I SA/Gl 1338/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Sędzia NSA Przemysław Dumana, Sędzia WSA Krzysztof Winiarski (spr.), Protokolant Aleksandra Doruch, po rozpoznaniu w dniu 4 kwietnia 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi "A" Oddział w S. Inspektorat w Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie zastawu skarbowego uchyla zaskarżone postanowienie "A" Oddział w S. – Inspektorat w Z. wystąpił do Urzędu Skarbowego w Z. z wnioskiem o ustanowienie zastawu skarbowego na ruchomości należącej do dłużnika "A" M. D., a którą stanowiła przyczepa samochodowa marki [...] o nr rejestracyjnym [...], w celu zabezpieczenia należnych od dłużnika zaległości w kwocie [...] zł. wraz z odsetkami za zwłokę, określonych w decyzji z dnia [...]r. Z uwagi na brak wskazania we wniosku wartości ruchomości podlegającej zastawowi, Urząd Skarbowy, działając w oparciu o art. 169 § 1 w związku z art. 41 § 1 Ordynacji podatkowej, wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia braku wniosku o podanie wartości ruchomości w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania.. W odpowiedzi "A" poinformował o uprawnieniach "A" do ustalania zastawów skarbowych, które wynikają z art. 27 ust. 1 i art. 31 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. nr 137, poz. 887 ze zm.), a zatem – w ocenie wnioskodawcy – bez konieczności podawania proponowanej wartości przedmiotu zastawu. W konsekwencji powyższego Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] pozostawił wniosek wierzyciela bez rozpatrzenia. W zażaleniu na powyższe postanowienie "A" wniósł o jego uchylenie oraz o dokonanie zastawu skarbowego, ponownie powołując przepisy art. 27 ust. 1 oraz 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w K. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ odwoławczy, powołując się na treść art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r, potwierdził, że "A" jest organem uprawnionym do zabezpieczenia należności z tytułu składek ustawowym prawem zastawu, m.in. na ruchomości dłużnika. Podkreślono, że wprawdzie przepis ten nie określa wartości podlegającej zastawowi ruchomości, ale trzeba mieć na względzie treść art. 27 ust. 2 ww. ustawy, z którego to przepisu wynika, że do zastawu, o którym mowa w art. 27 ust. 1 stosuje się odpowiednio przepisy ustawy Ordynacja podatkowa dotyczące zastawów skarbowych. Zdaniem organu odwoławczego art. 27 ust. 2 należy traktować jako przepis szczególny wobec art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, szeroko odnoszącego stosowanie do należności z tytułu składek przepisów ustawy Ordynacja podatkowa, a więc nie mającego zastosowania do zastawów skarbowych. W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej to wierzyciel obligowany jest do określenia wartości zgłaszanej do zastawu ruchomości. Zaakcentowano, iż skoro wniosek wierzyciela nie precyzował zasadniczych danych dla realizacji zastawu, a "A" nie zastosował się do pisma wzywającego do uzupełnienia tego braku, pozostawienie wniosku bez rozpoznania należało uznać za słuszne. W skardze od powyższego postanowienia (nazwaną mylnie zażaleniem) "A" podtrzymał dotychczasowe swoje stanowisko. W ocenie skarżącego uprawnienie "A" do ustanowienia zastawu wynika z art. 27 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i to bez potrzeby wskazywania wartości przedmiotu zastawu. Podkreślono, ze w art. 41 Ordynacji podatkowej ustawodawca wyraźnie wymienił podmioty, którym przysługuje zastaw skarbowy na ruchomościach podatnika i jego małżonka, podając wartość tych rzeczy w dniu ustanowienia zastawu na co najmniej [...] zł., natomiast w art. 27 ust. 1 ustawy ubezpieczeniowej brak kwotowego ograniczenia. Zaakcentowano, że stanowisko skarżącego potwierdza treść art. 2 § 2 ustawy Ordynacja podatkowa, który stanowi, że przepisy działu III Ordynacji, a zatem i przepisy dotyczące zastawu skarbowego, stosuje się również do opłat oraz niepodatkowych należności budżetu państwa, do których ustalenia lub określenia uprawnione są inne niż wymienione w § 1 pkt 1 organy, jeżeli odrębne przepisy nie stanowią inaczej. Zdaniem skarżącego art. 27 ust. 2 ustawy ubezpieczeniowej o odpowiednim stosowaniu przepisów ustawy Ordynacja podatkowa, nie odnosi się do wartości ruchomości, ponieważ w ust. 1 tegoż artykułu brak jest kwotowego ograniczenia. W konsekwencji wniesiono o uchylenie postanowień wydanych przez organy obu instancji. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w K. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu objętego skargą rozstrzygnięcia. W ocenie organu odwoławczego z treści art. 27 ust. 2 ustawy ubezpieczeniowej w sposób jasny wynika, iż do wnioskowanych przez wierzyciela zastawów należy stosować przepisy Ordynacji podatkowej w pełnej rozciągłości, w tym art. 41 § 1, z którego wynika bezwzględny wymóg, by wartość przedmiotu zastawu przekraczała 10.000 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skargę należy uznać za zasadną, aczkolwiek z innych powodów niż w niej podnoszone. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Granice skargi wyznacza spór odnośnie zasadności pozostawienia przez Naczelnika Urzędu Skarbowego bez rozpatrzenia wniosku "A" w sprawie ustanowienia zastawu skarbowego na ruchomości dłużnika oraz poprawności oceny wydanego w tym przedmiocie postanowienia pierwszoinstancyjnego przez organ odwoławczy. W ocenie organów obu instancji wnioskodawca winien był podać wartość wskazywanej ruchomości i nie uczynienie tego – mimo wezwania w trybie art. 169 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 ze zm.), zostało potraktowane jako nieuzupełniony brak, skutkujący pozostawieniem podania bez rozpatrzenia. Wskazano przy tym , że zgodnie z art. 41 § 1 Ordynacji podatkowej zastaw skarbowy przysługuje na rzeczach ruchomych oraz zbywalnych prawach majątkowych, jeżeli wartość poszczególnych rzeczy lub praw wynosi w dniu ustanowienia zastawu co najmniej 10.000 zł. Z kolei z wywodów strony skarżącej wynika, że art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. nr 137, poz. 887 ze zm.) stanowi niejako samodzielną podstawę powstania zastawu na mieniu ruchomym dłużnika "A" i w przepisie tym nie ma ograniczenia kwotowego, o którym mowa w art. 41 Ordynacji podatkowej. Sąd uznał, iż pozostawienie wniosku w przedmiocie ustanowienia zastawu bez rozpatrzenia, w rozpatrywanym stanie faktycznym – nie było uzasadnione. Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek są zabezpieczone ustawowym prawem zastawu na wszystkich będących własnością dłużnika oraz stanowiących współwłasność łączną dłużnika i jego małżonka rzeczach ruchomych oraz zbywalnych prawach majątkowych. Natomiast stosownie do art. 27 ust. 2 wymienionej ustawy, do zastawu stosuje się odpowiednio przepisy ustawy Ordynacja podatkowa, dotyczące zastawów skarbowych. Pojęcie "odpowiednie stosowanie" przepisów prawa nie ma jednolitego charakteru. Oznacza bowiem różne możliwości stosowania przepisów, do których odsyła określona norma prawna (por. J. Nowacki: Odpowiednie stosowanie przepisów prawa, PiP 1964, z. 3, s. 370 i n.): a) stosowanie pełne (odpowiednie przepisy prawa, bez żadnych zmian w ich dyspozycji są stosowane do drugiego zakresu stosowania – przepisy nie są w tej sytuacji modyfikowane), b) stosowanie ze zmianami, c) niestosowanie w ogóle (tzn. przepisy nie mogą być stosowane, głównie ze względu na ich bezprzedmiotowość lub całkowitą sprzeczność z przepisami ustanowionymi dla unormowania stosunków, dla których miałyby one być stosowane odpowiednio). W ocenie Sądu użycie przez ustawodawcę w art. 27 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych określenia: "stosuje się odpowiednio przepisy ustawy Ordynacja podatkowa, dotyczące zastawów skarbowych", oznacza konieczność uwzględnienia art. 41 - 46 tej ostatniej ustawy, z modyfikacjami pozwalającymi uniknąć sprzeczności pomiędzy regulacjami obu wymienionych aktów prawnych. W przepisie odsyłającym (art. 27 ust. 2, a także ust. 2a i 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych) nie wprowadzono dodatkowego ograniczenia w stosowaniu regulacji Ordynacji podatkowej dotyczących zastawów skarbowych. Z treści art. 27 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych żadną miarą nie wynika, by określony w art. 41 § 1 Ordynacji podatkowej wymóg, wiążący uprawnienie do zastawu skarbowego z minimalną wartością przedmiotu zastawu (co najmniej 10.000 zł.), został wyłączony w wypadku, gdy mają w ten sposób zostać zabezpieczone należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. To samo dotyczy obowiązków organu podatkowego, wynikających m.in. z art. 45 O.p. Nie można też uznać, że regulacje Ordynacji podatkowej – w powyższym zakresie - pozostają w sprzeczności z treścią ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zupełnie słuszne jest zatem stanowisko organów obu instancji, iż warunkiem dopuszczalności zastawu skarbowego, na podstawie art. 27 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w związku z art. 41 § 1 Ordynacji podatkowej, jest m.in. wartość przedmiotu zastawu. Sąd nie podzielił jednak stanowiska Dyrektora Izby Skarbowej w kwestii obarczenia strony skarżącej - tj. wierzyciela - obowiązkiem określenia wartości przedmiotu zastawu. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ odwoławczy podniósł m.in., że "należy się zgodzić z organem egzekucyjnym, iż w przypadku, gdy nie jest on w posiadaniu danych o wartości danej ruchomości ze względu na jej wyjątkowość, zwłaszcza gdy dotyczy szczególnego jej rodzaju, to wówczas odpowiedzialność za zasadność ustanowienia zastawu pod kątem wymaganej wartości konkretnej ruchomości spoczywa na wierzycielu". Przede wszystkim teza ta nie znajduje oparcia w żadnym przepisie Ordynacji podatkowej, ani ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Niefortunnie nazwano również organ pierwszej instancji organem egzekucyjnym, skoro postępowanie w celu zabezpieczenia wierzytelności "A" zastawem skarbowym odbywa się na zasadach określonych przepisami Ordynacji podatkowej, a nie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych, w kontekście uprawnienia "A" do zabezpieczenia ustawowym prawem zastawu należności z tytułu składek, a tym bardziej Ordynacja podatkowa, nie przydają tej instytucji żadnych uprawnień umożliwiających weryfikację wartości zgłaszanych do zabezpieczenia składników majątkowych dłużnika. Zgodnie natomiast z art. 45 ustawy Ordynacja podatkowa to organ podatkowy dokonuje spisu rzeczy ruchomych oraz praw majątkowych, które mogą być przedmiotem zastawu skarbowego, przy czym przepisy art. 39 § 1 i 2 stosuje się odpowiednio. Organ podatkowy ma więc prawo zobligować przyszłego zastawcę (tj. dłużnika) do złożenia oświadczenia, w którym tenże ma obowiązek – pod rygorem odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania – do wyjawienia rzeczy i praw, na których może zostać ustanowiony zastaw. Zatem organ podatkowy, dokonując czynności związane z zastawem skarbowym, zwłaszcza powstałym z mocy ustawy (w zakresie koniecznym do odpowiedniego dokonania ewidencji rzeczy i praw w rejestrze zastawów skarbowych), sam weryfikuje, czy określone ruchomości dłużnika mogą nim zostać objęte, w tym czy ich wartość w dniu ustanowienie zastawu wynosi co najmniej 10.000 zł. Przepis art. 27 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie określa warunków formalnych, jakim odpowiadać winien wniosek "A’ o ustanowienie zastawu. Tym bardziej, że – jak już wcześniej zaznaczono – zastaw zabezpieczający należności z tytułu składek powstaje z mocy ustawy. Przepis art. 27, odsyłając w ust. 2 do odpowiedniego stosowania przepisów ustawy Ordynacja podatkowa, dotyczących zastawów skarbowych, nie odwołuje się jednocześnie do innych przepisów tej ostatniej ustawy, w tym w szczególności unormowań zawartych w Dziale IV Ordynacji – Postępowanie podatkowe. Z kolei art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, wskazując przepisy Ordynacji podatkowej, które należy "odpowiednio" stosować w przypadku należności z tytułu składek, odsyła do szeregu przepisów Działu I, II i III Ordynacji. Nie znajduje zatem uzasadnienia zastosowanie w rozpatrywanym przypadku art. 169 § 1 Ordynacji, zamieszczonego w Dziale IV – postępowaniem podatkowe. Zakres sądowej kontroli administracji publicznej, z mocy art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ) sprowadza się do badania pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Oznacza to, że zaskarżone rozstrzygnięcie podlega uchyleniu, jeżeli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, względnie inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. nr 153, poz. 1270). Dokonując kontroli we wskazanym zakresie Sąd stwierdził, iż przy wydaniu zaskarżonego postanowienia doszło do naruszenia prawa materialnego (art. 27 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w związku z art. 41 § 1 i art. 45 ustawy Ordynacja podatkowa) oraz zasad postępowania (art. 169 § 1 O.p.) w określonym wyżej zakresie. W sumie zatem, mając na uwadze podniesione wyżej okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie w całości, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), który przewiduje, że Sąd uwzględniając skargę uchyla rostrzygnięcie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy oraz przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z uwagi na to, że wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności może dotyczyć tylko takich z nich, które nadają się do wykonania i wymagają wykonania (por.T. Woś, H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Lexis Nexis, Warszawa 2005 , s. 471), Sąd – uwzględniając charakter zaskarżonego postanowienia - uznał, iż nie zachodzi potrzeba określania w wyroku czy i w jakim zakresie akt pozbawiony tym wyrokiem mocy wiążącej, nie może być wykonany do czasu jego uprawomocnienia się (art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) Sąd nie zasądził na rzecz skarżącego kosztów postępowania sądowego, ponieważ strona skarżąca nie złożyła stosownego wniosku o ich zasądzenie, a zgodnie z treścią art. 210 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi strona traci uprawnienie do żądania zwrotu kosztów, jeżeli najpóźniej przed zamknięciem rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia nie zgłosi wniosku o przyznanie należnych kosztów.