I SA/Gl 1160/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Organiściak, , , po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. F. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 8 grudnia 2015 r. w sprawie ze skargi M. F. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009 r. p o s t a n a w i a utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. WSA/post.1 - sentencja postanowienia Postanowieniem z dnia 8 grudnia 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Postanowienie to zapadło w następującym stanie faktycznym. Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu w wysokości 345 zł, skarżący, który jest reprezentowany przez pełnomocnika będącego doradcą podatkowym, złożył urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym wniósł o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku tym, złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej z art. 233 § 1 w związku z § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.), wnioskodawca podał, że obecnie utracił swoje źródło dochodów, gdyż nie jest już zatrudniony, nie pełni żadnych funkcji w podmiotach zajmujących się obrotem i pośrednictwem papierami wartościowymi i nie prowadzi takiej działalności osobiście. Nie posiada też żadnego majątku, ma natomiast na utrzymaniu dwie małoletnie córki. Wnioskodawca korzysta z pomocy rodziny i znajomych, a jedynej szansy poprawy swojego położenia upatruje w uwzględnieniu swoich skarg, w których wykazał nieprawidłowość zaskarżonych decyzji. Pismem z dnia 3 listopada 2015 r., doręczonym w dniu 9 listopada 2015 r., referendarz sądowy wezwał pełnomocnika skarżącego do uzupełnienia w terminie czternastu dni danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie: dokumentów wskazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, w szczególności zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy, określających też formę zapłaty, dokumentów obrazujących wysokość wspomnianej we wniosku pomocy materialnej otrzymanej przez skarżącego w okresie ostatnich trzech miesięcy od rodziny i znajomych, w szczególności oświadczeń osób, które tej pomocy udzieliły, o jej wysokości i formie wypłaty, nadesłanie odpisów zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2014 złożonych przez skarżącego oraz przez inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, zaświadczeń wydanych we właściwym urzędzie pracy, że skarżący i jego żona są osobami bezrobotnymi bez prawa do zasiłku (zastrzeżono, że w przypadku, gdyby nie było podstaw do wydania któregokolwiek z tych zaświadczeń, należy przedłożyć zaświadczenie właściwego organu podatkowego poświadczające, że skarżący lub jego żona za rok 2014 nie wykazał dochodów do opodatkowania oraz że w roku bieżącym nie odnotowano jakichkolwiek wpłat tytułem zaliczek na podatek dochodowy skarżącego lub jego żony), zaświadczeń wystawionych przez instytucje finansowe, w których w świetle akt administracyjnych skarżący posiadał rachunki, wskazujących wszystkie rachunki i konta, które do niego należą, wyciągów z wszelkich rachunków bankowych i papierów wartościowych posiadanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat, kopii faktur lub rachunków obrazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie. Odpowiadając na wezwanie, pełnomocnik w piśmie z dnia 20 listopada 2015 r., powtórzył, że ani skarżący, ani inna osoba pozostająca w jego gospodarstwie domowym nie osiągnęli żadnych dochodów w okresie ostatnich sześciu miesięcy. Zastrzegł jednocześnie, że wnioskujący nie otrzymał pomocy w formie pieniężnej, lecz zamieszkuje wraz z córkami w domu jego rodziców, którzy zapewniają im wyżywienie i miejsce do mieszkania, nie sporządza żadnej dokumentacji w tym zakresie, ale też nie ponosi jakichkolwiek kosztów. Przekazał także informację uzyskaną od wnioskodawcy, zgodnie z którą nie złożył on zeznania podatkowego za rok 2014 i nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Pełnomocnik stwierdził, że w terminie zakreślonym wezwaniem nie zdołano zgromadzić dokumentacji dotyczącej rachunków i kont, zapowiedział jednak jej nadesłanie niezwłocznie po jej uzyskaniu. Pełnomocnik skarżącego, wbrew zapowiedzi, nie nadesłał w ślad za wymienionym wyżej pismem żadnych dokumentów. Postanowieniem z dnia 8 grudnia 2015 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. W ocenie referendarza sądowego instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie tylko wtedy, gdy strona będąca osobą fizyczną wykaże, że zachodzi ustawowa przesłanka przyznania tego prawa. Strona musi więc udowodnić, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, przedstawiając dokumentację źródłową. Minimum staranności, jaką powinna ona przejawić, polega na dokładnym wykonaniu wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku. Można tego wymagać szczególnie od strony reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika. Akcentując nieprzedłożenie żadnego z dokumentów objętych wezwaniem, mimo że zakreślono nim stosunkowo długi, dwutygodniowy termin, referendarz sądowy uznał, że nie można uwzględnić wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy, jeśli jego pełnomocnik uchylił się od dostarczenia materiałów niezbędnych do zbadania jego sytuacji materialnej. Sprzeciw na postanowienie referendarza sądowego złożył pełnomocnik skarżącego. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez brak przyznania prawa pomocy w sytuacji, w której skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Pełnomocnik skarżącego wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie stronie prawa pomocy w zakresie wskazanym we wniosku. Z uzasadnienia sprzeciwu wynika, że skarżący nie przesłał w odpowiedzi na wezwanie referendarza dokumentów, gdyż ich nie posiadał. Natomiast pełnomocnik skarżącego, opierając się na informacjach uzyskanych od skarżącego, udzielił wyjaśnień w zakresie objętym wezwaniem. Pełnomocnik skarżącego podkreślił, że składając wniosek o przyznanie prawa pomocy strona złożyła oświadczenie, o którym mowa w art. 252 wskazanej wyżej ustawy. Jego zdaniem przepis ten nie zawiera żadnych wskazań dotyczących potwierdzenia oświadczenia jakąkolwiek dokumentacją. Wprawdzie zgodnie z art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi strona jest zobowiązana do przedłożenia w wyznaczonym terminie dokumentacji, ale obowiązek ten ograniczony jest wyłącznie do tej dokumentacji, którą strona posiada. Pełnomocnik dodał nadto, że wniosek o przyznanie prawa pomocy zawiera oświadczenie, że stronie znana jest treść art. 233 § 1 Kodeksu karnego o odpowiedzialności za podanie nieprawdziwych danych lub zatajenie prawdy. Tym samym nie sposób podważać wiarygodności treści uzasadnienia omawianego wniosku. Nadto odnotować należy, że skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy także w innej sprawie toczącej się przed Sądem, w której wpis od skargi wynosi 42.793 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej "ppsa", w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 199 ppsa strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243-262 ppsa instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Celem ustanowienia prawa pomocy było zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej rzeczywistej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). W dalszej kolejności wskazać trzeba, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, czyli stosownie do art. 245 § 3 ppsa obejmującym, np. zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części, następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 ppsa). Jeżeli natomiast oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 ppsa). Obowiązek ten rozciąga się przy tym na wszystkie dokumenty zawierające dane na temat sytuacji majątkowej strony, pozwalające tym samym zbadać istnienie przesłanek przyznania prawa pomocy. Wystosowanie wezwania ma na celu weryfikację informacji zawartych we wniosku poprzez ich konfrontację ze stosowną dokumentacją i w efekcie poczynienie ustaleń, które byłyby wolne od jakichkolwiek wątpliwości. Podkreślić w tym miejscu także należy, że przyznanie prawa pomocy następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że w stosunku do jego osoby zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Użyte w treści art. 246 ppsa słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, publ. LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, publ. LEX nr 1069777). W omawianej sprawie referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, przyjmując, że nie było możliwe dokonanie pełnej oceny sytuacji majątkowej strony, skoro - pomimo wezwania - nie zostały przedstawione dokumenty obrazujące jego sytuację majątkową. W ocenie Sądu, referendarz sądowy prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy uznając, że wnioskodawca nie wykazał w sposób należyty, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wprawdzie wnioskodawca zawarł we wniosku o przyznanie prawa pomocy szereg oświadczeń dotyczących jego sytuacji majątkowej, jednakże uniemożliwił referendarzowi sądowemu dokonanie weryfikacji tychże oświadczeń. Mimo wezwania referendarza sądowego, wydanego na podstawie art. 255 ppsa, reprezentujący skarżącego pełnomocnik nie nadesłał żadnego z żądanych dokumentów. Podkreślić zatem trzeba, że pełnomocnik skarżącego nie nadesłał przede wszystkim dokumentacji dotyczącej rachunków i kont prowadzonych przez banki i instytucje finansowe, odpisów zeznań podatkowych, zaświadczenia w sprawie bezrobocia. Poprzestał on na oświadczeniach, chociaż z wezwania wprost wynikało, iż w przypadku braku tych dowodów, należy przesłać stosowne zaświadczenie organu podatkowego. Nie udokumentował też pomocy, jaką wnioskodawca ma otrzymywać od rodziny i znajomych, pomijając nawet wskazane w wezwaniu oświadczenia osób, które tej pomocy mają udzielać, na temat jej form i wysokości. Nie wykonano również wezwania w części odnoszącej się do kosztów utrzymania gospodarstwa domowego w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz do ewentualnych zaległości w tym zakresie. W świetle powyższego referendarz sądowy słusznie przyjął, że brak żądanych dokumentów, uniemożliwił mu pełną ocenę, czy w przypadku skarżącego wystąpiły przesłanki do przyznania prawa pomocy. Już tylko te okoliczności uzasadniały stanowisko, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, co z kolei musiało skutkować odmową przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Znamienne, że także na obecnym etapie pełnomocnik skarżącego nie przedstawia dokumentów, które przemawiałyby za uznaniem twierdzeń. W konsekwencji nie zostały załączone żadne z dokumentów, o które był wzywany przez referendarza sądowego, jak i tej, która mogłaby przemawiać na rzecz jego oświadczeń. Powyższego zapatrywania nie zmieniają w ocenie Sądu okoliczności podane w złożonym sprzeciwie. W szczególności nie jest trafna zawarta tam argumentacja, że oświadczenia strony nie muszą być poparte dokumentacją oraz że obowiązek wynikający z art. 255 ppsa ograniczony jest jedynie do tej dokumentacji, którą strona posiada. Obowiązek ten dotyczy bowiem wszelkich dokumentów, które mają wyjaśnić stan majątkowy i dochody strony. Podnieść przy tym trzeba, że wezwanie referendarza sądowego obejmowało dokumenty, których zdobycie nie wiąże się z nadmierną trudnością. Wobec tego, nawet jeżeli strona nie posiadała dokumentów, o których mowa w wezwaniu, to nic nie stało na przeszkodzie, aby o nie wystąpiła do odpowiednich podmiotów, a następnie przedłożyła je w odpowiedzi na omawiane wezwanie. Przy dołożeniu więc minimum staranności wezwanie można było wykonać. Nie jest też tak, jak twierdzi pełnomocnik skarżącego, że wezwanie o dokumenty ma podważać oświadczenia złożone w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wezwanie oznacza, że złożony przez stronę wniosek nie może niejako sam przez się stanowić podstawy do przyznania jej prawa pomocy, i ma na celu zniesienie tego stanu rzeczy. Istotą bowiem uzupełniającego postępowania wyjaśniającego jest ustalenie rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, gdy oświadczenia są niewystarczające. Przeprowadzenie wówczas postępowania wyjaśniającego jest niezbędne i nie zmienia tego okoliczność, że strona we wniosku podała, że jest świadoma odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. Innymi słowy, o odstąpieniu od wezwania strony o dokumenty w sytuacji, gdy dane zawarte we wniosku są niewystarczające lub budzą wątpliwości, nie może przesądzać okoliczność, że formularz wniosku zawiera oświadczenie o świadomości odpowiedzialności karnej. Wykładnia art. 252 ppsa i art. 255 ppsa przyjęta przez pełnomocnika skarżącego nie znajduje potwierdzenia w ich treści i nadmiernie zawęża przewidziane w art. 255 ppsa możliwości weryfikacji oświadczeń strony oraz instrumenty pozwalające ustalić przesłanki przyznania prawa pomocy. Skoro w omawianej sprawie dane zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego skarżącego i jego możliwości płatniczych, to wezwanie było niezbędne. Pełnomocnik skarżącego, co należy podkreślić, nie wykonał jednak wezwania, a w konsekwencji nie zostały złożone dokumenty, które mogłyby potwierdzić oświadczenia zawarte we wniosku i od których zależy rozstrzygnięcie rozpatrywanego wniosku. W efekcie niewykonanie wezwania nie usuwa mankamentów wniosku, uniemożliwiając weryfikację zawartych w nim twierdzeń poprzez ich konfrontację z niezbędną dokumentacją źródłową, a co za tym idzie wyłącza wolną od wątpliwości ocenę najogólniej rozumianej sytuacji materialnej skarżącego i jego możliwości płatniczych. Otóż wskutek braku tej dokumentacji referendarz sądowy nie mógł poczynić ustaleń dotyczących jakiegokolwiek aspektu sytuacji majątkowej skarżącego i jego rodziny, zwłaszcza dochodów i wydatków gospodarstwa domowego. Konkludując, należy przyjąć, że referendarz sądowy zasadnie przyjął w zaskarżonym postanowieniu, że nieprzedłożenie wymaganych dokumentów, uniemożliwiło niepozostawiające wątpliwości rozstrzygnięcie w kwestii oceny kondycji finansowej i rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskodawcy. W takiej sytuacji referendarz sądowy nie miał możliwości prowadzenia dochodzenia rzeczywistej sytuacji skarżącego, na którym w istocie spoczywa obowiązek wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Wnosząc sprzeciw pełnomocnik skarżącego uchylił się od przedstawienia dokumentacji i zaświadczeń, co nie pozwoliło na prawidłowe zweryfikowanie aktualnej sytuacji finansowej skarżącego. Zgodnie zaś z art. 243 ppsa sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. To strona ma zatem przekonać sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii sądu pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności. W świetle powyższych uwag strona ma więc obowiązek współdziałania w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Nieuczynienie zadość temu obowiązkowi pociąga zatem za sobą negatywne konsekwencje w postaci niemożliwości uwzględnienia wniosku. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 260 ppsa orzeczono jak w sentencji.