I SA/Gl 1231/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Madej, po rozpoznaniu w dniu 8 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. P. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 13 stycznia 2016 r. sprawy ze skargi J. P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym p o s t a n a w i a utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Postanowieniem z dnia 13 stycznia 2016 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach odmówił przyznania J. P. (dalej jako "skarżący") prawa pomocy. Przedstawiając stan sprawy, referendarz sądowy wskazał, że skarżący wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym urzędowym formularzu wniosku "PPF" oświadczył, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz z żoną i trójką synów, a ich łączny dochód wynosi 2.986,36 zł, przy czym kwota 896,81 zł stanowi otrzymywane przez skarżącego świadczenie emerytalne, kwota 350 zł stanowi świadczenie alimentacyjne na rzecz żony, kwota 1.000 zł świadczenie alimentacyjne na rzecz jednego z synów oraz kwota 739,58 zł stanowiąca rentę socjalną drugiego z synów. W piśmie przewodnim dołączonym do wniosku oświadczył ponadto, że nie posiada żadnego majątku. W odniesieniu do sytuacji pozostałych domowników wskazał, że nie ma wiedzy w tym zakresie. Ponadto stwierdził, że z żoną pozostaje w separacji od 2009 r. W związku z powyższym referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i nadesłanie dokumentów źródłowych, w szczególności przez: 1) wykazanie tytułu prawnego na podstawie, którego skarżący korzysta z nieruchomości położonej w W. przy [...] 2) wykazanie za pomocą kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunków, faktur za media, w tym: gaz, woda, energia elektr., telefon; dowody potwierdzające wydatki z tytułu np. lekarstw, ubezpieczenia, czynszu za mieszkanie, podatku od nieruchomości) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należało także wyjaśnić kto i w jakiej wysokości ewentualnie partycypuje w ponoszeniu ww. kosztów; wykonując ten punkt wezwania należało dodatkowo wykazać w jaki sposób dokonuje się zapłaty ww. opłat (przelew bankowy, wpłaty w urzędzie pocztowym, inne); w szczególności należało przedstawić deklaracje na potrzebę opłaty z tytułu gospodarowania odpadami; w przypadku występowania zaległości z tytułu ww. opłat (powyżej jednego miesiąca) należało tę okoliczność wykazać; 3) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i inne osoby pozostające (zameldowane/zamieszkałe) w gospodarstwie domowym, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich czterech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty; w tych ramach należało przedstawić wyciągi ukazujące wszystkie transakcje, w tym uznaniowe i obciążeniowe; 4) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów w okresie ostatnich czterech miesięcy; ten punkt wezwania dotyczy wszystkich osób pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym; 5) nadesłanie odpisów tytułów, na podstawie których skarżący został zobowiązany do alimentowania w łącznej kwocie 1350 zł miesięcznie; w przypadku posiadania zaległości z tego tytułu należało wykazać ich wysokość. W tych ramach, w przypadku ewentualnie orzeczonego rozwodu bądź separacji, należało tę okoliczność również wykazać za pomocą stosownej dokumentacji. Ponadto skarżącego pouczono, że Ilekroć w wezwaniu mowa jest o osobach pozostających (zameldowanych/zamieszkałych) ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym, należy przez to rozumieć również osoby, które współkształtują sytuację finansową skarżącego np. poprzez partycypację w ponoszeniu kosztów związanych z utrzymaniem nieruchomości. Wskazano nadto, że niezastosowanie się do wezwania w wyżej zakreślonym terminie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej w skrócie: P.p.s.a. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący w piśmie z dnia 4 stycznia 2016 r. oświadczył, że na wydatki jakie ponosi składają się: zakup karty telefonicznej w wysokości 30 zł, koszt transportu do znajomych oszacowany w wysokości 15 zł, a także koszt zakupu leków wynoszący co dwa miesiące kwotę 240 zł. Ponadto skarżący wskazał, że w miejscu zamieszkania jest lokatorem i zamieszkuje do czasu orzeczenia separacji lub rozwodu jego związku małżeńskiego. W odniesieniu do dokumentów dotyczących sytuacji finansowej jego rodziny wskazał, że należy się zwrócić do tych osób, zaś w zakresie orzeczeń dotyczących jego obowiązku alimentacyjnego również do właściwego sądu. Uzasadniając zapadłe w sprawie rozstrzygnięcie referendarz sądowy, wskazując na treść art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., podkreślił, że na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy. W ocenie referendarza sądowego skarżący nie wykazał, iż w jego przypadku może być zastosowany wyjątek od reguły odpłatności wymiaru sprawiedliwości jakim jest instytucja zwolnienia od kosztów. Podkreślił, w oparciu o dotychczasowe orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, że pojęcie "stan majątkowy" zbliżone jest do pojęcia "sytuacji majątkowej", która obejmuje również dochody i majątek osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Referendarz sądowy wskazał, że skarżący pozostaje z innymi osobami w gospodarstwie domowym tworząc z nimi wspólnotę przyczyniającą się do zaspokajania potrzeb bytowych. Jednocześnie podkreślił, że mimo wezwania skarżący nie przedstawił dokumentu potwierdzającego orzeczenie separacji pomiędzy nim, a jego małżonką. Tymczasem okoliczność ta, zdaniem referendarza sądowego, winna zostać udokumentowana przez skarżącego, albowiem wpływa na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. W przypadku bowiem orzeczenia rozwodu lub separacji z uwagi na treść art. 60 i 614 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wygasa pomiędzy małżonkami obowiązek wzajemnej pomocy wynikający z art. 23 i 27 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Równoczesny brak dokumentów potwierdzających wysokość otrzymywanych dochodów małżonki skarżącego, jak również jego dzieci oraz dokumentów wskazujących na ponoszone przez skarżącego kosztów związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego uniemożliwia dokonanie oceny sytuacji majątkowej skarżącego. Referendarz sądowy zwrócił przy tym uwagę, że z uwagi na treść art. 255 P.p.s.a. nie jest możliwym skierowanie wezwania o przedstawienie dokumentów dotyczących wysokości uzyskiwanych dochodów do osób trzecich. Przepis ten przewiduje możliwości skierowania wezwania jedynie do wnioskującego o przyznanie prawa pomocy. Ostatecznie referendarz sądowy wskazał, że dochód jaki uzyskuje skarżący pomniejszony o wskazane przez niego kwoty wydatków jest wystarczający do uiszczenia wpisu w niniejszej sprawie. Sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego wniósł skarżący podnosząc, że nie jest na utrzymaniu żony, ani też dzieci. Wskazał, że utrzymuje się sam żyjąc za 896,81 zł. Zakwestionował możliwość poniesienia wpisu sądowego z kwoty jaka mu pozostaje po odliczeniu ponoszonych przez niego wydatków, tj. kwoty 731,81 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy wskazać, że w niniejszej sprawie zastosowanie znajduje art. 260 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej jako p.p.s.a., w brzmieniu nadanym art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658) mającym zastosowanie do spraw wszczętych po 15 sierpnia 2015 r. Z akt sprawy wynika, że skarga w niniejszej sprawie została wniesiona w dniu 29 września 2015 r. w placówce operatora wyznaczonego. Tym samym należało uznać, że zastosowanie do złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy ma przepis art. 260 p.p.s.a. w brzmieniu nadanym ww. ustawą zmieniającą. Zgodnie z treścią art. 260 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Jednocześnie zgodnie z § 2 tego przepisu wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tak ukształtowana treść przepisu, w szczególności użycie sformułowania "gdy wykaże", wyraźnie przesądza, że to na stronie spoczywa obowiązek przekonania sądu, że znajduje się w sytuacji wymagającej przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym lub całkowitym. Jednocześnie ocena przez Sąd dokonywana jest w oparciu o złożone przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy oświadczenie na urzędowym formularzu "PPF" uzupełnione ewentualnie w trybie art. 255 p.p.s.a. Nieprawidłowe wypełnienie formularza lub nieuzupełnienie na żądanie sądu wniosku stoi na przeszkodzie przyznaniu prawa pomocy, albowiem Sąd nie jest w stanie ocenić sytuacji skarżącego. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, co trafnie zauważył referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu. Skarżący, pomimo skierowania do niego wezwania, nie przedstawił wskazanych w tym wezwaniu dokumentów. Należy przy tym zauważyć, że dokumenty te są niezbędne do ustalenia sytuacji majątkowej skarżącego zwłaszcza wobec rozbieżności pomiędzy oświadczeniem skarżącego zawartym w formularzu urzędowym "PPF" a dokumentami znajdującymi się w aktach administracyjnych. Bezsprzecznie skarżący otrzymuje świadczenie emerytalno-rentowe w wysokości 896,81 zł, co wynika z załączonego do wniosku o przyznanie prawa pomocy pocztowego potwierdzenia wypłaty/odbioru EPE. Jednocześnie z dokumentu tego wynika, że dochód skarżącego wynosi w rzeczywistości 3.864,86 zł, od którego pobierane są: zaliczka na podatek 304 zł oraz składki na ubezpieczenia zdrowotne w wysokości 347,84 zł. Powyższe wskazuje, że z rzeczywistego świadczenia emerytalnego potrącana jest kwota 2.316,21 zł, przy czym brak jest informacji dotyczących szczegółów tego potrącenia. Skarżący w złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym wskazał jako dochód małżonki kwotę 350 zł otrzymywaną przez nią z tytułu alimentów oraz kwotę 1.000 zł otrzymywaną przez jednego z synów również z tego samego tytułu. Jednakże w aktach administracyjnych dołączonych do niniejszej sprawy znajdują się dokumenty świadczące, że z ww. świadczenia emerytalno-rentowego potrącana jest co miesiąc kwota 952,90 zł Komornikowi sądowemu przy Sądzie Rejonowym w W.. Z kolei w protokole o stanie majątkowym zobowiązanego datowanym na dzień 18 lutego 2014 r. wskazano, że kwota alimentów na rzecz syna D. wynosi 500 zł, nie zaś jak wskazał skarżący 1.000 zł. Powyższe rozbieżności nie pozwalają na ustalenie rzeczywistego stanu majątkowego skarżącego, przy czym, jak wskazano powyżej, to na skarżącym ciąży obowiązek wykazania jego sytuacji, w tym np. zwiększenia kwoty alimentów na rzecz syna. Ponadto w ww. oświadczeniu wskazano czynsz w wysokości 460 zł, podczas gdy w oświadczeniach składanych przez skarżącego brak jest w ogóle informacji odnośnie ponoszenia przez niego obecnie jakichkolwiek wydatków z tego tytułu. Jednocześnie skarżący nie przedstawił żadnych paragonów, dowodów zapłaty wskazujących na ponoszenie przez niego jakichkolwiek innych wydatków poza wskazanymi kosztami przejazdu i zakupem karty do telefonu, w szczególności skarżący nie przedstawił recept czy też paragonów zakupu leków, mimo, że powołał się w oświadczeniu na okoliczność wydatkowania przez niego kwoty 200 zł na zakup leków. Ponadto skarżący nie przedstawił dokumentów dotyczących sytuacji materialnej żony i ich dzieci. Powyższe uniemożliwia ocenę sytuacji skarżącego, a na co słusznie wskazał referendarz sądowy. Należy podkreślić, iż udzielenie informacji o dochodach i majątku skarżącego, jak również dokumentów dotyczących osób pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym jest niezbędne dla oceny zasadności wniosku skarżącego. Wymóg udzielenia takich informacji wynika także z art. 252 p.p.s.a., zgodnie z którym oświadczenie strony powinno zawierać dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. W ocenie Sądu osoba wnioskująca o prawo pomocy winna być zainteresowana w przekazaniu jak największej liczby dokumentów wskazujących na jej sytuację uniemożliwiającą poniesienie przez nią kosztów związanych z prowadzeniem postępowania sądowoadministracyjnego. Nie przekazując ich godzi się tym samym na odmowę przyznania tego prawa we wnioskowanym zakresie. Tym samym brak możliwości weryfikacji rzeczywistej sytuacji skarżącego uniemożliwił przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie przez referendarza sądowego, a wydane przez niego postanowienie jest w pełni prawidłowe. Odnosząc się do zarzutu nieprawidłowej oceny sytuacji ekonomicznej skarżącego przez referendarza sądowego należy zauważyć, że kwestionowane stwierdzenie wynika z zestawienia kwoty jaka pozostaje skarżącemu po odliczeniu miesięcznych kosztów na jakie sam wskazał z otrzymywanego świadczenia emerytalno-rentowego, z kwotą wpisu w niniejszej sprawie, która wynosi 100 zł i jest najniższą kwotą przewidzianą przepisami prawa. W związku z powyższym na podstawie art. 260 i art. 246 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.