I SA/Gl 1354/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Randak, po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. P. na postanowienie Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Wyrokiem z dnia 31 marca 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę M. P.(dalej: skarżąca), reprezentowanej przez pełnomocnika - syna na wskazane w sentencji postanowienie Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej w K. W piśmie z dnia 17 czerwca 2015 r. pełnomocnik skarżącej wniósł o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. We wniosku wskazał na chęć zaskarżenia wyroku z dnia 31 marca 2015 r. do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Podniósł, że skarżąca nie dysponuje środkami, które mogłyby w pełni pokryć koszty reprezentacji jej przez profesjonalistę. Zaznaczył, że skarżąca ukończyła 70 lat. Od kilku lat cierpi na szereg chorób przewlekłych, skutkujących permanentnym zwiększaniem się wydatków na jej utrzymanie. Od dwóch lat z kolei boryka się z ciężkimi problemami zdrowotnymi – przeszła trzy skomplikowane operacje przewodu pokarmowego a powtarzające się stany zapalne jamy brzusznej uprawdopodobniają konieczność wykonania kolejnego zabiegu w najbliższym czasie. Z uwagi na wiek i stan zdrowia skarżąca nie jest w stanie w żaden sposób zarobkować. Utrzymuje się ze świadczenia emerytalnego oraz dzięki programom pomocy socjalnej ze środków publicznych USA, gdzie zamieszkuje. W złożonym następnie urzędowym formularzu PPF skarżąca oświadczyła, że wnosi o ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. Podała, że tworzy wspólne gospodarstwo domowe z mężem T.P. Posiada nieruchomość – dom o powierzchni 70 m2, w którym zamieszkuje jej syn, mieszkanie w USA o powierzchni 40 m2 zakupione na kredyt i dotąd nie spłacone, udział w spadku po rodzicach w 1/3 części. Oświadczyła, że wraz z mężem uzyskują świadczenia emerytalne w kwocie odpowiednio 1.825,00 zł brutto (skarżąca) oraz 2.249,00 zł (małżonek) i świadczenie pomocowe ze środków publicznych USA w wysokości 346 USD. W piśmie z dnia 7 sierpnia 2015 r. referendarz sądowy wezwał pełnomocnika skarżącej do uzupełnienia w terminie 14 dni danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez nadesłanie: dokumentów wskazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącą i przez osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, w szczególności kopii ostatniej decyzji o waloryzacji emerytur skarżącej i jej małżonka, kopii potwierdzeń wypłaty tych świadczeń za ostatni miesiąc albo zaświadczenia organu rentowego o jego wysokości do wypłaty w okresie ostatniego półrocza za poszczególne miesiące, wskazującego też formę zapłaty (gotówkową lub bezgotówkową – na rachunek bankowy) oraz kopii rozstrzygnięcia przyznającego skarżącej wspomniane we wniosku świadczenie na terenie Stanów Zjednoczonych Ameryki lub dokumentów potwierdzających jego wypłatę w okresie ostatnich sześciu miesięcy, a nadto zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy; kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2014 (lub rocznego obliczenia podatku przez organ rentowy) złożonych przez skarżącą oraz przez inne osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym; wyciągów z wszelkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą i przez osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat; dokumentów obrazujących częstotliwość podróży skarżącej do kraju w okresie ostatniego roku oraz koszty ponoszone z tego tytułu, w szczególności kopii biletów lotniczych i potwierdzeń ich zakupu, np. w postaci fragmentu wydruku z wyciągu bankowego; dokumentacji wskazującej wysokość wydatków poniesionych przez skarżącą w okresie ostatnich trzech miesięcy w związku z leczeniem, w szczególności z zakupem leków (faktur VAT, paragonów wystawionych przez apteki, szpitale, przychodnie itd.) oraz kopii faktur lub rachunków obrazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie. Wskazano przy tym, że dokumenty które mogą stanowić dowód w postępowaniu muszą być sporządzone w języku polskim lub zostać przełożone na ten język przez biegłego tłumacza sądowego. Odpowiadając na wezwanie pełnomocnik skarżącej oświadczył, że żądanie dodatkowych dokumentów, przełożonych przez biegłego tłumacza sądowego świadczy o dążeniu do ograniczenia przysługującego stronie prawa do sądu, zważywszy na miejsce zamieszkania, wiek i stan zdrowia skarżącej. Zaznaczył, że sytuacja zdrowotna skarżącej od dawna wyklucza jej podróż do Polski. Pełnomocnik przedstawił nadto wyciągi z krajowych rachunków bankowych skarżącej oraz jej męża (wskazujące jedynie wpływ środków pieniężnych z emerytur, które przelewane są niezwłocznie na rachunek bankowy syna skarżącej, a w przypadku emerytury jej męża – na rachunek innej osoby o nazwisku skarżącej); kserokopie decyzji o waloryzacji emerytur, rocznych obliczeń podatku przez organ rentowy oraz kopie dokumentów w języku angielskim, w tym dokumentu wskazującego na wysokość zasiłku otrzymywanego ze środków pieniężnych USA. Postanowieniem z dnia 6 października 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia wskazał przede wszystkim na obowiązujący przy dokonywaniu czynności urzędowych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej język polski. Wskazał nadto, że zasadnicze znaczenie w sprawie ma kwestia wydatków ponoszonych przez skarżącą na jej leczenie w USA, gdzie jest ono bardzo kosztowne. Zdaniem referendarza, wydatki takie nie mogłyby zostać poniesione z dochodów zadeklarowanych w toku postępowania. W piśmie z dnia 28 października 2015 r. pełnomocnik skarżącej wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego. Wskazał w nim, że w związku z koniecznością szerszego ustosunkowania się do treści postanowienia referendarza, w najbliższych dniach prześle do Sądu uzupełnienie sprzeciwu wraz z jego uzasadnieniem. Do dnia dzisiejszego do akt sprawy nie wpłynęły dodatkowe dokumenty ani uzupełnienie sprzeciwu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wymaga wyjaśnienia, że w rozpatrywanym przypadku zastosowanie ma art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: P.p.s.a. Przepis ten stanowi, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zaznaczyć dalej należy, że wniosek o ustanowienie fachowego pełnomocnika, czyli o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, podlega uwzględnieniu, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 P.p.s.a.). Podkreślić następnie trzeba, że instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady odpłatności postępowania sądowego. Z tego powodu przyznanie prawa pomocy następuje jedynie w wyjątkowych przypadkach a mianowicie wówczas, kiedy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. W rozpatrywanej sprawie skarżąca domaga się przyznania jej prawa pomocy w zakresie ustanowienia fachowego pełnomocnika - radcy prawnego bądź adwokata. Zauważyć zatem należy, iż stawka minimalna wynagrodzenia radcy prawnego, występującego w postępowaniu sądowoadministracyjnym przed sądem drugiej instancji wynosi w niniejszej sprawie 180,00 zł, zgodnie z § 14 ust. 2 pkt 2) lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 490 ze zm.). Analogiczna stawka znajduje zastosowanie w przypadku adwokata, zgodnie z § 18 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 461 ze zm.). Zaakcentować jednocześnie trzeba, że ceny usług prawniczych są zróżnicowane i trudno przyjąć, że koszty sporządzenia w niniejszej sprawie skargi kasacyjnej w każdym przypadku oscylować będą wokół kwoty, którą zasugerował pełnomocnik skarżącej (wskazał on kwotę wynoszącą minimalnie około 3000,00 zł). Zaznaczyć następnie należy, że jak wynika z akt sprawy, skarżąca oraz jej małżonek otrzymują regularnie świadczenia emerytalne. W gospodarstwie domowym skarżącej uzyskiwany jest zatem obecnie stały dochód, z którego w ocenie Sądu istnieje możliwość sfinansowania kosztów prowadzonego postępowania. Jest tak tym bardziej dlatego, że niejasna pozostaje kwestia źródeł finansowania przez skarżącą i jej małżonka kosztów leczenia w Stanach Zjednoczonych Ameryki, które, co jest rzeczą powszechnie wiadomą, jest w tym kraju bardzo kosztowne. Pełnomocnik skarżącej przedłożył wprawdzie dokument (w języku angielskim) wskazujący na otrzymywanie dofinansowania opieki medycznej w USA (wskazano w nim T. P.), dokument ten nie wyjaśnia jednak szeroko pojętej kwestii finansowania leczenia. Jak bowiem wynika z pisma z dnia 28 lipca 2015 r. stanowiącego uzupełnienie wniosku o prawo pomocy, nie tylko skarżąca cierpi na szereg dolegliwości wymagających leczenia oraz zabiegów chirurgicznych, ale także jej małżonek boryka się z poważnymi problemami zdrowotnymi. Począwszy od listopada 2014 r. przeszedł on operację kręgosłupa, w lutym oraz marcu 2015 r. przeszedł kolejne operacje oczu, wskazano też na zaplanowaną operację usunięcia cieśni nadgarstka. Na podstawie dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy trudno przyjąć, że wszystkie opisane zabiegi chirurgiczne skarżącej i jej męża (włącznie z rehabilitacją) mogą zostać sfinansowane ze świadczeń emerytalnych oraz świadczenia pomocowego ze środków publicznych USA i z dofinansowania opieki medycznej w tym kraju. Z przedłożonych dokumentów wynika bowiem nadto, że świadczenia emerytalne skarżącej i jej małżonka przelewane są na rachunek osób, które pokrywają określone wydatki w Polsce, do których zaliczają się koszty prowadzonych w kraju postępowań sądowych. Końcowo, odrębnego odniesienia wymaga kwestia dokumentacji, sporządzonej w języku obcym. W postępowaniu dotyczącym przyznania prawa pomocy wezwanie do uzupełnienia wniosku o dodatkowe oświadczenia i dokumenty stosuje się, jeżeli oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego strony. Wezwanie takie stanowi standardowy element postępowania, ponadto żądać można jedynie dokumentów sporządzonych w języku polskim, bądź też przełożonych na ten język przez biegłego tłumacza sądowego. Zgodnie bowiem z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim (t.j. Dz.U. z 2011 r., Nr 43, poz. 224 ze zm.), podmioty wykonujące zadania publiczne na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej dokonują wszelkich czynności urzędowych oraz składają oświadczenia woli w języku polskim, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. Nadto, zgodnie z art. 5 ust. 2 tej ustawy, przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio do oświadczeń woli, podań i innych pism składanych organom, o których mowa w art. 4 ustawy. W rozpatrywanej sprawie w pełni uzasadnione było zatem wezwanie do nadesłania dokumentów sporządzonych w języku polskim lub przełożonych na język polski przez biegłego tłumacza sądowego, co wszakże nie oznacza, że dokumenty przedłożone w języku obcym nie podlegają ocenie Sądu. Reasumując, w rozpatrywanej sprawie zaoferowane przez pełnomocnika skarżącej dokumenty oraz oświadczenia nie uzasadniają przyznania skarżącej prawa pomocy. Nie zostało bowiem wykazane, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie sądowym podkreśla się natomiast, że przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym ma charakter wyjątkowy i jest stosowane tylko w przypadkach osób charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną, np. osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 717/11, LEX nr 1103043). W orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, zgodnie z którym strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby miało to nastąpić z uszczerbkiem koniecznym dla niej i jej rodziny (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 lipca 2014 r., sygn. akt I FZ 152/14, LEX nr 1494641). Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 260 tej ustawy Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.