I SA/Gl 1165/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Wolf-Mendecka (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 16 marca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie ulgi płatniczej – umorzenia odsetek za zwłokę p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. W skardze z dnia 26 listopada 2008 r. skarżący zawarł wniosek o zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania. Z uwagi na to, że wniosek nie został wyrażony w przewidzianej prawem formie, referendarz sądowy wezwał skarżącego do złożenia go na urzędowym formularzu w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W dniu 22 stycznia 2009 r. (data nadania) skarżący złożył urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W treści uzasadnienia oświadczył, że jego jedynym dochodem jest renta w wysokości [...] zł. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący nie pozostaje z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym oraz że nie posiada żadnego majątku. Do wniosku załączył pocztowy przekaz, z którego wynika, że w styczniu 2009 r. wypłacono mu [...] zł. Pismem z dnia 28 stycznia 2009 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku poprzez: wykazanie za pomocą odpisów bądź kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym gaz, wodę, energię elektryczną, telefon, podatek od nieruchomości ubezpieczenie itp.), jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należy dodatkowo wskazać, kto i jakiej wysokości partycypuje w ponoszeniu rzeczonych opłat, przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, nadesłanie zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem miejsca zamieszkania skarżącego, wykazanie wysokości dochodu (wynagrodzenia, honoraria i inne należności oraz otrzymywane świadczenia; zastrzeżono, że jeśli dochód pochodzi z działalności gospodarczej, należy nadesłać dokumentację księgową, oraz że wezwanie to dotyczy wszystkich osób zameldowanych i zamieszkałych ze skarżącym), a także złożenie wyjaśnień w sprawie związku małżeńskiego skarżącego i przedstawienie w tym zakresie stosownych dokumentów (orzeczeń w przedmiocie separacji, rozwodu, umów majątkowych małżeńskich). Referendarz sądowy poinformował przy tym, że sporządzając wezwanie, miał wgląd w znajdujący się w aktach administracyjnych protokół o stanie majątkowym z dnia 2 czerwca 2008 r. Jednocześnie pouczono skarżącego, że niezastosowanie się do wezwania w terminie siedmiu dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy. Odpowiadając na wezwanie, skarżący wyjaśnił, że został usunięty ze swojego mieszkania przez nowego właściciela w obecności komornika, jednak wcześniej mieszkał sam i tylko on był zameldowany w opuszczonym mieszkaniu. Poinformował, że nie posiada konta bankowego. Ponadto nadesłał: tytuły wykonawcze i wystawione na ich podstawie zawiadomienia o zajęciu świadczenia rentowego (dotyczą one kwot [...] zł, [...] zł i [...] zł – pierwsze dwie kwoty stanowią grzywny dochodzone w trybie egzekucji wraz z kosztami egzekucyjnymi, trzecia kwota jest przedmiotem postępowania egzekucyjnego dotyczącego łącznego zobowiązania pieniężnego), wezwania do zapłaty i monity (wskazano w nich zadłużenie w kwotach [...] zł – tytułem zaległości w opłatach telekomunikacyjnych oraz [...] zł – tytułem zaległości w opłatach za energię elektryczną), niezbyt czytelny odpis protokołu z dnia 11 grudnia 2008 r., dokumentującego "wprowadzenie w nieruchomość" należącą do skarżącego, występującego podczas tej czynności w charakterze dłużnika, umowę z dnia 24 września 2001 r. wyłączającą wspólność majątkową w małżeństwie skarżącego oraz "odcinek" renty za styczeń 2009 r. (skarżącemu wypłacono świadczenie w wysokości [...] zł). Postanowieniem z dnia 16 lutego 2009 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. Odpis tego postanowienia został doręczony skarżącemu w dniu 23 lutego 2009 r. W dniu 27 lutego 2009 r. (data nadania) skarżący złożył sprzeciw od postanowienia z dnia 16 lutego 2009 r. W uzasadnieniu sprzeciwu wyjaśnił, że był właścicielem pensjonatu wczasowego oraz prowadził działalność gospodarczą z zakresu organizacji imprez turystycznych. Od 2000 r. popadł w długi, w konsekwencji czego w 2008 r. miał ponad stu niezaspokojonych wierzycieli. Z tego powodu jego nieruchomość, "jedyne poważne źródło dochodu", została zlicytowana. Poinformował jednocześnie, że przedstawienie jego sytuacji majątkowej jest w zasadzie niemożliwe, gdyż cała dokumentacja obejmuje kilkadziesiąt tomów akt. Oświadczył także, że nie stać go na przesłanie ich do sądu, a nadto nie posiada "wszystkich z nich, ponieważ wiem, że do końca życia będę niewypłacalny". Kwota, którą miał otrzymać po licytacji nieruchomości, została przeznaczona na spłatę ciążących długów. W końcowej części pisma poinformował, że żona oraz córka, która prowadzi działalność gospodarczą, nie pozostają z nim we wspólnocie domowej i nie może spodziewać się od nich pomocy finansowej. Oświadczył, że nie posiada wystarczających środków do życia niezbędnych mu ze względu na stan zdrowia. Do sprzeciwu załączył poświadczenie zameldowania na pobyt stały z dnia 24 lutego 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy stwierdzić, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej ppsa) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W dalszej kolejności wskazać trzeba, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli stosownie do art. 245 § 3 ppsa obejmującym, np. zwolnienie od opłat sądowych, może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ponadto podkreślić należy, że z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Ewentualne przyznanie prawa pomocy stronie w tym zakresie należy traktować jako odstępstwo od przywołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. W świetle powyższego uregulowania sąd przyznaje prawo pomocy, gdy wnioskodawca wykaże, że w stosunku do jego osoby zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Podstawę zaś do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 ppsa). Jeżeli natomiast oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 ppsa). Wobec powyższego strona musi nie tylko uprawdopodobnić, ale i wykazać, czyli udowodnić zaistnienie okoliczności uzasadniających wniosek o zwolnienie od obowiązku uiszczania wpisu. Przytoczone więc przez stronę okoliczności we wniosku, jak i przedstawione dokumenty, powinny spowodować osiągnięcie stanu pewności co do tego, iż nie ma ona dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania. Udzielenie prawa pomocy, będącego formą dofinansowania strony z budżetu państwa, powinno bowiem mieć miejsce jedynie w tych sytuacjach, w których zdobycie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Przechodząc do rozpoznania złożonego w niniejszej sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy, należy odnotować, że nie zasługuje on na uwzględnienie, gdyż skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym miejscu należy zauważyć, że skarżący nie wykonał w całkowitym zakresie skierowanego do niego wezwania, w szczególności nie nadesłał wszystkich dokumentów, od których zależy rozstrzygnięcie odnośnie jego wniosku. Ograniczył się on bowiem jedynie do nadesłania tych dokumentów, które przedstawiają jego sytuację majątkową w sposób uzasadniający przyznanie prawa pomocy. Niemniej jednak w świetle okoliczności przedstawionych w dokumentach znajdujących się w aktach administracyjnych jego sytuacja budzi wątpliwości. Przede wszystkim chodzi o okoliczności związane ze sprzedażą nieruchomości. W szczególności nie wyjaśniono, jak została podzielona kwota otrzymana z jej sprzedaży, co nie powinno nastręczać poważnych trudności np. nadsyłając zaświadczenie komornika o podziale kwoty. Kwestia ta ma zaś decydujące znaczenie biorąc pod uwagę, że organ pierwszej instancji w decyzji wskazał, że "z zatwierdzonego planu podziału wynika, że po zaspokojeniu wszystkich wierzycieli dłużnika A. J., z kwoty uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości pozostała do zwrotu na rzecz Pana A. J. kwota [...] zł". Skarżący nie nadesłał jednak dokumentów dotyczących tej kwestii, poprzestając jedynie na oświadczeniu, że kwota ta została przeznaczona na spłatę ciążących na nim długów. Brak dokumentów potwierdzających taką sytuację, uniemożliwia osiągnięcia stanu pewności, co do tego, czy skarżący rzeczywiście znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy. Należy w tym miejscu podkreślić, iż w orzecznictwie utrwalił się pogląd, zgodnie z którym to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Tym samym uznano, że sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane wobec uchylania się wnioskodawcy od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 stycznia 2005 r., sygn. akt I SA/Gd 523/4, LEX 203331). W interesie strony wnoszącej o przyznanie prawa pomocy jest więc zaoferowanie Sądowi takich dokumentów, które w sposób nie budzący wątpliwości potwierdzą, iż strona faktycznie nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Dotychczasowe uwagi nie wyczerpują listy wątpliwości. Wniosek taki nasuwa się również biorąc pod uwagę okoliczności przedstawione w protokole z dnia 2 czerwca 2008 r., znajdującego się w aktach administracyjnych (karta 4, tom II akt organu pierwszej instancji). Z protokołu tego bowiem wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i córką prowadzącą działalność gospodarczą, a także że otrzymuje pieniądze od żony w kwocie [...] zł. Trzeba w tym miejscu zaznaczyć, że małżonkowie mają obowiązek wzajemnej pomocy w ponoszeniu kosztów sądowych, przy czym na obowiązek ten nie ma wpływu łączący małżonków ustrój majątkowy. Zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia ich pozostawanie w rozdzielności majątkowej, co należy mieć na względzie w toku postępowania w przedmiocie prawa pomocy (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8). Nadto ze znajdującego się w aktach sprawy odpisu zeznania podatkowego za rok 2007 (karta 7, tom II akt organu pierwszej instancji) córki skarżącego, wynika, że osiągnęła ona dochód w kwocie [...]zł, a więc w znacznej wysokości. Reasumując, wnioskodawca nie wykonał w pełni kierowanego do niego wezwania, nie przedłożył tym samym wszystkich niezbędnych dokumentów. Z przedstawionej zaś dokumentacji nie wynika w sposób jednoznaczny, że w stosunku do jego osoby spełnione zostały przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ppsa orzekł jak w sentencji.