I SA/Gl 129/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Przemysław Dumana (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 4 września 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Przedsiębiorstwa Produkcyjno Handlowo Usługowego A Sp. z o. o. w Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 25 lutego 2008 r. wezwano stronę skarżącą do uiszczenia wpisu od skargi na decyzję oznaczoną w sentencji niniejszego postanowienia w kwocie [...] zł w terminie siedmiu dni pod rygorem odrzucenia skargi. W odpowiedzi na to wezwanie, doręczone stronie w dniu 14 marca 2008 r., skarżąca w piśmie z dnia 21 marca 2008 r. (nadanym tego samego dnia) wniosła o zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi. Wobec powyższego referendarz sądowy wezwał stronę do złożenia tego wniosku na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Odpowiadając w terminie na to wezwanie, skarżąca złożyła urzędowy formularz, w którym wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. W treści uzasadnienia oświadczono, że spółka ma zablokowane wszystkie konta bankowe, wskutek czego nie ma możliwości pozyskania i dysponowania środkami finansowymi, a ich brak uniemożliwia wniesienie wpisu. Nadto wszystkie ruchomości i nieruchomości zostały zajęte przez komorników, a wpisy hipoteczne uniemożliwiają ich sprzedaż. Wskazano przy tym, że obecnie trwa ich licytacja. Strona podniosła również, że działania organów skarbowych uniemożliwiły jej "odzyskanie należnego od stycznia 2004 roku, zwrotu podatku VAT, które doprowadziło do znacznych strat finansowych i konieczności zwolnienia kilkudziesięciu pracowników". Według oświadczenia o majątku i dochodach wysokość kapitału zakładowego majątku lub środków finansowych stanowi kwota [...] zł, a wartość środków trwałych wnioskodawcy to [...] zł. Ostatni rok obrotowy spółka zakończyła stratą w wysokości [...] zł. Nadto strona wskazała, że posiada rachunki bankowe w B oraz w Banku C. Stan na obu tych kontach wynosi [...] zł. Pismem z dnia 24 czerwca 2008 r., doręczonym stronie w dniu 4 lipca 2008 r., referendarz sądowy wezwał ją do uzupełnienia danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie odpisów: raportów kasowych za trzy ostatnie miesiące, deklaracji na podatek od towarów i usług za ostatnie sześć miesięcy, wyciągów i wykazów z rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą, zwłaszcza w Banku B i w Banku C, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont (wskazano, że w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt aktualne, tj. wystawione po otrzymaniu wezwania, zaświadczenia wystawione przez banki, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie ich likwidacji – stosowne zaświadczenie wystawione przez banki lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku), ostatniej ewidencji środków trwałych oraz aktualnych odpisów z ksiąg wieczystych prowadzonych dla nieruchomości posiadanych przez skarżącą, a zwłaszcza tych, na których posadowione są stacje paliw oraz kompleks biurowo-hotelowy (zastrzeżono, że z przedłożonej dokumentacji powinno też wynikać, na podstawie jakiego tytułu prawnego skarżąca korzysta z nieruchomości wskazanej jako jej siedziba oraz że odpisy z ksiąg wieczystych należy przedstawić także w przypadku utraty tytułu prawnego do nieruchomości). Ponadto pismo zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do wezwania w zakreślonym siedmiodniowym terminie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 2 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W odpowiedzi na to wezwanie prezes skarżącej w piśmie z dnia 11 lipca 2008 r. oświadczył, że skarżąca została pozbawiona środków finansowych i nie jest w stanie ponosić kosztów postępowania sądowego, za co jego zdaniem winę ponoszą organy Państwa Polskiego, w tym Sąd, chroniący, według niego, "mafię skarbową". Jednocześnie wskazał on, że "skarżąca funkcjonuje jedynie dzięki celowym pożyczkom jednego z wierzycieli". W treści pisma wielokrotnie podkreślił, że spółka nie posiada środków na uiszczenie wpisu. Na dowód powyższego prezes spółki wkomponował w treść pisma "najbardziej wiarygodny dokument" w postaci postanowienia z dnia [...] o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wobec bezskuteczności egzekucji. Ponadto prezes spółki podniósł, że w kilku sprawach przed Sądem stronę zwolniono już od kosztów sądowych, prezentując "skan" postanowienia Sądu z dnia 28 marca 2007 r., sygn. akt III SA/Gl 1465/06. W dalszej części pisma, prezes spółki wyjaśnił, że "skarżąca nie otrzymuje już wyciągów od banków w związku z tym nie posiada wyciągów za ostatnie trzy miesiące. Prawdopodobnie rachunki zostały zlikwidowane. Nie może przedstawić aktualnej ewidencji środków trwałych z uwagi na fakt, iż jej oryginał został z naruszeniem prawa ukradziony przez zorganizowaną grupę przestępczą z CBŚ K. w czasie przeszukania siedziby skarżącej w dniu 22.02.2006 roku i pomimo złożenia szeregu skarg i doniesień do Prokuratury skarżąca nie wie, gdzie te dokumenty się znajdują. Skarżąca z powodów finansowych nie jest w stanie przedstawić aktualnych odpisów z ksiąg wieczystych dotyczących jej nieruchomości. W tej sytuacji skarżąca prezentuje odpisy będące w jej posiadaniu i oświadcza, że wszystkie wpisy pozostają aktualne". W związku z tym w treść pisma wkomponowane zostały "skany" odpisu z księgi wieczystej nr [...] (ze stanem na dzień 13 października 2003 r.) odnoszący się do kompleksu biurowo hotelowego w B. o wartości [...]zł – jak określił prezes spółki oraz stacji paliw w J. o wartości [...] zł (w ocenie prezesa spółki) – z dnia 28 listopada 2005 r. (zgodnie z ich treścią nieruchomości obciążone są hipotekami o znacznej wysokości, jednak w przypadku stacji paliw w J. obciążenia te było sporo niższe niż wskazana wartość tego obiektu, gdyż ich suma wyniosła [...] zł). W treść pisma wkomponowano także "skany" zdjęć części zabudowanej nieruchomości (pochodzące z roku 2002 oraz aktualne). Postanowieniem z dnia 23 lipca 2008 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. Odpis tego postanowienia został doręczony stronie skarżącej w dniu 13 sierpnia 2008 r. W dniu 20 sierpnia 2008 r. (data nadania) strona skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego. W treści sprzeciwu strona powtórzyła argumenty zawarte w piśmie z dnia 11 lipca 2008 r. i dotyczące jej sytuacji finansowej, jak również zaprezentowała ponownie "skan" postanowienia z dnia [...] o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wobec bezskuteczności egzekucji. Wbrew oświadczeniu zawartemu w piśmie nie dołączono postanowienia z dnia 21 kwietnia 2008 r. Nadto prezes spółki kolejny raz zaznaczył, że spółka występuje jako strona w kilkudziesięciu postępowaniach toczących się przed tutejszym Sądem, wskazując przy tym, że w siedmiu sprawach spółka została zwolniona od kosztów sądowych. Na dowód powyższego w treść pisma wkomponowano "skan" postanowienia z dnia 3 września 2007 r., sygn. akt III SA/Gl 586/07. Zdaniem prezesa spółki "przedstawione w aktach sprawy dowody jednoznacznie wskazują, że skarżąca w stopniu wystarczającym udowodniła brak środków na wpłatę żądanej opłaty sądowej w całości". Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności stwierdzić należy, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej ppsa) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W dalszej kolejności wskazać trzeba, że zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ppsa prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli stosownie do art. 245 § 3 ppsa obejmującym np. zwolnienie od opłat sądowych, może być przyznane osobie prawnej, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zwolnienie od kosztów sądowych stanowi zatem wyjątek od zasady ich uiszczania, mający zastosowanie jedynie w sytuacjach, gdy jest to konieczne dla zapewnienia stronie skarżącej prawa do sądu. Z tego powodu wspomniana strona musi nie tylko uprawdopodobnić, ale i wykazać, czyli udowodnić zaistnienie okoliczności uzasadniających wniosek o zwolnienie od obowiązku uiszczania wpisu. Zdaniem Sądu, w rozpatrywanej sprawie strona skarżąca nie udowodniła braku dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania w sprawie, gdyż nie wykonała skierowanego do niej wezwania. Przyjdzie zatem odnotować, że strona w ogóle nie wykonała tej części wezwania, która dotyczyła nadesłania raportów kasowych za trzy ostanie miesiące, deklaracji na podatek od towarów i usług za ostanie sześć miesięcy oraz ostatniej ewidencji środków trwałych. Wątpliwości zaś budzą oświadczenia strony dotyczące braku wiedzy odnośnie istnienia jej rachunków bankowych, gdyż takie stanowisko strony wydaje się mało wiarygodne. Negatywnie też należy ocenić postawę strony w zakresie nadesłania aktualnych (tj. jak wskazano w wezwaniu uzyskanych po dniu jego otrzymania) odpisów z ksiąg wieczystych. W tym kontekście należy odnotować, że skarżąca przedstawiła w piśmie z dnia 11 lipca 2008 r. jedynie "skany" odpisów ksiąg wieczystych (obejmujące stan na 2003 r. i 2005 r.), do nadesłania których ograniczyła się już wielokrotnie w innych postępowaniach, jakie toczą się z jej udziałem. Zaakcentować w tym miejscu jednak należy, że w postępowaniach tych (np. w sprawach o sygn. akt I SA/Gl 1841/05) przeważnie odmawiano stronie przyznania prawa pomocy, a zatem miała ona świadomość, iż okazywały się one niewystarczające dla uwzględnienia jej żądań. Nadto odpisy te nie są aktualne, a nie ulega wątpliwości, że brak aktualnych odpisów ksiąg wieczystych uniemożliwia weryfikację aktualnego stanu obciążenia nieruchomości. Zresztą nie budzi wątpliwości, że takie obciążenie nie pozbawia skarżącej możliwości pozyskiwania środków finansowych. Nadto przyjdzie odnotować, że strona nie nadesłała odpisu księgi wieczystej stacji paliw w Z. o wartości [...] zł, obciążonej hipoteką do kwoty [...] zł, który to odpis strona przedstawiała w innych sprawach np. I SA/Gl 1500/06 (z akt tych wynika, że część tych nieruchomości stanowi przedmiot postępowania egzekucyjnego). Przyjdzie więc zauważyć, że strona w sposób wybiórczy przedstawiła swoją sytuację majątkową, co uniemożliwia w konsekwencji dokonanie jednoznacznej jej oceny. Poza bowiem "skanami" – co należy podkreślić – wybranych przez stronę dokumentów, nie nadesłała ona do akt żadnego z dokumentów, o które ją wzywano, a od których zależy rozstrzygnięcie odnośnie jej wniosku. Powtórzyć w tym miejscu należy, że to na wnioskodawcy ciąży inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy. Ciążyły zatem na stronie obowiązki, których niewykonanie mogło zostać potraktowane – zgodnie zresztą z zawartym w wezwaniu pouczeniem – jako brak należytego wykazania spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy. Strona miała zatem świadomość, że jej postawa może skutkować niekorzystnym dla niej rozstrzygnięciem, tym bardziej że wytknął jej to referendarz sądowy w swoim postanowieniu. Odnosząc się natomiast do toczących się wobec strony postępowań egzekucyjnych podnieść należy, że przedstawiła ona jedynie postanowienie komornika sądowego z 8 grudnia 2006 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Dokument ten pochodzi jednak sprzed ponad 1,5 roku, a zatem wartość dowodowa tego dokumentu nie może mieć znaczenia przesądzającego w niniejszej sprawie. Nie można również tracić z pola widzenia, że strona sama przyznała, że jest w stanie pozyskać od jednego z wierzycieli środki finansowe w postaci pożyczek celowych. Istotne jest również, że kapitał zakładowy spółki wynosi [...] zł, a wartość środków trwałych [...] zł. Zaakcentować należy w tym miejscu, że w orzecznictwie wielokrotnie podkreślano wyjątkowy charakter prawa pomocy, przyjmując że osoba prawna dysponująca wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu, nie mieści się – jak ujął to w swym postanowieniu Naczelny Sąd Administracyjny – w hipotezie art. 246 § 2 pkt 2 ppsa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 listopada 2004 r., sygn. akt FZ 463/04, niepubl.) Odnosząc się natomiast do twierdzenia strony, że Sąd w kilku sprawach zwolnił spółkę od kosztów sądowych, przyjdzie odnotować, że korzystne dla strony rozstrzygnięcia stanowią odstępstwo od linii orzeczniczej, która zarysowała się w jej sprawach, a która zyskała akceptację w toku kontroli instancyjnej. Tytułem przykładu można wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny oddalał zażalenia spółki wniesione na postanowienia odmawiające jej przyznania prawa pomocy w sprawach o sygn. akt I FZ 637/07, I FZ 638/07, I FZ 640/07. Mając powyższe na uwadze, Sąd, zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ppsa orzekł jak w sentencji.