I SA/Gl 1306/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A Sp. z o.o. w G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną w kwestii wniosku skarżącej Spółki o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł, A Sp. z o.o. wniosła o zwolnienie jej od obowiązku poniesienia tej opłaty (patrz pismo z dnia 9 listopada 2016 r.). W dalszej kolejności, w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, Spółka nadesłała urzędowy formularz (druk PPPr) z dnia 12 grudnia 2016 r., w którym wystąpiła o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek Spółka podniosła, że w wyniku działań organów podatkowych zablokowano jej wszystkie rachunki bankowe, uniemożliwiając tym samym pozyskanie i dysponowanie środkami finansowymi. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że kapitał zakładowy (majątek lub środki finansowe) Spółki stanowi kwotę 5.000,00 zł. Wartość środków trwałych wyniosła 81.839,20 zł. W poprzednim roku obrotowym poniosła stratę w kwocie 463.368,12 zł. Spółka nie posiada rachunku bankowego. Analiza ww. oświadczenia o majątku i dochodach skłoniła referendarza sądowego do wystosowania do Spółki wezwania (pismo z dnia 15 grudnia 2016 r.), w którym zobowiązano ją do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie dokumentów źródłowych. Wezwanie doręczono adresatce w dniu 28 grudnia 2016 r. W wezwaniu pouczono wnioskującą Spółkę, że niezastosowanie się do jego treści w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – dalej w skrócie: "P.p.s.a". W piśmie procesowym z dnia 4 stycznia 2016 r. Prezes spółki oświadczył, że "żądane dokumenty nie będą stanowiły informacji o możliwości zapłaty żądanej kwoty. Jest to fikcja, która ma uzasadnić odmowę zwolnienia aby ochronić naruszający prawo organ administracji." Z tych względów oświadczył, że nie wysyła dokumentów, o które wezwano Spółkę. Ustalono nadto, że Spółka wielokrotnie zwracała się o przyznanie prawa pomocy w postępowaniach przed sądami administracyjnymi. W toku tych postępowań orzekał również Naczelny Sąd Administracyjny. Wypada nadmienić, że postanowieniem z dnia 18 marca 2016 r. sygn. akt II OZ 288/16, Sąd kasacyjny oddalił zażalenie Spółki na postanowienie sądu pierwszej instancji. W analogicznym stanie faktycznym Sąd ów podkreślił, że "w skutek braku żądanych informacji nie można było dokonać pełnej analizy stanu majątkowego spółki. Informacje nadesłane przez skarżącą nie są bowiem miarodajne przy ocenie jej sytuacji finansowej uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ocena taka jest konsekwencją działania skarżącej, która nie dopełniła w sposób należyty ciążącego na niej obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej". W innym postanowieniu (z dnia 4 listopada 2015 r. sygn. akt II OZ 1051/15) Sąd kasacyjny, dokonując oceny zażalenia Spółki, odnotował, że "brak stosownych dokumentów obrazujących aktualną sytuację finansową Spółki nie daje podstaw do przyjęcia, że strona nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Strona skarżąca ani w złożonym wniosku, ani też w zażaleniu nie wykazała niemożności uiszczenia wpisu od skargi" (oba przywołane rozstrzygnięcia są dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być [podkreślenie własne] przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Mając na uwadze konstrukcję ww. przepisu, w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że to na stronie spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w określonym zakresie. Osoba prawna (jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej) obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (por. postanowienie NSA z dnia 28 października 2008 r., sygn. akt II OZ 1114/08, LEX nr 527732). Należy nadto w tym miejscu wyjaśnić, ze ocena zasadności wniosków o przyznanie prawa pomocy sprowadza się w praktyce do badania wzajemnej relacji pomiędzy bieżącymi, płynnymi aktywami podmiotu, który o to prawo się ubiega, a szacowanymi kosztami sądowymi, niezbędnymi do poniesienia w danym postępowaniu sądowym. Na gruncie ujednoliconego stanowiska judykatury należy nadto odnotować, że oceniając, czy podmiot wnoszący o przyznanie prawa pomocy wypełnił ciążący na nim z mocy przepisu art. 246 P.p.s.a. obowiązek, sądy administracyjne powinny badać przedłożone dokumenty źródłowe, o których mowa w art. 255 tej ustawy, pod kątem aktualnej sytuacji finansowej wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z dnia 4 sierpnia 2010 r., sygn. akt II FZ 370/10, LEX nr 663464). Przenosząc na grunt tej sprawy licznie przytoczone wyżej poglądy judykatury przyszło stwierdzić, że na poparcie wniosku Spółki nie przedłożono żadnych dokumentów, które pozwoliłby na zobrazowanie jej aktualnej sytuacji majątkowej. Taka bierna postawa procesowa strony, która wnosi o zastosowanie wobec niej uprzywilejowanej pozycji w postępowaniu sądowym, nie może zasługiwać na aprobatę. Taki stan rzeczy wyklucza w konsekwencji przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Co więcej, wpis sądowy do skargi w tej sprawie stanowi zaledwie 0,12 % wartości środków trwałych zdeklarowanych w druku PPPr. Jednocześnie należy podkreślić, że Spółka nie udokumentowała podniesionej we wniosku okoliczności, iż wszystkie posiadane przez nią aktywa są przedmiotem zajęcia w toku postępowania egzekucyjnego. Trzeba jeszcze w tym miejscu dodać, że konstrukcja urzędowego formularza (druk PPPr) nie pozwala na pełne zobrazowanie kondycji finansowej podmiotu wnoszącego o przyznanie prawa pomocy, w szczególności jego aktywów obrotowych. Dla uzyskania bieżących danych niezbędne jest w tym zakresie skorzystanie z narzędzia, które daje art. 255 P.p.s.a. Referendarz sądowy uznał, że dane zawarte we wniosku są niewystarczające dla jego rozpoznania stąd wezwał Spółkę do nadesłania m.in. aktualnych raportów kasowych, czy deklaracji składanych na potrzebę podatku od towarów i usług. Wskazane dokumenty to absolutne minimum dokumentacji źródłowej, która pozwoliłaby na zobrazowanie kondycji finansowej osoby prawnej. Brak współpracy przy wniosku o przyznanie prawa pomocy skutkować musiał przyjęciem, iż Spółka nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania i dlatego, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., w związku z art. art. 246 § 2 pkt 2 tej ustawy, postanowiono jak w sentencji.