I SA/Gl 1292/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 15 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg płatniczych – odmowa umorzenia zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy W ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 17 października 2017 r. M. S. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o zwolnienie od kosztów sądowych. W motywach wniosku skarżąca oświadczyła, że nie ma możliwości poniesienia rzeczonych kosztów albowiem jest zatrudniona z wynagrodzeniem ustalonym na minimalnym poziomie. Z treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżąca mieszka sama. Posiada jedynie dom o pow. 140 m2 o wartości około 400.000,00 zł obciążony kredytem. Jedynym źródłem dochodu skarżącej pozostaje rzeczone wynagrodzenie w kwocie 1.464,48 zł netto. Do stałych miesięcznych wydatków zaliczyła obciążenia związane z mediami (około 300 zł) oraz kredyt (420 zł). W dalszej kolejności referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku poprzez złożenie dodatkowych wyjaśnień i nadesłanie dokumentów źródłowych (patrz pismo z dnia 6 grudnia 2017 r.), w szczególności przez: 1) nadesłanie zaświadczenia wskazującego na wszystkie osoby zameldowane w nieruchomości będącej adresem zamieszkania skarżącej; w tych ramach należało wskazać nadto na wzajemne relacje pomiędzy tymi osobami; 2) nadesłanie odpisu tytułu prawnego, na którego podstawie skarżąca utraciła prawo do lokalu mieszkalnego w K. przy ul. [...]; 3) wykazanie za pomocą kopii stosownych dokumentów zobowiązań i stałych wydatków (należało wykazać np. pożyczki, raty leasingowe; alimenty; czynsze najmu, dzierżawy; wysokość kosztów ponoszonych na nieruchomości, w tym media, ubezpieczenia majątku; koszty leczenia, rehabilitacji, itp); w tych ramach należało przedstawić dokumenty potwierdzające zapłatę ww. należności np. potwierdzenia przelewu, wpłaty gotówkowe, inne; w przypadku występowania zaległości z tytułu tychże wydatków należało przedstawić aktualne zaświadczenia właściwych podmiotów potwierdzające tę okoliczność; w tych ramach należało wskazać nadto wszystkie osoby, które partycypują w ww. kosztach utrzymania nieruchomości zajmowanej przez skarżącą; 4) nadesłanie kopii deklaracji złożonej na potrzebę gospodarki odpadami w nieruchomości będącej miejscem zamieszkania skarżącej; 5) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą i pozostałe osoby przebywające w jej gospodarstwie domowym, w tym: rozliczeniowo-oszczędnościowych i gospodarczych (obsługujących działalność gospodarczą), obrazujących wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich czterech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt aktualne (wystawione po otrzymaniu niniejszego wezwania) zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty; okoliczność likwidacji rachunków bankowych w ostatnich pięciu latach również należało wykazać; 6) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów skarżącej oraz pozostałych osób przebywających ze skarżącą w gospodarstwie domowym z okresu ostatnich czterech miesięcy, w szczególności poprzez zaświadczenia pracodawców informujące o wysokości wynagrodzenia w ostatnich czterech miesiącach, wskazujące nadto formę zapłaty (gotówkową lub bezgotówkową np. na rachunek bankowy, itp.), ewentualne obciążenia oraz miejsce wykonywanej pracy (siedziba firmy, oddział itp.); dla udokumentowania ewentualnych dochodów z działalności gospodarczej należało nadesłać kopie dokumentów księgowych obrazujących wynik finansowy działalności gospodarczej w okresie ostatnich czterech miesięcy, w tym np. za pomocą księgi przychodów i rozchodów (pełna wersja z opisem zdarzeń gospodarczych), zestawienia sprzedaży, deklaracji VAT, raportów kasowych, itp; w tych ramach należało nadto nadesłać aktualną ewidencję środków trwałych i wartości niematerialnych prowadzonej działalności; 7) nadesłanie zeznania na potrzebę podatku dochodowego od osób fizycznych za 2016 r. także tych dotyczących ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych; ten punkt dotyczy także pozostałych osób przebywających w gospodarstwie domowym skarżącej; 8) wyjaśnienie dostrzeżonej rozbieżności pomiędzy zawartością akt administracyjnych a danymi wynikającymi z odpisu aktualnego z rejestru przedsiębiorców ze stanem na dzień 6 grudnia 2017 r. (nr KRS: [...]); poinformowano skarżącą, że w aktach sprawy znajduje się umowa sprzedaży udziałów w A Sp. z o.o. przez skarżącą na rzecz jej ojca (dokument z dnia 30 sierpnia 2013 r.), tymczasem z rzeczonego odpisu wynika, że skarżąca w dalszym ciągu jest wspólnikiem ww. Spółki z udziałami o wartości 40.000,00 zł; 9) nadesłanie aktualnego (wystawionego po otrzymaniu niniejszego wezwania) zaświadczenia banku o wysokości zobowiązania kredytowego; zaświadczenie powinno zawierać dane dotyczące wysokości spłaconego kapitału, wysokości miesięcznej raty wraz z odsetkami, kapitału pozostałego do spłaty oraz adnotację o ewentualnych opóźnieniach w spłacie; 10) oszacowanie wysokości kosztów dojazdu do pracy; 11) nadesłanie kopii dokumentu, na podstawie którego odwołano umocowanie dla adwokata J. W.. W przybliżonym wyżej wezwaniu pouczono skarżącą, że niezastosowanie się do jego treści w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., nr 1369 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Skarżącą pouczono nadto, że ilekroć w wezwaniu mowa jest o osobach przebywających ze skarżącą w gospodarstwie domowym, należy przez to rozumieć również te osoby, które wpływają na sytuację finansową skarżącej np. poprzez partycypację w kosztach utrzymania. Wezwanie doręczono w trybie art. 73 P.p.s.a. ze skutkiem doręczenia na dzień 27 grudnia 2017 r. W dniu 29 grudnia 2017 r. skarżąca przeglądała akta sądowe sprawy, co dokumentuje zapisek urzędowy pracownika Sądu. Pismem procesowym z dnia 2 stycznia 2018 r., nadanym w urzędzie pocztowym w tym samym dniu, skarżąca wystąpiła o wydłużenie terminu dla uzupełnienia wniosku. Jednocześnie nadesłała część wymaganych dokumentów źródłowych. Stwierdzono wówczas, że w ramach tej korespondencji brakło jednego z załączników, tj. kopii umowy sprzedaży udziałów w spółce A. Zarządzeniem z dnia 10 stycznia 2018 r., uwzględniając wniosek skarżącej, przedłużono termin zakreślony dla uzupełnienia wniosku o 7 dni, liczone od dnia doręczenia odpisu zarządzenia, tj. od 26 stycznia 2018 r. Przy piśmie procesowym z dnia 8 stycznia 2018 r., które wpłynęło do biura podawczego Sądu w dniu 12 stycznia 2018 r., skarżąca nadesłała dalsze dokumenty źródłowe, a w ramach korespondencji z dnia 2 lutego 2018 r. przesłała do Sądu kopię umowy sprzedaży udziałów w spółce A. Na podstawie wszystkich dokumentów źródłowych, które skarżąca udostępniła na potrzebę rozpoznania wniosku, ustalono co następuje. W nieruchomości będącej adresem zamieszkania skarżącej są zameldowane dodatkowo cztery osoby, w tym: jej rodzice (A. i R. S.) oraz siostry (E. i D.). Z deklaracji na potrzebę opłaty z tytułu gospodarowania odpadami wynika, że nieruchomość należąca do skarżącej jest zamieszkiwana przez cztery osoby. Udokumentowane wydatki związane z utrzymaniem tej nieruchomości kształtują się na poziomie około 1.539,90 zł, w tym należności z tytułu zużytej wody, energii elektrycznej, gazu oraz opłata z tytułu gospodarowania odpadami. Skarżąca spłaca zobowiązanie kredytowe w miesięcznych ratach w łącznej kwocie 1.878,51 zł (rata kapitałowa i odsetkowa za grudzień 2017 r.). Na rachunek techniczny skarżąca dokonuje z wyprzedzeniem wpłat na pokrycie zobowiązania w kwotach po 1.900,00 zł. Z dniem 7 grudnia 2017 r. skarżąca została zarejestrowana jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku z kwocie 831,70 zł brutto (przez pierwsze trzy miesiące). Do dnia 30 listopada 2017 r. pozostawała zatrudniona na stanowisku kierownika ds. administracyjnych w firmie B Sp. z o.o. w Z.. Ustalono na podstawie powszechnie dostępnych źródeł (http://ms.gov.pl/krs), że udziałowcami tej Spółki są ojciec i siostra skarżącej. Kapitał Spółki stanowi kwotę 410.000,00 zł. Miejscem wykonywania pracy był P.. W świetle oświadczenia skarżącej jej miesięczny dochód w tej firmie stanowił kwotę 1.464,48 zł netto. Roczny dochód brutto z tego tytułu wyniósł 21.432,28 zł. Z umowy zawartej w dniu 30 sierpnia 2013 r. wynika, że skarżąca sprzedała na rzecz swojego ojca całość posiadanych przez nią udziałów w A Sp. z o.o. w siedzibą w K. o wartości 40.000,00 zł. Ustalono także, że okoliczność ta nie została odnotowana w rejestrze przedsiębiorców, w którym skarżąca w dalszym ciągu figuruje jako wspólnik ww. Spółki. Skarżąca złożyła także do akt sprawy kopię oświadczenia wypowiadającego pełnomocnictwo dla kancelarii C Sp. k. Oświadczenie pozbawione jest jednak jakiejkolwiek daty. Wpis sądowy od skargi stanowi kwotę 500 zł. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Intencją skarżącej jest w tej sprawie uzyskanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych (vide pkt 4.1. druku PPF). Rozstrzygnięcie wniosku sprowadza się więc do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Trzeba jeszcze na wstępie podkreślić, że stosownie do art. 199 P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z dnia 5 grudnia 2013 r., II FZ 1102/13; z dnia 13 maja 2010 r., II FZ 185/10; z dnia 19 maja 2010 r., II FZ 156/10; publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Oceniając zasadność przyznania wnioskującej prawa pomocy w zakresie częściowym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. należy odnieść jej sytuację majątkową do wysokości kosztów, które jest ona zobowiązana ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. Odnosząc te uwagi do niniejszej sprawy, stwierdzić należy, że skarżąca nie wykazała, iż w jej sytuacji powyższa przesłanka przyznania prawa pomocy została spełniona. Stanowi to przede wszystkim konsekwencję tego, że nie wszystkie okoliczności, które deklarowała w druku PPF znalazły potwierdzenie w przedłożonym przez nią materiale źródłowym. Co znamienne, część dokumentacji podważyła wiarygodność jej oświadczeń. W pierwszej kolejności należy w tym miejscu zdefiniować frazę "wspólne gospodarstwo domowe", której użyto w rubryce nr 6 druku PPF. Niestety ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jak i rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257 ze zm.) nie definiują tego pojęcia. Jednakowoż w literaturze przedmiotu przyjmuje się, że pod pojęciem "pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym" rozumie się stałe przebywanie kilku osób w tym samym miejscu, które związane jest z koncentracją ich interesów życiowych, przy jednoczesnym partycypowaniu w utrzymaniu tego gospodarstwa (tak Ł. Strzępek [w:] Pisma stron w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, orzecznictwo, wzory /pod. red. R. Mikosza/, Warszawa 2008 r., s. 154). To oznacza, że "wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego" należy rozumieć szeroko – jako wspólne zamieszkiwanie, jak i ponoszenie wspólnych wydatków. Przez wspólne zamieszkiwanie rozumie się mieszkanie w tym samym lokalu mieszkalnym bądź w tym samym budynku, natomiast przez wspólne gospodarowanie rozumie się ponoszenie wspólnych wydatków na zaspokajanie potrzeb osób zamieszkujących w tym samym lokalu lub budynku. Z wyroku Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 1996 r., sygn. akt II URN 56/95 (OSNP 1996 r., nr 16, poz. 240) wynika bowiem, że "cechami charakterystycznymi dla prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego może być udział i wzajemna, ścisła współpraca w załatwianiu codziennych spraw związanych z prowadzeniem domu, niezarobkowanie i pozostawanie w związku z tym na całkowitym lub częściowym utrzymaniu osoby, z którą się gospodarstwo domowe prowadzi, a wszystko dodatkowo uzupełnione cechami stałości, które tego typu sytuację charakteryzują". Przenosząc na grunt tej sprawy przedstawione wyżej stanowisko doktryny i judykatury należy przyjąć, że wbrew twierdzeniom skarżącej (patrz rubryka nr 6 druku PPF), nie prowadzi samotnie gospodarstwa domowego. Na podstawie przedstawionych dokumentów nie sposób zanegować okoliczności, że w gospodarstwie tym stale przebywają jeszcze conajmniej trzy osoby spokrewnione ze skarżącą. Taki stan rzeczy oznacza, że najpóźniej w reakcji na wezwanie z dnia 6 grudnia 2017 r. (którego wykonanie zostało przedłużone do 2 lutego 2018 r.) skarżąca winna przedstawić sytuację dochodową pozostałych, wszystkich domowników (patrz pkt 6 i 7 wezwania). Nie uczyniła jednak tego do dnia dzisiejszego. Analiza pozostałych dokumentów źródłowych pozwoliła także podważyć twierdzenie skarżącej, że jej stałe miesięczne wydatki z tytułu utrzymania gospodarstwa domowego stanowią kwotę około 720 zł. Ich wysokość ustalono na podstawie dokumentów źródłowych i miesięcznie stanowią kwotę conajmniej 1.539,90 zł. Wydatki te, powiększone o ratę kredytu, bez względu na to, czy skarżąca była zatrudniona, czy – tak jak w chwili obecnej – jest bezrobotna, przekraczają znacznie jej dochody. Oznacza to, że skarżąca pozostawała i nadal pozostaje nie tylko w więzi rodzinnej z pozostałymi mieszkańcami zajmowanej przez nią nieruchomości, ale także w więzi ekonomicznej. Brak wiedzy co do dochodów całości gospodarstwa domowego skarżącej, a także brak informacji co do partycypacji w kosztach jego utrzymania przez poszczególnych domowników, nie pozwala na zbilansowanie tego gospodarstwa, co jest rzeczą absolutnie niezbędną dla wolnego od wątpliwości rozpoznania wniosku. Negatywnie z punktu widzenia omawianej instytucji procesowej należy także ocenić działanie skarżącej polegające na ograniczeniu swoich możliwości zarobkowych. Taki stan rzeczy miał miejsce poprzez rozwiązanie umowy o pracę z firmą, która ma rodzinny charakter, wszak kapitał należy w całości do siostry i ojca skarżącej. Co znamienne, taki stan rzeczy nastąpił już w czasokresie, w którym zainicjowano niniejsze postępowanie sądowe. W orzecznictwie przyjmuje się, że ewentualna utrata dochodów nie ma znaczenia w kontekście omawianej tutaj instytucji przyznania prawa pomocy albowiem przy ocenie zdolności strony do partycypowania w występujących w sprawie kosztach sądowych, należy bowiem uwzględniać stopień wykorzystywania przez stronę swoich możliwości zarobkowych (por. postanowienie SN z 31 marca 1987 r. sygn. I CZ 26/87, podobnie NSA w postanowieniach: z 14 października 2004 r. sygn. akt FZ 464/04, sygn. akt FZ 465/04, z 19 maja 2005 r. sygn. akt II FZ 211/05 i z 6 czerwca 2013 r. sygn. akt II OZ 409/13; dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Tym samym na potrzebę zbilansowania gospodarstwa domowego skarżącej, gdyby to było możliwe, należałoby przyjąć, iż dochód miesięczny skarżącej jest na poziomie minimalnego wynagrodzenia i wynosi 2.100,00 zł brutto (patrz § 1 rozporządzenia z dnia 12 września 2017 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz wysokości minimalnej stawki godzinowej w 2018 r.; Dz. U. poz. 1747). W wyniku wszystkich podniesionych wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a.