I SA/Gl 138/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ (spr.), Sędziowie WSA Beata Kozicka, Bożena Miliczek-Ciszewska, Protokolant Paulina Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lipca 2013 r. sprawy ze skargi A. R. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie egzekucji należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę. Postanowieniem z dnia [...] Nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) dalej k.p.a., oraz art. 17 § 1, art. 18 , art. 23 § 1 i § 4 pkt 1 i art. 59 § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U.2012.1015), dalej ustawa egzekucyjna, po rozpatrzeniu zażalenia pana A. R. (dalej zobowiązany) na postanowienie Dyrektora Oddziału ZUS w Z. (dalej organ egzekucyjny) z dnia [...] Nr [...] o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku zobowiązanego na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] od Nr [...] do nr [...] oraz od Nr [...] do Nr [...], Dyrektor Izby Skarbowej w K. (dalej organ nadzoru) utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ nadzoru stwierdził, że organ egzekucyjny prowadzi postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanego na podstawie wymienionych w postanowieniu tytułów wykonawczych obejmujących należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne oraz Fundusz Pracy za okres 11-12/2001 oraz 01-03/2002, należnych ZUS Oddział w Z. (jako wierzycielowi). Odpisy tytułów wykonawczych zostały doręczone zobowiązanemu w trybie art. 44 k.p.a. w dniu 19 lipca 2012 r., zaś w toku wszczętego postępowania dokonano zajęcia rachunku bankowego zobowiązanego doręczając stosowne zawiadomienie Bankowi i zobowiązanemu w dniu 9 sierpnia 2012 r. W dniu 20 sierpnia 2012 r. pełnomocnik zobowiązanego złożył zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej wraz z wnioskiem o wstrzymanie wykonania decyzji wskazując na naruszenie art. 33 pkt 1 ustawy egzekucyjnej i art. 61 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, domagając się wstrzymania wykonania decyzji do czasu rozpoznania przez WSA w Gliwicach skargi w sprawie o sygn. I SA/Gl 770/12, umorzenia postępowania egzekucyjnego i uchylenie dokonanego zajęcia oraz wstrzymania postępowania egzekucyjnego do czasu rozpatrzenia zarzutów. Na wezwanie organu egzekucyjnego pełnomocnik zobowiązanego w piśmie z dnia 1 października 2012 r. wskazał, że jego pismo z dnia 21 sierpnia 2012 r. należy traktować jako wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego i uchylenie czynności egzekucyjnej. Odmawiając umorzenia postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny stwierdził, że w sprawie nie zaistniała żadna z przesłanek opisanych w art. 59 § 1 i § 2 ustawy egzekucyjnej, stąd brak podstaw do umorzenia postępowania, zaś wniesienie skargi przez zobowiązanego na decyzję ZUS odmawiającą umorzenia egzekwowanych składek nie obliguje organu egzekucyjnego do wstrzymania czynności lub postępowania egzekucyjnego, gdyż decyzja ta nie stanowiła podstawy wystawienia przedmiotowych tytułów wykonawczych. Decyzją tą była ostateczna decyzja z dnia [...]. W zażaleniu na postanowienie pierwszoinstancyjne, domagając się jego uchylenia (i umorzenia postępowania egzekucyjnego), zobowiązany zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych co do istnienia przesłanki w postaci całkowitej nieściągalności roszczenia i na dowolnym twierdzeniu, że stan jego majątku ulegnie w przyszłości poprawie, oraz naruszenie art. 6 oraz art. 126 w związku z art. 107 § 1 i 3 k.p.a. Zobowiązany podał, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, w dniu 16 kwietnia 2008 r. wykreślono jego firmę z ewidencji działalności gospodarczej, pozostaje w stosunku pracy, żona nie pracuje, a na jego utrzymaniu pozostają dwaj uczący się synowie. Dochód rodziny wynosi 1.340 zł, zaś po uiszczeniu niezbędnych miesięcznych opłat, dochód ten wynosi 700 zł (tj. ok. 175 zł na osobę). Zobowiązany nie posiada majątku. Zobowiązany podkreślił, że postanowieniem z dnia [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. umorzył wobec niego postępowanie, właśnie ze względu na brak majątku, zatem nie można zasadnie stwierdzić, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 59 § 2 ustawy egzekucyjnej. Dodatkowo wyjaśnił, że opłacenie należności ze składek pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych a nadto, że organ egzekucyjny nie wskazał na podstawie jakich przesłanek orzekł, że jego sytuacja finansowa ulegnie w przyszłości poprawie, dlatego nie mógł odnieść się do tego stanowiska. Organ nadzoru przytoczył treść art. 59 § 1, § 2 i § 3 ustawy egzekucyjnej oraz twierdzenia zobowiązanego zawarte w zażaleniu by stwierdzić, że podstawą wystawienia tytułów wykonawczych była inna decyzja ostateczna niż ta zaskarżona do WSA w Gliwicach, która dotyczyła umorzenia dochodzonych należności, zaś postępowanie przed sądem administracyjnym w tej sprawie nie daje podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 1 -10 ustawy egzekucyjnej. Umorzenie takie mogłoby nastąpić, gdyby obowiązek egzekwowany został umorzony, a takiej decyzji wierzyciela w obrocie prawnym brak. Organ nadzoru podał, że przedmiotowe postępowanie jest we wstępnej fazie prowadzenia i nie można stwierdzić, że nie uzyska się kwoty, o jakiej mowa w art. 59 § 2 ustawy egzekucyjnej. Przedstawiony w zażaleniu stan majątkowy zobowiązanego nie może przemawiać za odstąpieniem od egzekucji wymagalnych należności pieniężnych, a powoływanie się na umorzenie postępowania egzekucyjnego w roku 2006 nie znajduje obecnie uzasadnienia. Organ nadzoru dodał, że organ egzekucyjny zajął jedynie rachunek bankowy zobowiązanego, podczas gdy w zażaleniu wskazano inny składnik majątkowy, jakim jest wynagrodzenie za pracę. Zatem nie wystąpiła sytuacja braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, a odczuwalna uciążliwość prowadzonej egzekucji. Zdaniem organu nadzoru sama uciążliwość nie stanowi podstawy do umorzenia postępowania egzekucyjnego, o której mowa w art. 59 § 1 i § 2 ustawy egzekucyjnej. W skardze na to rozstrzygnięcie, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, skarżący pan A. R., wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji (winno być postanowienia) zarzucił naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a to art. 59 § 2 ustawy egzekucyjnej "przejawiający się nie umorzeniem postępowania w sytuacji, gdy dowody ujawnione podczas postępowania wykazały w sposób dostateczny, iż zachodzi przesłanka w postaci całkowitej nieściągalności roszczenia". W uzasadnieniu skargi powtórzono okoliczności i twierdzenia zawarte w zażaleniu na postanowienie pierwszoinstancyjne. Odpowiadając na skargi Dyrektor Izby Skarbowej w K. wniósł o ich oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Oceniając legalność zaskarżonego postanowienia stwierdzić należy, że kwestią sporną było ustalenie istnienia okoliczności skutkujących możliwością umorzenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 ustawy egzekucyjnej, zgodnie z którym postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Wydatki te opisane zostały w art. 64b ustawy egzekucyjnej, jako koszty faktycznie poniesione przez organ egzekucyjny w związku z prowadzeniem egzekucji, wymienione w tym przepisie przykładowo w pkt 1 – 11 w tym prowizji i opłat pobieranych w związku z realizacją zajęcia przez dłużnika zajętej wierzytelności lub przekazywaniu dochodzonych kwot do organu egzekucyjnego (pkt 8). W tej kwestii warto wskazać na stanowisko, że przepis art. 59 § 2 ustawy egzekucyjnej jest przepisem o charakterze czysto procesowym, oraz że umorzenie postępowania egzekucyjnego zgodnie z art. 59 § 2 tej ustawy, może nastąpić wyłącznie w przypadku, gdy brak jest jakiegokolwiek majątku, z którego możliwe byłoby skuteczne przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego (tak wyrok NSA z dnia 2 czerwca 2011 r., sygn. akt II FSK 169/10). Sąd w składzie orzekającym podziela poglądy wyrażone w wyroku WSA we Wrocławiu z dnia 14 lipca 2010 r., sygn. akt III SA/Wr 169/10, zgodnie z którym "zastosowanie art. 59 § 2 u.p.e.a. wymaga stwierdzenia, że zobowiązany nie posiada środków przewyższających wydatki egzekucyjne, oraz że stan ten ma charakter definitywny, czyli w świetle obiektywnych okoliczności nie ma podstaw do uznania, że w przyszłości środki takie zostaną przez zobowiązanego zgromadzone", "Osiąganie znikomego dochodu może być przeszkodą w skutecznym prowadzeniu czynności egzekucyjnych, nie uzasadnia ono jednak umorzenia postępowania. Ani niskie dochody, ani ich brak, nie przesądza o tym, że w przyszłości zobowiązany nie osiągnie żadnych innych dochodów, bądź nie zostanie ujawniony jego nowy majątek podlegający egzekucji", "Umorzenie postępowania egzekucyjnego zgodnie z art. 59 § 2 u.p.e.a. może nastąpić wyłącznie w przypadku, gdy brak jest jakiegokolwiek majątku, z którego możliwe byłoby skuteczne przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego". "Przepis art. 59 § 2 u.p.e.a. jest przepisem o charakterze uznaniowym, co oznacza, że organ egzekucyjny przy zaistnieniu w danym stanie faktycznym przesłanki bezskuteczności egzekucji może umorzyć postępowanie egzekucyjne, ale może też odmówić jego umorzenia" (tak wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 23 listopada 2011 r., sygn. akt I SA/Bd 619/11). "Z umorzeniem postępowania egzekucyjnego mamy do czynienia w przypadku pojawienia się przeszkody o trwałym charakterze (tak wyrok NSA z dnia 19 października 2012 r., sygn. akt II FSK 492/11). W niniejszej sprawie bezsporne było, że przedmiotowe tytuły wykonawcze obejmowały należności pieniężne w postaci zaległych składek należnych ZUS za okres od listopada 2001 do marca 2002 r., co do których orzeczono obowiązek zapłaty ostateczną decyzją z dnia [...]. Decyzja ta stanowiła podstawę wystawienia tytułów wykonawczych i wszczęcia postępowania egzekucyjnego, w toku którego zastosowano środek egzekucyjny (zajęcie rachunku bankowego), a zobowiązany złożył wniosek o umorzenie tego postanowienia wskazując na decyzję ZUS z dnia [...] odmawiającą umorzenia egzekwowanych należności i fakt złożenia do tutejszego Sądu skargi na to rozstrzygnięcie, zarejestrowanej pod sygn. akt I SA/Gl 770/12. Zdaniem skarżącego okoliczność ta stanowiła naruszenie art. 33 pkt 1 ustawy egzekucyjnej w związku z art. 61 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2012.270 ze zm.), dalej p.p.s.a. Poza sporem było, że wyrokiem tutejszego Sądu z dnia 19 lutego 2013 r., skarga skarżącego na decyzję odmawiającą umorzenia opisanych wyżej zaległości została oddalona, a wyrok w tamtej sprawie nie jest prawomocny. W tej kwestii należy stwierdzić, że ostateczne orzeczenie odmawiające umorzenia egzekwowanych należności nie ma żadnego wpływu na prowadzenie postępowania egzekucyjnego nawet wówczas, gdy decyzja taka została zaskarżona do sądu administracyjnego. Powołany przepis art. 61 ustawy p.p.s.a. nie stanowi o umorzeniu postępowania egzekucyjnego lecz jedynie o wstrzymaniu wykonania danej decyzji czy postanowienia. Dopiero umorzenie dochodzonych należności, w prawem przewidziany sposób, stanowi okoliczność uzasadniającą zastosowanie art. 59 § 1 pkt 2 ustawy egzekucyjnej. Dlatego Sąd uznał, że stanowisko organu nadzoru w tej kwestii było prawidłowe. Organ nadzoru słusznie również uznał, że w sprawie nie zaistniały inne przesłanki umorzeniowe wymienione w art. 59 § 1 tej ustawy, zaś badając okoliczności, o których mowa w art. 59 § 2 tej ustawy, zasadnie stwierdził, że w zaistniałym stanie faktycznym sprawy stosowanie tego przepisu było przedwczesne. Bezsporne bowiem było, że w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym zastosowano tylko jeden z rodzajów środków egzekucyjnych (zajęcie rachunku bankowego), zaś w toku postępowania zażaleniowego okazało się, że zobowiązany pozostaje w stosunku pracy na podstawie umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony. Ponadto organ egzekucyjny nie skorzystał z innych dostępnych mu, a opisanych w przedmiotowych tytułach wykonawczych sposobów egzekucji. Nie można więc twierdzić, że w toku prowadzonej egzekucji nie uzyska się kwoty, o jakiej mowa w art. 59 § 2 ustawy egzekucyjnej. Zobowiązany nie przedstawił dowodów, z których wynikałoby, że jego stan zdrowia, stan rodziny czy finansowy albo inne okoliczności o charakterze trwałym, zaistniałe w dacie wydania skarżonego rozstrzygnięcia, uniemożliwiają, w trakcie postępowania egzekucyjnego, uzyskanie kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Trudna sytuacja materialna zobowiązanego czy brak majątku nie jest przesłanką wystarczającą dla stosowania art. 59 § 2 ustawy egzekucyjnej, o ile nie jest to stan trwały, ustalony na podstawie podjętych lub zamierzonych czynności egzekucyjnych. Skoro w niniejszej sprawie nie wystąpiła sytuacja braku majątku, do którego może być skierowana egzekucja (wynagrodzenie za pracę) i z którego mogą być pokryte ewentualne wydatki egzekucyjne, to tym samym przepis art. 59 § 2 ustawy egzekucyjnej nie miał zastosowania. Na brak zastosowania tego przepisu pozostaje bez wpływu fakt umorzenia postępowania egzekucyjnego w 2006 r., skoro skarżący nie wykazał, że jego ówczesna sytuacja majątkowa nie uległa zmianie. Należy jedynie zauważyć, że badając przesłanki z art. 59 § 2 ustawy egzekucyjnej, organ egzekucyjny, w toku prowadzonego postępowania, ocenia stan aktualny, a nie przeszły, a nadto, że zmiana tego stanu (majątku zobowiązanego) może być przyczyną ponownego wszczęcia postępowania egzekucyjnego po jego wcześniejszym umorzeniu z powodu braku takiego majątku. Warto również zauważyć, że okoliczność zaspokojenia lub braku możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych zobowiązanego (członków jego rodziny) nie stanowi przesłanki z art. 59 § 1 i § 2 ustawy egzekucyjnej, zaś twierdzenie organu pierwszej instancji o ewentualnej poprawie sytuacji materialnej zobowiązanego w przyszłości nie miało istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy i nie zostało podtrzymane przez organ nadzoru. Z tych przyczyn, wobec stwierdzenia braku naruszeń prawa w sposób opisany w art. 145 § 1 ustawy p.p.s.a., Sąd na mocy art. 151 tej ustawy skargi oddalił.