadesłanie odpisu lub kserokopii tytułu prawnego do nieruchomości położonej w P. przy ul. [...] celem wykazania czy jest to własność, współwłasność, służebność itp. za pomocą np. aktu własności, odpisu z księgi wieczystej, umowy darowizny, najmu, użyczenia itp., 7) udokumentowanie okoliczności ponoszenia straty w ramach prowadzonej przez męża działalności gospodarczej. W tych ramach należało nadesłać np. księgę przychodów i rozchodów, ewidencję przychodów, deklaracje VAT (za okres ostatnich sześciu miesięcy); dodatkowo należało nadesłać aktualną ewidencję środków trwałych prowadzonej działalności oraz wyciągi z rachunku bankowego firmy. W wezwaniu pouczono skarżącą, że nie zastosowanie się do jego treści, bądź do wyznaczonego terminu, może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania spełnienia przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy. W piśmie procesowym z dnia 18 lutego 2009 r. skarżąca oświadczyła, że nie posiada rachunku bankowego. Przy wskazanym wyżej piśmie nadesłano plik dokumentów, wśród nich: decyzję w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego (obejmującego kwotę [...] zł za rok 2008), decyzję w sprawie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego ([...] zł – płatność na rok 2008), zaświadczenie Burmistrza Miasta P. z dnia 18 lutego 2009 r. wskazujące na dochodowość gospodarstwa rolnego męża skarżącej w wysokości [...] zł (w roku 2007 r.), tytuł prawny męża skarżącej do nieruchomości położonych na terenie P.; faktury za dostawę energii elektrycznej ([...] zł miesięcznie), fakturę za wodę i odprowadzenie ścieków ([...] zł za dwa miesiące), zeznanie PIT-36, z którego wynika, że w 2007 r. małżonkowie osiągnęli stratę w kwocie [...] zł (przychód – [...] zł, koszty uzyskania przychodu – [...] zł), deklarację VAT-7K za czwarty kwartał 2008 r. (kwota do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy – [...] zł). Postanowieniem z dnia 23 lutego 2009 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy, wskazując w szczególności na selektywne zastosowanie się strony do wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. W terminowo wniesionym sprzeciwie od tego rozstrzygnięcia strona skarżąca oświadczyła, że w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podała informacje, które są prawdziwe. Wskazała, iż od 2004 r. poddaje się leczeniu, nie pracuje i wychowuje dwoje dzieci. Na wezwanie Sądu przesłała dokumenty, które znajdowały się w jej posiadaniu. Nie zgodziła się z tezą, iż dostarczenie Sądowi części danych uniemożliwia weryfikację oświadczeń zawartych we wniosku o prawo pomocy. Dodała, że dopłaty do gospodarstw rolnych są środkami finansowymi przeznaczanymi na inne cele niż utrzymanie rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Na wstępie stwierdzić należy, iż z uwagi na skutecznie wniesiony sprzeciw postanowienie referendarza, przeciwko któremu został on wniesiony utraciło moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlegała rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Konsekwencja taka wynika bowiem z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.). Rozpoznanie wniosku strony o przyznanie prawa pomocy (zgodnie z wskazaniem strony wniosek ten obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych) sprowadza się zatem do ustalenia, czy w niniejszej sprawie spełniona jest określona w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przesłanka przyznania prawa pomocy. Zgodnie bowiem z treścią powołanego przepisu przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym uzależnione jest od wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05, niepubl.). Rozpoznanie wniosku skarżącej wymaga zatem ustalenia, czy strona wykazała, że poniesienie kosztów postępowania sądowego zainicjowanego skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...]., zagrażałoby codziennej egzystencji wnioskodawczyni i jej najbliższych. W pierwszej kolejności zaznaczyć należy, iż skarżąca, pomimo stosownego wezwania, zaniechała przedłożenia wyciągów z posiadanych przez pozostałe osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym rachunków bankowych, wskazując jedynie, że takowych rachunków osobiście nie posiada. Z dokumentów źródłowych wynika natomiast, że w jej gospodarstwie domowym funkcjonuje co najmniej jeden rachunek, o którym mowa jest w decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [...]. Wyciągów z tego rachunku skarżąca nie dołączyła także do sprzeciwu. Powyższa okoliczność rzutuje ma ocenę rzeczywistych możliwości płatniczych strony. Sąd orzekający nie jest bowiem w stanie w sposób wolny od wątpliwości ocenić, czy poniesienie kosztów sądowych, sprowadzających się na obecnym etapie postępowania jedynie do kwoty wpisu od skargi, skutkowałoby uszczerbkiem utrzymania koniecznego skarżącej i jej rodziny. Ponadto, strona skarżąca w sposób wybiórczy zastosowała się do wezwania do złożenia pozostałych dokumentów źródłowych. Przede wszystkim zaś, nie ujawniła aktualnej dokumentacji dotyczącej działalności gospodarczej jej męża, w szczególności aktualnej ewidencji środków trwałych prowadzonej działalności oraz wyciągów z rachunku bankowego firmy. Z akt sprawy wynika, iż obok prowadzonej działalności gospodarczej, małżonek skarżącej posiada gospodarstwo rolne. Dochód z tego gospodarstwa wyniósł w roku 2007 kwotę [...] zł. Sąd stwierdził ponadto, że z nadesłanych przez skarżącą dokumentów, dotyczących wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego ani z oświadczeń strony nie wynika, jakoby zalegała ona z opłatami za dostawę mediów i aby rodzina skarżącej nie była w stanie ponosić comiesięcznych kosztów związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym za utrwalony uznać należy pogląd odnośnie ciężaru dowodu w postępowaniu dotyczącym wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wskazuje się bowiem, iż rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach regulujących instytucję przyznania prawa pomocy. Tym samym to na wnioskującym spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 4 stycznia 2005 r., sygn. akt I SA/Gd 758/04, opubl. w bazie LEX nr 203329). W rozpatrywanej sprawie skarżąca nie wykazała, że w stosunku do niej zachodzi przesłanka warunkująca skorzystanie z instytucji procesowej, jaką stanowi przyznanie prawa pomocy. Nie przedstawiła bowiem, pomimo wezwania, kompletnej dokumentacji źródłowej, pozwalającej na wolną od wątpliwości ocenę jej rzeczywistego stanu majątkowego. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia, działając w oparciu o art. 260 tej ustawy.