I SA/Gl 1398/15

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009 r. w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy zostało zainicjowane w tej sprawie wraz z wniesieniem skargi. W druku urzędowego formularza z dnia 3 listopada 2015 r. skarżący oświadczył, że w związku z aktualną sytuacją finansową, a szczególnie obowiązkiem spłacania zaległości podatkowej w wysokości około 190.000,00 zł z odsetkami w ratach miesięcznych po 3 tys. zł, nie jest w stanie ponieść wpisu sądowego od skargi w kwocie 2.572,00 zł [wysokość wpisu została zweryfikowana na dalszym etapie postępowania i wynosi 2000 zł – uwaga referendarza]. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, zawartego w druku PPF, wynika, że skarżący samotnie prowadzi gospodarstwo domowe. M. P. posiada udziały w nieruchomościach gruntowych: o pow. 500 m2 o wartości 40.000,00 zł (1/2); o pow. 561 m2 o wartości 40.000,00 zł (1/2) oraz o powierzchni 285 m2 o wartości 1.333,33 zł (1/6). Pismem z dnia 14 grudnia 2015 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego – do rąk pełnomocnika – do uzupełnienia w terminie 7 dni wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i przedłożenie dokumentów źródłowych. W zakreślonym terminie pełnomocnik skarżącego wystąpił o wydłużenie terminu do uzupełnienia wniosku. Pełnomocnik złożył przy tym w imieniu skarżącego oświadczenie, z którego wynika, że wnioskodawca “nie posiada tytułów własności do nieruchomości położonych w M. przy ul. [...] i przy ul. [...], a korzysta z nich jedynie na mocy użyczenia. Rozbieżności natomiast co do adresu zamieszkania wynikają z faktu, iż skarżący do dnia 28.10.2015 r. był zameldowany w mieszkaniu przy ul. [...], które stanowi własność B. S. (dziadka skarżącego). Od dnia 28.10.2015r. jest zameldowany w M. przy ul. [...] tj. mieszkaniu swoich drugich dziadków – K. i E. P. (...) Ponadto skarżący oświadcza, iż nie partycypuje w ponoszeniu kosztów prowadzenia gospodarstwa przy ul. [...], całość opłat ponoszą dziadkowie skarżącego — K. i E. P. Skarżący natomiast, pomimo iż nie jest zameldowany pod adresem w M. ul. [...] — w dalszym ciągu partycypuje w kosztach utrzymania tego lokalu, stołuje się z rodziną. B. S. nie jest członkiem wspólnego gospodarstwa domowego ze skarżącym, nie partycypuje w kosztach prowadzenia gospodarstwa domowego i utrzymuje się z własnej emerytury." Zarządzeniem doręczonym pełnomonikowi w dniu 9 lutego 2016 r. referendarz sądowy przedłużył termin do uzupełnienia wniosku. W piśmie procesowym z dnia 2 lutego 2016 r. pełnomocnik skarżącego, nawiązując uprzednio do wywodów obrazujących gospodarstwo domowe skarżącego, oświadczył, że miesięczne koszty utrzymania kształtują się następująco: prąd – 422,90 zł; gaz – 46,22 zł; woda – 242,40 zł (rachunek na wodę obejmuje łącznie 6 osób w 3 gospodarstwach domowych: gospodarstwo domowe skarżącego – 4 osoby, gospodarstwo domowe dziadka skarżącego B. S. – 1 osoba, gospodarstwo domowe J.G. – 1 osoba), internet i telefon – 75,90 zł; OC samochodu – 71,50 zł; wyżywienie – około 600 zł; paliwo – 200 zł; ogrzewanie – 125 zł; gospodarka odpadami – 36 zł. W dalszej kolejności pełnomocnik zeznał, że ani skarżący, ani żaden z członków jego gospodarstwa domowego nie złożyli zeznań podatkowych za 2014 r. z uwagi na brak dochodów, co potwierdzono stosownymi zaświadczeniami. Do pisma dołączono obszerny plik dokumentów źródłowych, w tym potwierdzenia wpłat miesięcznych z tytułu: zużycia energii elektrycznej (odbiorcą usług jest E. S.); dostawy gazu (odbiorcą jest B.P.); zużycia wody (odbiorcami są H. G., J.G. i B. S.); dostawy usług telekomunikacyjnych (odbiorcą usług jest A. P.). Skarżący nadesłał także pokwitowanie wpłaty z tytułu ubezpieczneia samochodu na kwotę 858 zł. Wśród dokumentów nadesłano nadto historie transakcji na dwóch rachunkach bankowych należących do skarżącego w okresie od 1 września 2015 r. do 31 grudnia 2015 r. (A) i do 11 stycznia 2016 r. (B). Z drugiego z nich wynika, że skarżący w większości pokrywa ww. koszty utrzymania gospodarstwa domowego. Z rachunku bankowego w A wynika między innymi, że jego saldo na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy stanowiło kwotę 24.066,20 zł. W dniu, w którym skarżący sygnował druk PPF na wspomnianym rachunku znajdowały się środki pieniężne w kwocie 7.655,38 zł. Z zestawienia obrotów i zobowiązań podatkowych skarżącego wynika, że jego dochód za 2015 r. wyniósł 18.917,17 zł (przychód 853.696,18 zł przy kosztach 834.779,01), przy czym w IV kwartale stanowił kwotę 83.545,72 zł (odpowiednio: przychód 306.515,01 zł, koszty 222.969,29 zł). Dochód skarżącego w miesiącu poprzedzającym wniesienie skargi i wniosku o przyznanie prawa pomocy (październik 2015 r.) wyniósł 46.859,25 zł, co wynika z rozliczenia księgi przychodów i rozchodów za okres od 1 do 31 października 2015 r. Przychód w tym samym okresie stanowił kwotę 127.589,30 zł. Na potrzebę wniosku skarżący nadesłał nadto deklaracje VAT-7K, z ktrórych wynika, że podstawa opodatkowania podatkiem od towarów i usług w 2,3, i 4 kwartale 2015 r. wyniosła 851.997,00 zł. Mocą decyzji z dnia [...] r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w M. rozłożył skarżącemu kwestionowaną obecnie zaległość w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2009 r. na raty (11 rat x 3000 zł i ostatnia rata w kwocie 171.944,00 zł). Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."), przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, czyli w świetle art. 245 § 3 przywołanej ustawy obejmującym m. in. zwolnienie od kosztów sądowych, następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych oparte będzie na zbadaniu, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności ustalone w sprawie, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z przywołanego wyżej przepisu. Ocena ta zaś musi być odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których - w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów postępowania sądowego zostałby przeniesiony. Orzekanie w zakresie przyznania prawa pomocy wymaga zatem wyważenia interesu Państwa, tj. wszystkich obywateli, jak i interesu strony skarżącej. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, a zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. W szczególnej sytuacji, jeśli chodzi o kwestię zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania, są podmioty prowadzące działalność gospodarczą. Naczelny Sąd Administracyjny zajmuje w tej kwestii jednoznaczne stanowisko, że o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 września 2015 r., sygn. akt I FZ 362/15; dostępne na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). Przenosząc stanowisko judykatury na grunt tej sprawy należy odnotować, że przychód skarżącego w 2015 r. wyniósł 853.696,18 zł. Co znamienne, przychód z tejże działalności w miesiącu poprzedzającym wniesienie skargi do Sądu, jak również inicjującym niniejsze wpadkowe postępowanie, stanowił kwotę 127.589,30 zł. W uznaniu rozpoznającego wniosek jest to kwota, której odpowiednie rozdysponowanie mogło zabezpieczyć koszty sądowe niniejszego postępowania w całości. Nie bez znaczenia dla podjętego obecnie rozstrzygnięcia jest także to, że wnosząc o przyznanie prawa pomocy skarżący miał świadomość tego, że jego dochód w miesiącu poprzedzającym sygnowanie druku PPF wyniósł 46.859,25 zł i stanowił ponad 20-krotność wysokości wpisu sądowego od skargi w tej sprawie, co więcej, w zupełności rozminął się z dochodem skarżącego zdeklarowanym w urzędowym formularzu. Brak odpowiednich decyzji skarżącego zmierzających do zabezpieczenia środków finansowych na poniesienie kosztów niniejszego postępowania sądowego musi skutkować odmową wnioskowanego prawa pomocy, tym bardziej, że zaskarżona decyzja została doręczona stronie skarżącej właśnie w październiku 2015 r. Wątkiem pobocznym w kontekście zapadłego rozstrzygnięcia jest natomiast kwestia ponoszonych przez skarżącego wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. wspomina przecież o "koniecznym utrzymaniu". Z kolei dość niespójnie przedstawia się w tym zakresie uzasadnienie wniosku i nadesłane dokumenty źródłowe. Z tego pierwszego wynika, że skarżący ponosi koszty utrzymania lokalu (M., ul. [...]), w którym nie jest zameldowany od 28 października 2015 r. i w którym nie mieszka, wszak jak zeznał w druku PPF (3 listopad 2015 r.), jego adresem zamieszkania jest lokal położony w M. przy ul. [...]. Skarżący – w świetle wyjaśnień zawartych w piśmie z dnia 11 stycznia 2016 r. – nie partycypuje w kosztach utrzymania tego ostatniego lokum. Z wyjaśnień tych wynika jednocześnie, że skarżący korzysta z obu ww. lokali na zasadzie użyczenia, przy czym dokumentu potwierdzającego taki stan rzeczy nie złożono do akt. Z wyciągu z rachunku bankowego skarżącego wynika natomiast, że pokrywa on w całości należności z tytułu mediów, nie będąc przy tym stroną umów o ich świadczenie. Podsumowując, gros wydatków skarżącego nie stanowi przypisanych mu obciążeń o charakterze koniecznym, a jako takie mogą być zatem wykorzystane do partycypacji w kosztach sądowych niniejszego postępowania. Reasumując, przyjęto, że skarżący nie wykazał spełnienia przesłanki, o której mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. i dlatego, działając nadto w oparciu o art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.