I SA/Gl 1140/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ, po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Z.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości p o s t a n a w i a 1. uchylić postanowienie Sądu z dnia 3 kwietnia 2017 r. w przedmiocie odrzucenia sprzeciwu; 2. utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 22 grudnia 2016 r. Postanowieniem z dnia 3 kwietnia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odrzucił sprzeciw Z.K. od postanowienia z dnia 22 grudnia 2016 r. starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy. Na powyższe postanowienie skarżący wniósł zażalenie wskazując, że nie uchybił terminowi a błąd był po stronie poczty, na dowód czego załączył kopertę doręczenia postanowienia referendarza sądowego. Ponadto w pismem z dnia 24 stycznia 2017 r. skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego wskazując, że nie ustały przyczyny, dla których był zwolniony od kosztów sądowych w latach 2010, 2015 i innych wnosząc tym samym o przyznanie mu prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 195 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369) zw. dalej "P.p.s.a." jeżeli zażalenie zarzuca nieważność postępowania lub jest oczywiście uzasadnione, wojewódzki sąd administracyjny, który wydał zaskarżone postanowienie, może na posiedzeniu niejawnym, nie przesyłając akt Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, uchylić zaskarżone postanowienie i w miarę potrzeby sprawę rozpoznać na nowo. Przepis ten stanowi zatem podstawę do dokonania przez wojewódzki sąd administracyjny autokontroli wydanego postanowienia i w przypadku stwierdzenia zaistnienia zawartych w nim przesłanek uchylenia go bez konieczności przesyłania akt sprawy Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu. Uchylenie zaskarżonego postanowienia i ponowne rozpoznanie sprawy powinny mieć miejsce wówczas, gdy sąd podziela podniesiony w zażaleniu zarzut nieważności postępowania lub uznaje, że jest ono oczywiście uzasadnione. Powyższy wyjątek od zasady dewolutywności zażalenia jest uzasadniony względami ekonomii postępowania [por. A. Wróbel (w:) K. Chorąży, W. Taras, A. Wróbel, Postępowanie administracyjne..., s. 337]. W ocenie Sądu zażalenie jest oczywiście uzasadnione, co uprawniało Sąd do uchylenia zaskarżonego postanowienia z dnia 3 kwietnia 2017 r. w przedmiocie odrzucenia sprzeciwu. Z dołączonej koperty nadania postanowienia referendarza sądowego wynika, że doszło do omyłki po stronie operatora pocztowego w zakresie obliczania terminów, co powoduje, że należało uznać wniesienie sprzeciwu w niniejszej sprawie za czynność dokonaną w terminie. Tym samym koniecznym stało się rozpoznanie sprzeciwu skarżącego od postanowienia referendarza sądowego z dnia 22 grudnia 2016 r., którym to postanowieniem referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W postanowieniu tym referendarz sądowy ustalił, że skarżący w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł, zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego, podnosząc, że od dłuższego czasu ma kłopoty z widzeniem na jedno oko, co wymusza na nim korzystanie z pomocy osób trzecich. Skarżący nadesłał urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również kilka skierowań do podjęcia leczenia w specjalistycznych placówkach medycznych, pochodzących z lat 2014 – 2016. Referendarz sądowy wskazał, że w druku PPF skarżący, w ramach uzasadnienia wniosku, podniósł, że na jedno z oczu nie widzi w ogóle, a prawidłowe funkcjonowanie drugiego jest mocno zagrożone. Zeznał, że samotnie prowadzi gospodarstwo domowe. Do posiadanych składników majątku skarżący zaliczył dom o powierzchni [...] m2 z zastrzeżeniem, że kwalifikuje się do kapitalnego remontu. W rubryce "inne nieruchomości" skarżący odnotował: "działkę gruntu [...] m2 nie przynosi dochodu, choroba". Z kolei pod pozycją "dochody" odnotował: "emerytura [...] złotych zajętość". Podniósł nadto, że posiada zobowiązania, w tym alimenty oraz czynsze najmu, w łącznej kwocie [...] zł. W następstwie tak złożonego wniosku referendarz sądowy zobowiązał skarżącego do uzupełnienia – w terminie 7 dni - wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i nadesłanie dokumentów źródłowych, w szczególności przez: 1) wykazanie na podstawie jakiego tytułu prawnego skarżący korzysta z nieruchomości położonej w D. przy ul. [...]; należało również wykazać tytuł prawny bądź jego utratę do lokalu mieszkalnego położonego w K. przy ul. [...]; 2) wykazanie za pomocą kopii stosownych dokumentów zobowiązań i stałych wydatków (należało wykazać np. kredyty, pożyczki, raty leasingowe, alimenty, czynsze najmu, dzierżawy, wysokość kosztów ponoszonych na mieszkanie, opłaty za media, koszty leczenia, rehabilitacji, ubezpieczenia majątku); dodatkowo należało przedstawić dokumenty potwierdzające zapłatę ww. należności np. potwierdzenia przelewu, wpłaty gotówkowe, inne; w przypadku występowania zaległości z tytułu tychże wydatków należało przedstawić aktualne zaświadczenia właściwych podmiotów potwierdzające tę okoliczność; w tych ramach należało wskazać także osoby, które ewentualnie partycypują w ponoszeniu tych kosztów; 3) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowego, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z nich po sierpniu 2013 r. – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku; w tych ramach należało uwzględnić rachunek bankowy w [...] o nr [...]; 4) udokumentowanie (np. za pomocą oświadczeń osób trzecich) okoliczności korzystania ze wsparcia znajomych; w tych ramach należało nadto wskazać jakiego rodzaju jest to pomoc; 5) złożenie oświadczenia informującego o aktualnym sposobie wykorzystania nieruchomości położonej w K. przy ul. [...] (dawniej [...]); oświadczenie to należało wesprzeć stosowną dokumentacją; 6) nadesłanie dokumentów potwierdzających rozwiązanie umów najmu ww. nieruchomości z firmami: "[...], [...]" i [...]; 7) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów – należy w tym celu nadesłać zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich czterech miesięcy (zaświadczenia winny zawierać adnotację o sposobie wypłaty środków np. przelew bankowy, wypłata gotówką, inne); dla udokumentowania dochodów (straty) z działalności gospodarczych należało nadesłać kopie dokumentów księgowych obrazujących wynik finansowy działalności gospodarczej w okresie ostatnich czterech miesięcy, w tym np. za pomocą księgi przychodów i rozchodów (pełna wersja z opisem zdarzeń gospodarczych), zestawienia sprzedaży, deklaracji VAT, raportów kasowych, itp.; w tych ramach należało nadto nadesłać aktualną ewidencję środków trwałych i wartości niematerialnych prowadzonej działalności; 8) nadesłanie odpisów zeznań podatkowych za 2015 r.; 9) nadesłanie "odcinka emerytury za X. 2016", którego nie dołączono do pisma z 20 października 2016 r.; 10) nadesłanie aktualnych, tj. wydanych po otrzymaniu niniejszego wezwania, zaświadczeń o stanie zaległości będących przedmiotem egzekucji oraz o ich bieżącej realizacji. W wezwaniu tym pouczono skarżącego, że niezastosowanie się do jego treści w wyżej zakreślonym terminie i zakresie może zostać potraktowane, jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Powyższe wezwanie referendarza, skierowane na adres skarżacego wskazany przez niego w aktach sprawy, z uwagi na nieobecność adresata, awizowano dwukrotnie w dniach 18 i 28 listopada 2016 r. Zawiadomienie o pozostawieniu przesyłki we właściwym urzędzie pocztowym umieszczono z kolei w skrzynce pocztowej. W konsekwencji ww. przesyłki nie odebrano i z tych też powodów przesłano ją zwrotnie do Sądu w dniu 6 grudnia 2016 r. z adnotację "zwrot - nie podjęto w terminie". W konsekwencji wezwania nie wykonano do dnia dzisiejszego. Nadto referendarz sądowy zauważył, że skarżący zwracał się uprzednio do Sądu z wnioskami o przyznanie prawa pomocy. Wnioski jego zostały uwzględnione między innymi w sprawach o sygn. akt I SA/Gl 1296/15 i I SA/Gl 1297/15. Postanowieniami z dnia 9 maja 2016 r. zmieniono wcześniejsze postanowienia referendarza sądowego z dnia 3 marca 2016 r. w ten sposób, że przyznano skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. Referendarz sądowy stwierdził również, że strona przeciwna ww. postępowań sądowych, podniosła, że oświadczenia skarżącego złożone w tamtych sprawach w toku wpadkowego postępowania w przedmiocie prawa pomocy mogą być nieprawdziwe, a także, iż w dniu 14 grudnia 2016 r. wpłynęła do Sądu obszerna korespondencja skarżącego w ww. sprawach. Działając z urzędu, referendarz sądowy zauważył, że na gruncie tejże korespondencji, w szczególności mając na uwadze pismo skarżącego z dnia [...], skierowane do Urzędu Miasta w K., w kontekście bieżącej sytuacji materialnej i finansowej skarżącego, ustalono, iż w dniu [...] skarżący zawarł "nową" umowę na wynajem lokalu użytkowego pod działalność gospodarczą ([...] m2). Rozpoczęcie działalności oznaczył datą "[...]" W innych sprawach, które zawisły przed tutejszym Sądem, skarżący również zwrócił się o przyznanie prawa pomocy (sygn. akt I SA/Gl 1337/16 do I SA/Gl 1340/16, w których poza wspomnianym wyżej świadczeniem emerytalnym, uzyskuje – od [...] - dochód w kwocie [...] zł "z tytułu wynajmu części nieruchomości". Co więcej, we wszystkich czterech wskazanych wyżej sprawach uiścił tytułem wpisu sądowego kwoty po 100 zł. Rozpoznając zatem wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy wskazał na treść art. art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., i wskazał, że przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie np. doradcy podatkowego – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślił przy tym, że słowo wykazać, oznacza, zgodnie z orzecznictwem ądowoadministracyjnym, dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować. Tym samym wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności Referendarz sądowy stwierdził, że skarżący nie nadesłał żadnego z dokumentów wymienionych w wezwaniu skierowanym do niego, co powoduje niemożność weryfikacji sytuacji skarżącego względem jego oświadczeń. Jednocześnie fakt doręczenia zastępczego odpisu zarządzenia referendarza sądowego z dnia 3 listopada 2016 r. z uwagi na treść art. 73 P.p.s.a. powoduje, że termin zakreślony dla uzupełnienia wniosku upłynął bezskutecznie skarżącemu w dniu 9 grudnia 2016 r. W ocenie referendarza sądowego obszerne wezwanie skierowane do skarżącego w oparciu o treść art. 255 P.p.s.a. zmierzało między innymi do weryfikacji miesięcznych dochodów skarżącego, zwłaszcza w kontekście oświadczeń skarżącego w niemalże równolegle prowadzonych postępowaniach sądowych (sygn. akt I SA/Gl 1337/16 do I SA/Gl 1340/16), w których zeznał, iż osiąga wyższy dochód niż ten, który zdeklarował w tej sprawie. Zgodnie z oświadczeniem złożonym przez skarżącego w ww. sprawach, ów dodatkowy dochód osiąga od [...], więc również w tej sprawie winien być ujawniony. Tym samym nadesłanie przez skarżącego dokumentów wskazanych w wezwaniu mogłoby rozwiać wątpliwości w tym zakresie. Referendarz sądowy zauważył nadto, że do innych mankamentów dowodowych należy zaliczyć brak wiedzy, co do wydatków skarżącego. W tym zakresie pojawiły się istotne wątpliwości, wszak na gruncie tej sprawy, skarżący zeznał, że jego dochód wynosi [...] zł, a wydatki [...] zł. Zrodziło się zatem pytanie w jaki sposób bilansuje stałe miesięczne obciążenia budżetu domowego, w szczególności, gdy akcentowane przez niego wydatki nie obejmują podstawowych obciążeń takich jak opłaty za media, czy kosztów zakupu żywności. Skarżący podkreślił bowiem, że dotyczą wyłącznie świadczeń alimentacyjnych i najmu. Ostatecznie zdaniem referendarza nie zmienia powyższej oceny okoliczność złożenia przez skarżacego dokumentacji źródłowej w sprawach I SA/Gl 1296/15 oraz I SA/Gl 1297/15. Przede wszystkim dlatego, że skarżący miał się tam ustosunkować do sytuacji zaprzeszłej, tj. do okresu pomiędzy listopadem 2015 r., a lutym 2016 r. Po wtóre zaś, dołączone do tamtych akt dokumenty jedynie po części dowodzą, że skarżący kontynuuje wynajem posiadanej przez niego nieruchomości. W załączonym piśmie z dnia [...] skarżący poinformował Urząd Miasta K., że w dniu [...] zawarł kolejną umowę najmu lokalu użytkowego pod działalność gospodarczą ([...] m2). Rozpoczęcie działalności datuje na dzień [...]. Nie sposób na gruncie tego dokumentu ustalić przede wszystkim wysokości czynszu najmu, który skarżący otrzymuje. W ocenie Sądu rozstrzygnięcie referendarza sądowego jest w pełni prawidłowe. Skarżący bowiem nie wykonał wezwania skierowanego do niego w oparciu o treść art. 255 P.p.s.a. Tymczasem przepis ten wyraźnie przewiduje możliwość wezwania strony wnioskującej o przyznanie prawa pomocy do przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Skarżący nie tylko nie nadesłał tych dokumentów w ramach postępowania toczącego się przed referendarzem sądowym, ale również nie uczynił tego przy sprzeciwie. Co więcej wbrew twierdzeniom zawartym w sprzeciwie skarżącemu odmówiono prawa pomocy w sprawach I SA/Gl 1337/16 (podatek od nieruchomości za 2011 r.), I SA/Gl 1338/16 (podatek od nieruchomości za 2012 r.), I SA/Gl 1339/16 (podatek od nieruchomości za 2013 r.), I SA/Gl 1340/16 (podatek od nieruchomości za 2014 r.). Sądowi wiadomo również z urzędu, że w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 1296/15 toczyło się postępowanie o uchylenie przyznanego skarżącemu prawa pomocy, które zostało umorzone z uwagi na uprawomocnienie się wydanego w sprawie wyroku. W aktach tej sprawy znajdują się odpisy umów najmu oraz kopie podpisanych przez skarżącego dowodów wpłat kwot z tytułu czynszu najmu, które wskazują na osiąganie przez skarżącego wyższych od zadeklarowanych dochodów. Jednocześnie skarżący zarówno w niniejszej sprawie, jak i w pozostałych wskazanych w niniejszym postanowieniu postępowaniach uiścił wpisy od skarg stanowiące łącznie niemal równowartość jego emerytury, co powoduje, że pozostaje aktualne pytanie o to, jak w takim stanie rzeczy zbilansował on swój budżet domowy. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 195 § 2 P.p.s.a. orzeczono jak w pkt 1 sentencji postanowienia, zaś w pkt 2 na podstawie art. 260 p.p.s.a.