I SA/Gl 1320/15

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. P. na postanowienie Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 23 listopada 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odrzucił skargę M. P. o na postanowienie wskazane w rubrum niniejszego orzeczenia. W motywach rozstrzygnięcia zwrócono uwagę skarżącego, że jego skarga po dniu 14 sierpnia 2015 r. jest niedopuszczalna z uwagi na zmianę stanu prawnego. Począwszy bowiem od 15 sierpnia 2015 r. nie jest dopuszczalne zaskarżenie do sądu administracyjnego postanowienia wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu. Odpis orzeczenia Sądu doręczono skarżącemu w dniu 30 listopada 2015 r. Wypada w tym miejscu nadmienić, że wnosząc skargę, M. P. uiścił należny wpis sądowy w kwocie 100 zł. W dniu 30 grudnia 2015 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) skarżący nadesłał urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy. W jego motywach nawiązał do merytorycznych aspektów sprawy. Nadmienił nadto, że zmiana stanu prawnego, która uniemożliwia mu skuteczne wniesienie skargi jest niekonstytucyjna i ogranicza jego wolność prawną i obywatelską. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i odchodach wynika, że skarżący samotnie prowadzi gospodarstwo domowe; nie posiada majątku ruchomego, ani nieruchomego; jego dochód stanowi łącznie kwota 2.142,45 zł netto, przy czym 83,78 zł stanowi dochód w semestrze letnim z tytułu umowy zlecenia. Skarżący odnotował, że jego zobowiązania i stałe, miesięczne wydatki wynoszą łącznie 1770 zł. Dodał przy tym, że jest inwalidą o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. W druku PPF nie oznaczono natomiast zakresu wniosku. W dalszej kolejności referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku poprzez złożenie dodatkowych wyjaśnień i nadesłanie dokumentów źródłowych (patrz pismo z dnia 8 stycznia 2016 r.), w tym: 1) wykazanie tytułu prawnego na podstawie, którego skarżąca korzysta z nieruchomości położonej w K. przy ul. [...] [...]/(?, budynek wielorodzinny), jak również tytułu prawnego do nieruchomości położonej w K. przy ul. [...]; w przypadku utraty tytułu do ww. nieruchomości należało tę okoliczność wykazać; 2) nadesłanie zaświadczeń wymieniających wszystkie osoby zameldowane w ww. lokalach; w tych ramach należało nadto wskazać na wzajemne relacje tych osób; 3) wykazanie za pomocą kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunków, faktur za media, w tym: gaz, woda, energia elektr., telefon; dowody potwierdzające wydatki z tytułu np. lekarstw, kredytów) jakiego rzędu kwoty obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należało także wyjaśnić kto i w jakiej wysokości ewentualnie partycypuje w ponoszeniu ww. kosztów; wykonując ten punkt wezwania należało wykazać w jaki sposób dokonuje się zapłaty ww. opłat (przelew bankowy, wpłaty w urzędzie pocztowym, inne); w szczególności należało przedstawić deklaracje na potrzebę opłaty z tytułu gospodarowania odpadami w obu nieruchomościach wskazanych w pkt 1 wezwania; 4) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i pozostałe osoby zameldowane/zamieszkałe w gospodarstwie domowym, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich sześciu miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty; 5) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów w okresie ostatnich sześciu miesięcy; ten punkt wezwania dotyczy również pozostałych osób zameldowanych/zamieszkałych w gospodarstwie domowym skarżącego; ewentualne zaświadczenia pracodawców winny zawierać adnotację o sposobie wypłaty środków (wypłata gotówkowa, przelew bankowy, inne); 6) nadesłanie odpisów zeznań podatkowych za 2014 r.; ten punkt wezwania dotyczy również pozostałych osób zameldowanych/zamieszkałych w gospodarstwie domowym skarżącego; 7) rozwinięcie oświadczenia złożonego w pkt 7.1. druku PPF, tj. wskazanie profilu prowadzonej działalności gospodarczej oraz wykazanie dochodów z tego tytułu z okresu ostatnich sześciu miesięcy. Dla ich udokumentowania należało nadesłać kopie dokumentów księgowych obrazujących wynik finansowy prowadzonej działalności gospodarczej w okresie od lipca do grudnia 2015 r., w tym np. za pomocą księgi przychodów i rozchodów (pełna wersja z opisem zdarzeń gospodarczych), zestawienia sprzedaży, deklaracji VAT, raportów kasowych, itp; w tych ramach należy nadto nadesłać aktualną ewidencję środków trwałych i wartości niematerialnych prowadzonej działalności. W przybliżonym wyżej wezwaniu pouczono skarżącego, że niezastosowanie się do jego treści w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., nr 270 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Jednocześnie zastrzeżono, że ilekroć w ww. wezwaniu mowa jest o osobach zameldowanych/zamieszkałych ze skarżącym w gospodarstwie domowym, należy przez to rozumieć osoby, które współkształtują sytuację materialną skarżącego np. poprzez partycypację w kosztach utrzymania mieszkania, jak również małżonkę, niezależnie od tego, że w małżeństwie obowiązuje rozdzielność majątkowa. Dodatkowo zobowiązano skarżącego, aby w terminie 7 dni jednoznacznie wskazał zakres wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wyjaśniono przy tym, że rubryka nr 4 druku PPF pozostała niewypełniona, a w uzasadnieniu wniosku (pkt 5) skarżący wskazał na radcę prawnego w osobie M. P. Pouczono w tych ramach skarżącego, że brak odpowiedzi w tym zakresie i w wyznaczonym terminie skutkować będzie przyjęciem, że we wniosku z dnia 25 grudnia 2015 r. skarżący ubiega się o ustanowienie radcy prawnego. Zarządzeniem z dnia 11 lutego 2016 r., uwzględniając wniosek skarżącego z dnia 5 lutego 2016 r., referendarz sądowy przedłużył termin do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy o siedem dni, licząc od dnia doręczenia odpisu zarządzenia. Termin ów upłynął ostatecznie w dniu 23 lutego 2016 r. W piśmie procesowym z dnia 20 lutego 2016 r. skarżący oświadczył, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienie radcy prawnego. W dalszej kolejności ponownie w tej sprawie zaakcentował, że jest człowiekiem schorowanym, co generuje miesięczne wydatki rzędu 250 zł. Oświadczył dalej, że posiada trzy karty kredytowe obciążone miesięcznymi spłatami oraz dwa kredyty, które zaciągnął na leczenie. Z treści pisma wynika nadto, że prowadzona przez niego działalność gospodarcza jest obecnie zawieszona. Przy ww. piśmie skarżący nadesłał szereg dokumentów źródłowych. W oparciu o te właśnie dokumenty oraz oświadczenia skarżącego ustalono, co następuje. Skarżący wynajmuje lokal użytkowy o pow. 42,45 m2, w którym – jak twierdzi – zamieszkuje. Czynsz najmu wraz z opłatami zaliczkowymi z tytułu zużycia zimnej wody i centralnego ogrzewania, opłatą za wodomierz główny i opłatą legalizacyjną, jak również należnością z tytułu odprowadzenia ścieków wynosi obecnie 702,86 zł. Do stałych, udokumentowanych opłat należy nadto zaliczyć należność z tytułu usług telekomunikacyjnych (80,42 zł) oraz należność z tytułu zużycia energii elektrycznej (60 zł). M. P. nie posiada tytułu prawnego do nieruchomości położnej w K. przy ul. [...]. Tytuł takowy – w świetle wyjaśnień skarżącego – posiada jego żona, z którą jest w separacji od wielu lat. Jednakowoż – jak zeznał dalej – dzięki jej uprzejmości jest zameldowany w tym lokalu. Skarżący posiada dwa rachunki bankowe, tj. w A, na który wpływa świadczenie emerytalne (rachunek jest wolny od zajęć) oraz w B, który w świetle jego wyjaśnień - jest nieużywany. Na potrzebę udokumentowania miesięcznych dochodów skarżący nadesłał zeznania PIT-28 za lata 2014-2015. Z obu wynika, że dochód w tym okresie z działalności prowadzonej na własne nazwisko wyniósł łącznie 19 zł. Z PIT(-u)–37 za 2014 r. wynika, że dochód brutto skarżącego stanowił 30.744,64 zł, w tym 28.968,00 zł z tytułu świadczenia emerytalnego. Z rocznego obliczenia podatku PIT-40A wynika, że przychód skarżącego z tytułu emerytury wyniósł w 2015 r. 29.774,14 zł. Deklaracja VAT-7K wskazuje, że w ostatnim kwartale 2015 r. skarżący dokonał dostawy towarów lub świadczył usługi, których podstawa opodatkowania wyniosła 2 zł. Ustosunkowując się do wezwania do nadesłania dokumentów bankowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy skarżący ograniczył się do: wyciągu z rachunku karty kredytowej [...] za okres od 22 października 2015 r. do 21 listopada 2015 r. (limit przyznany 6300 zł; dostępne środki 1731 zł); wyciągu z rachunku karty kredytowej w C za okres od 16 grudnia 2015 r. do 16 stycznia 2015 r. (kredyt dostępny 1194 zł); wyciąg z rachunku karty kredytowej w D za okres od 5 października 2015 r. do 4 listopada 2015 r. (limit kredytowy 4100 zł; zadłużenie 871,56 zł). Skarżący nadesłał nadto potwierdzenia transakcji na rzecz E na łączną kwotę 454,13 zł tytułem "01-2016". Sumaryczne zestawienie kwot wynikających z paragonów fiskalnych dokumentujących zakup medykamentów wskazuje na miesięczne wydatki z tego tytułu w kwocie około 140 zł. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Tytułem wstępu należy zwrócić uwagę skarżącego, że instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, miedzy innymi kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. W literaturze przedmiotu również zwrócono uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu (zob. H.Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). Intencją skarżącego jest w tej sprawie uzyskanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego (patrz oświadczenie z 20 lutego 2016 r.). Rozstrzygnięcie wniosku sprowadza się więc do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. radcy prawnego – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przy czym słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 P.p.s.a. oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, LEX nr 1104158). Odnosząc te uwagi do niniejszej sprawy, stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał, iż w jego sytuacji powyższa przesłanka przyznania prawa pomocy została spełniona. Przyjęto, że skarżący nie jest osobą, dla której konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu. Trzeba wszak zaznaczyć, że skarżący uiścił już w tej sprawie należny wpis sądowy od skargi, co w sytuacji jej dopuszczalności skutkowałoby jej rozpoznaniem, a tym samym zapewnieniem prawa do sądu administracyjnego. Przyjęte w tej sprawie rozstrzygnięcie stanowi zaś przede wszystkim konsekwencję tego, że skarżący nie wykonał w wystarczającym stopniu wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku, co uniemożliwia wolną od wątpliwości ocenę jego sytuacji. Dość selektywnie udostępnił wyciągi z posiadanych rachunków bankowych. Zamiast nadesłać pełną ich historię z okresu wskazanego w pkt 4 wezwania referendarza sądowego, udostępnił jedynie pojedyncze transakcje dokonane na rzecz spłaty kredytów oraz innych należności o charakterze cywilnoprawnym. Z kolei pełna historia transakcji bankowych ma doniosłe znaczenie dla ustalenia przesłanek prawa pomocy, dając wgląd w operacje finansowe dokonywane przez stronę oraz pozwalają ustalić wysokość środków pieniężnych pozostających do jej dyspozycji w czasie, gdy powinna się ona liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Kolejnym mankamentem dowodowym tej sprawy jest brak dokumentu, w tym także odpowiedniego wyciągu z rachunku bankowego, który wskazałby na wysokość aktualnego dochodu skarżącego. M. P. nadesłał w tym zakresie wyłącznie zeznania podatkowe (skądinąd również wymagane w celach porównawczych) obrazujące stan przeszły. Nie do końca też czytelna jest sytuacja małżeńska skarżącego, wszak pomimo deklarowanej separacji nie udokumentował zmiany stosunków w jego małżeństwie, zaś z akt administracyjnych sprawy wynika, że adresowane do niego dokumenty odbierała "żona", jako "dorosły domownik". Tym samym w aktach sprawy nie znajdują się żadne dokumenty, które potwierdziłyby tą wersję skarżącego. Na pozytywne dla skarżącego rozstrzygnięcie wniosku nie mogła też wpłynąć posiadana przez niego zdolność kredytowa. Z przedstawionych dokumentów źródłowych wynika, że na liniach kredytowych skarżącego znajdowały się środki pieniężne, które mogły być przeznaczone na partycypację w kosztach sądowych tego postępowania, w tym na zatrudnienie pełnomocnika z wyboru. Taki stan rzeczy oznacza, że skarżący spełniał kryteria majątkowe przy obliczaniu zdolności kredytowej, a to wyklucza go z grona beneficjentów prawa pomocy. Wniosku o przyznanie prawa pomocy nie mogła też uzasadnić podnoszona przez skarżącego niekonstytucyjność przepisu ustawy zmieniającej, który wyłączył możliwość zaskarżenia do sądu administracyjnego postanowienia wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu. Przede wszystkim dopóki ów przepis funkcjonuje w obrocie prawnym, dopóty korzysta z domniemania zgodność z ustawą zasadniczą. Co więcej, wykluczenie zaskarżalności ww. postanowień nie oznacza – jak twierdzi skarżący – że jego wolność prawna oraz wolność obywatelska – zostały ograniczone. W uzasadnieniu projektu ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658; druk sejmowy nr 1633 Sejmu VII kadencji) czytamy bowiem, że (...), "postanowienia wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu (art. 34 § 1a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji) oraz postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela (art. 34 § 2 powołanej ustawy) mają charakter incydentalny. W tych przypadkach w pełni skuteczna ochrona praw jednostki jest zapewniona poprzez możliwość zaskarżenia do sądu administracyjnego rozstrzygnięć wydanych w sprawie głównej (postanowień organu egzekucyjnego w sprawie zgłoszonych zarzutów). Proponowane zmiany nie naruszają praw podmiotowych jednostki i sensu instytucji, których dotyczą" [podkreślenie własne]. W wyniku wszystkich podniesionych wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a.