I SA/Gl 1182/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A Sp. z o.o. w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od gier na skutek wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, A Sp. z o.o. nadesłała urzędowy formularz, w którym wystąpiła o przyznanie jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek (patrz druk PPPr z dnia 12 stycznia 2012r.). Spółka podniosła, że w chwili obecnej znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, a w 2010 r. poniosła stratę w kwocie 2.344.896,11 zł. Wskazała dalej, że na skutek wprowadzenia nowych przepisów w przedmiocie podatku od gier na automatach o niskich wygranych, Spółka nie była w stanie uiszczać w terminie swoich zobowiązań podatkowych, co spowodowało, że wobec Spółki prowadzone są postępowania egzekucyjne na terenie całego kraju. W ramach tych postępowań zajęto rachunki bankowe oraz udziały w innej spółce kapitałowej. Aktualnie Spółka podejmuje działania zmierzające do zrównoważenia kosztów zwiększonych należności podatkowych. W tych ramach obniża koszty funkcjonowania. Z tych względów wniosek -zdaniem skarżącej - zmierza do realizacji prawa do obrony interesu Spółki i umożliwienia jej dalszej działalności. Końcowo zaakcentowano, że postanowieniem z dnia 6 czerwca 2011 r. sygn. akt I SA/Gd 68/11 referendarz sądowy WSA w Gdańsku przyznał skarżącej prawo pomocy, uwzględniając powołane wyżej okoliczności. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że kapitał zakładowy (majątek lub środki finansowe) Spółki stanowi kwotę 1.000.000,00 zł. Wartość środków trwałych wyniosła 13.545.277,28 zł. Spółka posiada jeden rachunek bankowy (Bank B S.A.), którego saldo - na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku – wyniosło 2,37 zł. Do przybliżonego wyżej wniosku dołączono bilans ze stanem na dzień 31 grudnia 2010 r. Spółka nadesłała nadto: wyciąg z rachunku bankowego, który potwierdza ww. stan środków pieniężnych na dzień 31 października 2011 r.; kopię ww. postanowienia z dnia 6 czerwca 2011 r. oraz kopie tytułów wykonawczych wraz z zawiadomieniami o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego. W oparciu o przedstawione dokumenty źródłowe poczyniono następujące ustalenia. Spółka na dzień sporządzenia bilansu posiadała: rzeczowe aktywa trwałe o wartości 13.622.756,93 zł (poz. A.II. bilansu); aktywa obrotowe o wartości 16.098.270,84 (poz. B.VI.), środki pieniężne i inne aktywa pieniężne kwocie 328.989,23 zł (poz. B.III.1.c) oraz kapitał własny o wartości 11.507.895,18 zł (poz. A). Jednocześnie zobowiązania Spółki z tytułu "podatków, ceł, ubezpieczeń i innych świadczeń" stanowiły w tym czasie kwotę 6.924.783,27 zł Analiza oświadczenia o majątku i dochodach (druk PPPr) w zestawieniu z nadesłaną dokumentacją źródłową skłoniła referendarza sądowego do wezwania Spółki do uzupełnienia wniosku. Pismem z dnia 20 stycznia 2012 r. zobowiązano ją do nadesłania odpisów bądź kopii: informacji dodatkowej za 2010 r.; deklaracji na podatek od towar i usług oraz podatek od gier za trzy ostatnie miesiące; raportów kasowych za ostatnie trzy miesiące; wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą za okres ostatnich trzech miesięcy; zestawienie sald i obrotów z trzech ostatnich miesięcy. W odpowiedzi pełnomocnik Spółki nadesłał kopie deklaracji VAT-7 za okres od września do listopada 2011 r. Łączna podstawa opodatkowania z tytułu "dostawy towarów oraz świadczenia usług na terytorium kraju, zwolnione od podatku" wyniosła 24.402.173,00 zł. Przedłożył nadto zestawienie sald i obrotów (zespoły kont: 4 i 7) ze stanem na dzień 31 marca 2011 r. Wymienione dokumenty źródłowe zostały dołączone do akt sprawy o sygn. I SA/Gl 1179/11. Skarżąca wnosiła już o prawo pomocy w innych postępowaniach przed Sądem, lecz jej wnioski zostały oddalone (zob. postanowienia Sądu z dnia 24 października 2011 r., sygn. akt I SA/Gl 629/11 i SA/Gl 630/11 czy z dnia 19 grudnia 2011 r., sygn. akt I SA/Gl 908/11, z dnia 16 stycznia 2012 r. sygn. akt I SA/Gl 1017/11; postanowienie z dnia 4 stycznia 2012 r., sygn. akt I SA/Wr 1309/11). Z kolei w niektórych sprawach ponosiła koszty sądowe, nie składając takich wniosków (np. w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 973/11. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej w skrócie: P.p.s.a, osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być [podkreślenie własne] przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Mając na uwadze konstrukcję ww. przepisu, w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że to na stronie spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w określonym zakresie. Osoba prawna (jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej) obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (por. postanowienie NSA z dnia 28 października 2008 r., sygn. akt II OZ 1114/08, LEX nr 527732). Wypada w tym miejscu zaakcentować, że ocena zasadności wniosków o przyznanie prawa pomocy sprowadza się w praktyce do badania wzajemnej relacji pomiędzy bieżącymi aktywami podmiotu, który o to prawo się ubiega a szacowanymi kosztami sądowymi, niezbędnymi do poniesienia w danym postępowaniu sądowym. Ustalenie tej drugiej wielkości jest rzeczą nieskomplikowaną, a to przez pryzmat skierowanego uprzednio wezwania, którym zobowiązano Spółkę do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Wpis ten jest jedyną opłatą sądową, która w praktyce pojawia się na tym etapie postępowania. Problematyczne jest natomiast rzetelne ustalenie poziomu bieżących płynnych środków finansowych, wszak przedstawienie Sądowi stosownej dokumentacji źródłowej zależy w gruncie rzeczy od dobrej woli strony wnioskującej. Zdaniem rozpoznającego wniosek, bazą dla rzetelnej i wolnej od wątpliwości oceny deklarowanego zasobu płynnych środków finansowych spółki handlowej, w szczególności jeśli podnosi ona, że jest w trakcie postępowania egzekucyjnego, są wyciągi ze wszystkich rachunków bankowych, zestawienia obrotów oraz raporty kasowe. Wszystkie te dokumenty winny dotyczyć tego samego okresu sprawozdawczego (patrz art. 18 ust. 1 ustawy o rachunkowości), którym w przypadku wniosku o przyznanie prawa pomocy powinien być miesiąc poprzedzający złożenie tego wniosku (patrz poz. 9.3 druku PPPr). Dopiero skonfrontowanie danych płynących z zestawienia obrotów za okres sprawozdawczy, wyciągów bankowych oraz wyciągów z jej raportu kasowego za ten okres, pozwoli na miarodajną ocenę bieżącego przepływu środków finansowych tejże spółki, które mogłyby być ewentualnie wykorzystane przy partycypacji w należnych kosztach sądowych. Przenosząc to założenie na grunt tej sprawy, mając nadto na uwadze ogląd większości ze spraw, w których Spółka wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, należy stwierdzić, że wnioskująca Spółka konsekwentnie podejmuje świadome decyzje zmierzające do uniemożliwienia dokonania rzetelnej i wolnej od wątpliwości oceny jej kondycji finansowej. Wyraźnie bowiem wezwano w tej sprawie Spółkę do nadesłania zestawienia sald i obrotów z trzech ostatnich miesięcy. Wezwanie referendarza datowano na 20 stycznia 2010 r., co oznacza, że wymagane dokumenty miały objąć okres od października do grudnia 2011 r. Tymczasem w odpowiedzi na wezwanie nadesłano zestawienie obrotów i sald kont syntetycznych ze stanem na dzień 31 marca 2011 r. Co więcej, w tych ramach nadesłano jedynie zestawienie zespołów kont nr 4 i 7, które co do zasady nie dotyczą np. kwestii stanu rachunków bieżących czy kasy, a więc rzeczy najistotniejszych z omawianego tutaj punktu widzenia. Do dnia dzisiejszego nie przedstawiono nadto raportów kasowych. Przedstawione wyżej działanie skarżącej Spółki, polegające na inicjowaniu postępowania w przedmiocie prawa pomocy, a w dalszej kolejności reglamentowanie dokumentacji źródłowej w tym zakresie, jest niezrozumiałe i w konsekwencji przyczynia się do przedłużania postępowania sądowego. W ocenie rozpoznającego wniosek, Spółka po raz kolejny nie wykazała, iż w jej przypadku spełnione są przesłanki przyznania prawa pomocy. W świetle analizy dokumentacji źródłowej tej sprawy, mając nadto na uwadze ustalenia faktyczne poczynione w uprzednio rozstrzygniętych wpadkowych postępowaniach, rozpoznający wniosek niezmiennie (patrz postanowienia: z dnia 24 października 2011 r., sygn. akt I SA/Gl 629/11 i z dnia 21 grudnia 2011 r., sygn. akt I SA/Gl 1017/11; źródło: www.nsa.gov.pl/baza orzeczeń) pozostaje w przekonaniu, że skarżąca posiada jeszcze inne rachunki bankowe, które nie zostały ujawnione na potrzebę rozpoznania tego wniosku. Trzeba tutaj odnotować, że zbliżona konkluzja znalazła wyraz z postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 września 2011 r. sygn. akt II FZ 492/11 (źródło: tamże), które również dotyczyło wniosku o przyznanie prawa pomocy wniesionego przez skarżącą w sprawie, która zawisła przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu. W ślad za uzasadnieniem orzeczenia sądu kasacyjnego wypada tutaj wskazać na art. 22 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (t.j. Dz. U. z 2010 r., Nr 220, poz. 1447). Zgodnie zatem z jego treścią: "Dokonywanie lub przyjmowanie płatności związanych z wykonywaną działalnością gospodarczą następuje za pośrednictwem rachunku bankowego przedsiębiorcy w każdym przypadku, gdy jednorazowa wartość transakcji, bez względu na liczbę wynikających z niej płatności, przekracza równowartość 15.000 euro przeliczonych na złote według średniego kursu walut obcych ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski ostatniego dnia miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym dokonano transakcji". Dodatkowo z uwagi na profil prowadzonej działalności gospodarczej jest wysoce prawdopodobne, że środki pieniężne Spółki mogą być zdeponowane w kasie, bądź mogą znajdować się "w drodze" pomiędzy rzeczoną kasą i rachunkiem bieżącym. Konkluzja ta jest wynikiem zestawienia, z jednej strony deklarowanego przez Spółkę stanu jej rachunku bankowego, tj. 2,37 zł, z drugiej zaś, podstawy opodatkowania z tytułu "dostawy towarów oraz świadczenia usług na terytorium kraju, zwolnione od podatku", tj. kwota 24.402.173,00 zł. Nawiązując zaś do deklarowanej przez Spółkę straty należy zauważyć, że strata wynikająca z zeznań podatkowych i bilansu jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżki kosztów nad przychodami i nie jest tożsama z brakiem środków finansowych i co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych (por. przykładowo postanowienia NSA: z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 260/08, LEX nr 479125 i z dnia 22 marca 2011 r. sygn. akt II GZ 112/11, LEX nr 783893). W judykaturze przyjmuje się nadto, że poniesienie straty za ostatni rok obrotowy nie uzasadnia przyznania prawa pomocy jeśli Spółka posiada znaczne środki w kapitale zakładowym, majątku lub środkach finansowych (patrz uzasadnienie postanowienia WSA w Bydgoszczy z dnia 18 lutego 2010 r. sygn. akt I SA/Bd 92/10, LEX 659009). Z taką sytuacją mamy do czynienia w tym konkretnym przypadku bowiem pomimo deklarowanej straty Spółka posiada kapitał własny o wartości 11.507.895,18 zł. Odnosząc się natomiast do okoliczności, iż w postanowieniu z dnia 6 czerwca 2011 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Gd 68/11 Spółka została zwolniona od kosztów sądowych należy podkreślić, iż nie do przyjęcia byłaby sytuacja, gdyby sąd [referendarz sądowy] rozpoznający sprawę, dla zachowania jednolitej linii orzeczniczej, rozstrzygał nie na podstawie akt tej sprawy, lecz w oparciu o stanowisko wyrażone w podobnej sprawie przez inny skład orzekający (por. postanowienia NSA: z dnia 26 stycznia 2009 r., sygn. akt. I FZ 516/08, LEX nr 551930; z dnia 27 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 255/10, źródło: www.nsa.gov.pl/baza orzeczeń). Postanowienie takie może mieć jedynie walor pomocniczy przy konstruowaniu wezwania do uzupełnienia wniosku w trybie art. 255 P.p.s.a. Ustosunkowując się do argumentacji Spółki, iż w chwili obecnej prowadzona jest egzekucja administracyjna z uwagi na jej zaległości podatkowe, wypada tutaj wskazać, że na 31 grudnia 2010 r., wysokość tych zobowiązań kształtowała się na poziomie 6.924.738,27 zł (poz. B.III.2g bilansu). Kwota ta nie jest równa nawet miesięcznej podstawie opodatkowania świadczonych przez spółkę usług bądź wartości dostarczanych przez nią towarów (przykładowo we wrześniu 2011 r. była to kwota 8.388.760,00 zł, patrz VAT-7, poz. 20). "Ponadto niekorzystna dla Spółki nowelizacja ustawy o grach hazardowych zmieniająca dotychczasowe zasady udzielania licencji na automaty do gier nie może wyłączać powinności ponoszenia kosztów postępowania sądowego, które immanentnie są związane z ryzykiem prowadzenia działalności gospodarczej" (cyt. za: postanowienie NSA z dnia 19 sierpnia 2011 r. sygn. akt II FZ 436/11, źródło: www.nsa.gov.pl/baza orzeczeń). Konkludując należy stwierdzić, że strona skarżąca nie dołożyła należytej staranności aby wykazać, że w jej przypadku spełniona jest przesłanka przyznania prawa pomocy płynąca z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Całościowy zaś ogląd wpadkowego postępowania w tej sprawie oraz w pozostałych sprawach z wniosków skarżącej, które zaistniały w tut. Sądzie, pozwala przyjąć, że wysoce prawdopodobną jest hipoteza, iż spółka zmierza do wykazania tylko tych okoliczności stanu faktycznego, które mogłyby wpłynąć na uwzględnienie jej wniosku, unika zaś obiektywnego przedstawienia kondycji finansowej firmy. Potwierdzeniem tej hipotezy, a zarazem zaprzeczeniem twierdzenia Spółki o braku środków na pokrycie niezbędnych kosztów sądowych w tej sprawie, jest fakt uiszczenia wpisu sądowego od skargi w sprawie ze skargi A Sp. z o.o. o sygn. akt I SA/Gl 973/11 (kwota 1.500,00 zł wpłacona w urzędzie pocztowym w dniu 8 listopada 2011 r.). Reasumując, skarżąca Spółka nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania i dlatego, działając na podstawie art. 258 §1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., w związku z art. art. 246 § 2 pkt 2 tej ustawy, postanowiono jak w sentencji.