I SA/Gl 1150/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Teresa Randak po rozpoznaniu w dniu 7 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W.S. na postanowienie Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. W ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy (druk PPF z dnia 18 września 2014 r.) W.S. wystąpił o przyznaniu mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Uzasadniając wniosek, podkreślił, że utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w wysokości 1680 zł brutto, które w znacznej części podlega zajęciu w związku z należnościami alimentacyjnymi przysługującymi jego córce. Zaznaczył, że żyje z żoną w separacji, a w jego małżeństwie obowiązuje rozdzielność majątkowa małżeńska. Według wniosku skarżący nie ma żadnego majątku i nie pozostaje z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym. W dalszej kolejności, w wyniku analizy ww. oświadczenia, pismem doręczonym w dniu 7 listopada 2014 r., referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez m.in.: udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, przedłożenie kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2013 złożonych przez skarżącego oraz przez inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, przedstawienie wyciągów z wszelkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat, wyjaśnienie, na podstawie jakiego tytułu prawnego skarżący korzysta z lokalu wskazanego jako jego adres zamieszkania (sprecyzowano, że wyjaśnienia te należy poprzeć stosowną dokumentacją w postaci np.: odpisów z ksiąg wieczystych, umów najmu itp.), wykazanie, że na skarżącym ciąży obowiązek alimentacyjny, poprzez nadesłanie w szczególności kopii stosownego wyroku, a także pokwitowań wpłaty alimentów, wezwań do ich zapłaty itp., przedłożenie kopii orzeczenia w sprawie separacji (zastrzeżono, że w braku takiego orzeczenia małżonkę skarżącego należy uznać za osobę pozostającą z nim w gospodarstwie domowym w rozumieniu niniejszego wezwania, niezależnie od ustroju rozdzielności majątkowej obowiązującego w jego małżeństwie) oraz przedstawienie kopii faktur lub rachunków obrazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie. Odpowiadając na przywołane wyżej wezwanie wnioskodawca nadesłał: zaświadczenie swojego pracodawcy (według niego wynagrodzenie wynosi 1242,20 zł netto, jednak z kwoty tej potrąca się 745 zł tytułem zajęcia) oraz kopie: zajęcia wynagrodzenia za pracę z dnia 8 lutego 2011 r. (wynika z niego, że alimenty na rzecz córki skarżącego reprezentowanej przez jego małżonkę wynoszą 550 zł miesięcznie, lecz zadłużenie z tego tytułu sięgnęło kwoty 58.850 zł, powiększonej o odsetki za zwłokę w wysokości 16.072 zł; w świetle pisma podstawą wypłaty tych kwot jest ugoda zawarta przed sądem dnia 20 marca 2001 r., a córka i żona skarżącego zamieszkują wraz z nim pod jednym adresem), informacji o dochodach oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy w ubiegłym roku – PIT-11, umowy z dnia 22 lutego 2006 r. o wyłączeniu ustroju wspólności majątkowej w małżeństwie skarżącego, powiadomienia z dnia 27 lutego 2012 r. o zmianie stawki opłat z tytułu odszkodowania za bezumowne korzystanie z lokalu wskazanego jako miejsce zamieszkania skarżącego (sumę opłat za mieszkanie wraz ze wspomnianym odszkodowaniem wyliczono tam na 902,85 zł) i faktury dotyczącej opłat za energię elektryczną dostarczaną do tego lokalu w okresie od 19 maja do 19 października 2014 roku z odręcznymi adnotacjami określającymi terminy zapłaty tych należności (np. 13 października 2014 r. zapłacono kwotę 265,34 zł). Wnioskodawca wyjaśnił nadto, że nie posiada rachunku bankowego i że "korzysta z lokalu komunalnego wynajmowanego od wspólnoty mieszkaniowej zarządzanej przez Administrację Zasobów Komunalnych [...] ul. [...]". Postanowieniem z dnia 26 listopada 2014 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W tych ramach wytknięto skarżącemu mankamenty dowodowe wniosku oraz to, że nadesłana przez niego część dokumentacji jedynie pogłębia wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego i rodzinnego skarżącego. Zarzucono skarżącemu, że nie nadesłał wymaganego wezwaniem zeznania podatkowego, a przedstawił jedynie tylko jeden z dokumentów, które wykorzystywane są podczas opracowania takiego zeznania. Zwrócono nadto uwagę, że skarżący nadesłał dokumenty dotyczące lokalu innego niż ten, w którym według oświadczenia ma obecnie zamieszkiwać. Zauważono przy tym, iż wydatki te znacznie przewyższają ujawnione przez skarżącego dochody. W ustawowym terminie skarżący wniósł do Sądu sprzeciw od ww. postanowienia. W tych ramach podkreślił, że przedłożył wszystkie wymagane dokumenty dotyczące jego dochodów za wyjątkiem pokwitowań wpłaty alimentów świadczonych na rzecz jego córki. Wyjaśnił jednakże, iż świadczenie to jest potrącane z jego wynagrodzenia. Podkreślił kolejny raz w tej sprawie, że z żoną zawarł umowę o rozdzielności majątkowej, oraz że pozostaje z nią w separacji. Podkreślił dalej, że lokal mieszkalny przy ul. [...] jest jego jedynym miejscem zamieszkania. Zaznaczył przy tym, iż "nie może przesłać żadnego dokumentu dotyczącego umowy najmu lokalu komunalnego, gdyż jak sam Sąd zauważył jest to bezumowne korzystanie z w/w lokalu. Być może na którymś z dokumentów jako adres widnieje ł. ul. [...] ale jest to ten sam lokal mieszkalny, wynika to z faktu, że nieruchomość przy ul. [...] jest budynkiem położonym na zbiegu ulic [...] i [...] czyli budynkiem narożnym i niekiedy dla łatwiejszej komunikacji pocztowej lub przynależności do różnego rodzaju instalacji np. elektrycznej, ciepłowniczej są podawane te dwa adresy ale lokal nr [...] w tej kamienicy jest tym samym lokalem administracyjnie podporządkowany adresowi [...] Ł., [...]. Przy sprzeciwie skarżący nadesłał zeznania podatkowe za 2013 r. jego i jego żony. Skarżący osiągnął wówczas dochód brutto w kwocie 18.392,88 zł, zaś jego żona – 3.953,60 zł. Wpis od skargi w niniejszej sprawie wynosi 100 zł. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: W punkcie wyjścia należy odnotować, iż z uwagi na skutecznie wniesiony sprzeciw, postanowienie referendarza z dnia 26 listopada 2014 r. utraciło moc, a sprawa [wniosek o przyznanie prawa pomocy – spr.] będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Taki stan rzeczy znajduje bowiem podstawę prawną w art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Przystępując do rozpoznania wniosku skarżącego należy ponownie w tej sprawie sięgnąć do treści art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Otóż przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Tytułem wyjaśnienia takiego rozstrzygnięcia należy w punkcie wyjścia zaznaczyć, że konstrukcja ww. przepisu prowadzi do wniosku, że to strona wnioskująca musi wykazać, a więc udowodnić, że okoliczność, o której w nim mowa zachodzi, przedstawiając – z własnej inicjatywy lub na wezwanie – stosowną dokumentację źródłową. Minimum staranności, jaką powinna się ona wykazać, sprowadza się do dokładnego wykonania wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku. Dotyczy to zwłaszcza niniejszej sprawy, w której wysokość kosztów jest niewielka, najmniejsza spośród znanych procedurze sądowoadministracyjnej. Takich kosztów nie może wszak ponieść wyłącznie osoba znajdująca się w skrajnym ubóstwie, co trzeba ustalić w sposób pewny. Rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy polega – w dużym uproszczeniu – na badaniu wzajemnej relacji pomiędzy dochodami wnioskodawcy, pomniejszonymi o stałe miesięczne wydatki, a przewidywanymi kosztami postępowania sądowego. W tym kontekście należy zauważyć, że wydatki odzwierciedlone w dostarczonych przez skarżącego dokumentach, szczególnie opłata za mieszkanie w wysokości 902,85 zł, znaczenie przewyższają niewielki dochód deklarowany przez wnioskodawcę, tj. jego wynagrodzenie wynoszące po odliczeniu zajęć zaledwie 497,20 zł. W rezultacie skoro skarżący nie podniósł jakichkolwiek zaległości w tych należnościach, to rodzi się pytanie z jakiego źródła dochodu pokrywana jest różnica pomiędzy wydatkami a dochodami. Należy założyć, na gruncie nadesłanego przy sprzeciwie zeznania podatkowego żony skarżącego, że jej dochody w 2013 r. nie mogły wydatnie przyczynić się do zbilansowania budżetu gospodarstwa domowego skarżącego. Pokrycia tej różnicy można upatrywać w dodatkowych dochodach skarżącego, które zostały ujawnione dopiero na etapie sprzeciwu. Wymaga podkreślenia, że pomimo wezwania, skarżący nie wykazał aby obecnie uzyskiwał dochody z tytułu umowy zlecenia bądź umowy o dzieło, zaś zeznanie podatkowe obrazuje jedynie – relatywnie niewielką - część dochodów za 2013 r. W kategorii mankamentów dowodowych wniosków trzeba zaznaczyć, że również pomimo wezwania w tym zakresie, skarżący nie nadesłał żadnego dokumentu, który zobrazowałby bieżącą sytuację dochodową jego żony. Odnośnie deklarowanych przez skarżącego umowy wyłączającej wspólność majątkową w jego małżeństwie, jak i separacji, należy zauważyć, że tej ostatniej okoliczności w ogóle nie udokumentowano, zaś co do rozdzielności majątkowej w sądownictwie administracyjnym utrwaliło się jednolite stanowisko. Otóż przyjmuje się, że stosownie do art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.) na małżonku ciąży obowiązek udzielania współmałżonkowi pomocy finansowej, w tym w zakresie prowadzonego postępowania sądowego, i to niezależnie od stosunków majątkowych w małżeństwie, tj. także od panującej w nim rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09, LEX nr 563242). Reasumując, dostrzeżone nieścisłości i mankamenty nie pozwalają na wolną od wątpliwości ocenę wniosku. Stwierdzono ostatecznie, że wydatki wykazane w tej sprawie przez skarżącego znacznie przewyższają ujawnione przez niego dochody. Co znamienne, poczynione wyżej wywody podjęto przy założeniu, że faktycznym adresem zamieszkania, a zarazem miejscem, w którym mieści się centrum interesów życiowych skarżącego jest lokal mieszkalny położony w Ł. przy ul. [...]. W toku rozpoznania wniosku uznano, że dotychczasowe rozważania w tym zakresie wzięły swój początek z nieprecyzyjnego oświadczenia skarżącego z dnia 12 listopada 2014 r. W pkt 8 złożonego wówczas oświadczenia wskazał bowiem na adres: "Ł., ul. [...]". Z kontekstu tego oświadczenia można wyciągnąć dwojakiego rodzaju wnioski. Po pierwsze, że wspomniana tam Administracja mieści się pod ww. adresem, a po wtóre, że to skarżący zajmuje lokal położony przy ul. [...]. W toku ponownego rozpoznania wniosku ustalono, że przy ul. [...] w Ł. swoją siedzibę ma Administracja właściwa dla lokalu, którego bezumownym dysponentem jest skarżący. Reasumując, przyjęto, że skarżący nie wykazał, iż nie będzie w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych. W związku z powyższym, działając na podstawie art. 254 P.p.s.a. i art. 260 P.p.s.a. w związku z art. art. 246 § 1 pkt 1 tej ustawy, postanowiono jak w sentencji.