I SA/Gl 1188/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi J. N. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od spadków i darowizn wskutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 8 października 2010 r. J.N. zwrócił się do Sądu o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku odnotował, że średnie wydatki w jego gospodarstwie domowym wynoszą około 3000 zł. Dużym obciążeniem jego gospodarstwa domowego są wydatki związane z leczeniem skarżącego i jego żony. W dalszej części uzasadnienia wniosku skarżący wymienił szereg nękających go jednostek chorobowych. Z treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, zawartego w druku PPF, wynika że skarżący we wspólnym gospodarstwie domowym przebywa wraz z żoną. J. N. oświadczył, że nie posiada jakiegokolwiek majątku ani zasobów pieniężnych. Skarżący zdeklarował, że jedynym źródłem utrzymania w ww. gospodarstwie domowym pozostają świadczenia emerytalne w łącznej kwocie 3.671,94 zł. Przy druku PPF nadesłano szereg dokumentów źródłowych, w tym: dokumentację medyczną skarżącego; decyzje o waloryzacji świadczenia emerytalnego skarżącego i jego małżonki z dnia 1 marca 2010 r. (świadczenia do wypłaty wynosiły odpowiednio 1.756,37 zł i 1.301,09 zł); zestawienie średnich miesięcznych wydatków w gospodarstwie domowym J. N. (łączną kwotę wydatków oszacowano na 3.005,97 zł); kopie rachunków i faktur dokumentujące dostawę mediów, w tym: energii elektrycznej, wody, gazu oraz wywóz nieczystości (wynika z nich, że usługobiorcą jest córka skarżącego); potwierdzenia wpłaty gotówkowej na rzecz POCZTY POLSKIEJ COF COP B. z tytułu abonamentu RTV (wpłacająca – R. N., żona skarżącego); kopie faktur dokumentujących korzystanie przez żonę skarżącego z usług telekomunikacyjnych; potwierdzenia wpłat gotówkowych na rzecz "A" S.A. (wpłacającymi są skarżący i jego żona). Z treści tych dokumentów, a w szczególności zestawienia średnich miesięcznych wydatków wynika, że skarżący wraz z żoną mieszkają w domu, w którym oprócz nich, przebywają jeszcze cztery osoby, w tym ich córka. Zdecydowana większość ze wskazanych wyżej dokumentów źródłowych dotyczyła I kwartału 2010 r. Analiza przywołanego wyżej oświadczenia i dołączonych do niego dokumentów źródłowych skłoniła referendarza sądowego do wystosowania do skarżącego wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy (patrz pismo z dnia [...] 2010 r.) poprzez: 1) "przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i pozostałe osoby pozostające w gospodarstwie domowym, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich sześciu miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z nich – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku; 2) udokumentowanie wysokości aktualnych dochodów skarżącego i jego małżonki (np. za pomocą ostatniego świadczenia emerytalnego); 3) przedłożenie kopii zeznania podatkowego za rok 2009 złożonego przez skarżącego oraz jego małżonkę; 4) wykazanie bieżących obciążeń skarżącego i jego małżonki z tytułu opłat za dostawę gazu i energii elektrycznej (w tych ramach należy nadesłać dokumentację źródłową za ostatnie dwa miesiące); należy dodatkowo wykazać sposób uiszczania należności z tytułu usług telekomunikacyjnych (przelew bankowy, wpłata gotówkowa, inne) – dołączone do wniosku nie są opatrzone stemplem jednostki przyjmującej ewentualnie wpłatę gotówkową". W cytowanym piśmie, doręczonym skarżącemu w dniu [...] 2010 r., zawarto nadto pouczenie, zgodnie z którym niezastosowanie się do wezwania w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanki przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej w skrócie: P.p.s.a. Cytowane wyżej wezwanie pozostało bez odpowiedzi do dnia dzisiejszego, tak więc termin do uzupełnienia wniosku upłynął bezskutecznie w dniu [...] 2010 r. Wpis sądowy od skargi w tej sprawie stanowi kwotę [...] zł. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Intencją skarżącego jest w tej sprawie uzyskanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, co po myśli art. 245 § 3 w zw. z art. 211 P.p.s.a. oznacza prawo pomocy w zakresie częściowym. W myśl z kolei art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Przytoczona konkluzja znajduje dodatkowe potwierdzenie w treści przepisu art. 252 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jedynym zaś kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium finansowe. Z kolei stosownie do art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Przyjmuje się w orzecznictwie, że sądy administracyjne powinny badać przedłożone dokumenty źródłowe, o których mowa w art. 255 P.p.s.a., pod kątem aktualnej sytuacji finansowej wnioskodawcy. Dokumenty obrazujące przeszłą sytuację majątkową wnioskodawcy są nieistotne, gdyż uzasadnieniem przyznania prawa pomocy jest teraźniejsza niemożność strony w partycypowaniu w kosztach postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 13 lipca 2010 r., sygn. akt II FZ 307/10, źródło: www.nsa.gov.pl). Z tych względów wezwano w tej sprawie skarżącego między innymi do wykazania bieżących (za ostatnie dwa miesiące) obciążeń związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, w szczególności z tytułu dostawy energii elektrycznej i gazu, które to dwie pozycje wyróżniały się kwotowo w przygotowanym przez skarżącego zestawieniu miesięcznych wydatków. Wymaganych dokumentów nie nadesłano do dnia dzisiejszego. Nie jest to jednak jedyny mankament dowodowy tego wniosku, wszak wezwanie referendarza z dnia 17 listopada 2010 r. zawierało cztery pozycje. Trzeba tutaj dodać, że sytuacja materialna skarżącego wymagała wnikliwego zbadania, gdyż na obecnym etapie postępowania sądowego ciąży na nim obowiązek uiszczenia wpisu sądowego od skargi w relatywnie niskiej kwocie, stanowiącej bez mała 10% deklarowanego przez niego budżetu domowego. Negatywnie zatem należy ocenić bierną postawę procesową skarżącego. Uchylanie się od obowiązków wynikających z art. 255 P.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku informacji, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Na gruncie orzecznictwa sądu administracyjnego II instancji należy wskazać, że strona, na której ciąży obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, uchylając się od przedstawienia określonych dokumentów i oświadczeń na wezwanie sądu administracyjnego, powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie dysponował materiałem dowodowym wystarczającym do uwzględnienia jej wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 kwietnia 2010 r. sygn. akt II FZ 187/10, źródło: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, że przypadkach takich jak obecnie ma miejsce, wykluczona jest możliwość merytorycznego rozpoznania wniosku, a uzasadnione jest pozostawienie go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r., sygn. akt I OZ 842/05, źródło: jak wyżej). W wyniku poczynionych wyżej spostrzeżeń, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.