I SA/Gl 143/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ, , , po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu T.Z. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 29 maja 2018 r. w sprawie ze skargi T.Z. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy wstrzymania postępowania egzekucyjnego postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z 29 maja 2018 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Postanowienie to zapadło w następującym stanie faktycznym. W druku PPF z 12 marca 2018 r. skarżący zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocników w osobach adwokata oraz doradcy podatkowego. W uzasadnieniu wniosku wyraził dezaprobatę dla działalności organów podatkowych oraz sądownictwa. Zadeklarował dalej, że posiada dom jednorodzinny o pow. 280 m2 z przeznaczeniem do kapitalnego remontu, a to w wyniku szkód górniczych. Posiada nadto udziały w trzech domach wielorodzinnych z przeznaczeniem na wynajem. Z kolei na terenie Niemiec jest najemcą mieszkania socjalnego o pow. 63 m2. Skarżący odnotował dalej, iż przekazał synowi i synowej dwa samochody osobowe. W rubryce "dochody" oświadczył, że ich wysokość jest uzależniona od wysokości wpłat najemców. Po stronie wydatków gospodarstwa domowego wskazał: leasing (3.600,00 zł), koszt wynajmu mieszkania wraz z mediami (600 euro) oraz opłaty wynikające z nadesłanych przy formularzu dokumentów źródłowych. Wynika z nich, że miesięczne wydatki skarżącego oscylują w granicach 5.652,00 zł. Zaliczono do nich: wydatki na lekarstwa (120,42 zł); należności z tytułu zużycia energii elektrycznej w dwóch punktach odbioru (776,20 zł), należność za wodę i odprowadzenie ścieków w dwóch punktach (280,41 zł), należność z tytułu zużycia gazu (425,33 zł), ubezpieczenie nieruchomości i samochodu w rozliczeniu miesięcznym stanowi kwotę 248,08 zł. Miesięczne obciążenia z tytułu usług telekomunikacyjnych wynoszą 60,04 zł. Skarżący udokumentował nadto, że miesięcznie odprowadza kwotę 3.741,95 zł z tytułu rat leasingowych. Odnotowano również, iż skarżący - na dzień 20 stycznia 2018 r. – posiadał zadłużenie wobec biura rachunkowego na kwotę 2.460,00 zł. W wyniku analizy przywołanego wyżej oświadczenia oraz dokumentacji źródłowej, mając na uwadze dotychczasowy przebieg postępowania, referendarz wezwał skarżącego do złożenia dodatkowych oświadczeń i przedłożenia dokumentów źródłowych, w szczególności: 1) dokumentów wskazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, w szczególności kopii ostatniej decyzji o waloryzacji emerytury skarżącego oraz potwierdzenia wypłaty tego świadczenia za ostatni miesiąc, a nadto zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy lub kopii decyzji, którymi te świadczenia przyznano albo zwaloryzowano. Dochody z działalności gospodarczej należało udokumentować poprzez przedstawienie przede wszystkim kopii księgi przychodów i rozchodów (pełnej wersji z opisem zdarzeń gospodarczych), deklaracji dla podatku od towarów i usług, raportów kasowych, a także aktualnej ewidencji środków trwałych i wartości niematerialnych prowadzonej działalności, z kolei brak dochodów domowników poprzez przedłożenie zaświadczenia właściwego urzędu skarbowego o braku zaliczek na podatek dochodowy bądź zaświadczenia urzędu pracy potwierdzającego status osoby bezrobotnej; 2) kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych, także tych dotyczących ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych, złożonych przez lub w imieniu skarżącego oraz innych osób pozostających z nim w gospodarstwie domowym za rok 2017, a jeżeli zeznania te nie zostały jeszcze złożone – za rok 2016; 3) wyciągów z wszelkich rachunków bankowych oraz prowadzonych przez spółdzielcze kasy oszczędności, posiadanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć i sposobie ich spłaty w okresie ostatnich trzech miesięcy, w tym o środkach, którymi posiadacz rachunku może dysponować; 4) kopii umów najmu zawartych przez lub w imieniu skarżącego (lub przez osoby pozostające w jego gospodarstwie domowym) jako wynajmującego albo dotyczących należących do niego nieruchomości oraz dowodów uiszczenia czynszu i innych należności z tego tytułu z okresu ostatnich trzech miesięcy; 5) dokumentu pozwalającego ustalić tytuł prawny, na podstawie którego skarżący korzysta z lokalu wskazanego jako jego adres zamieszkania, np. umowy najmu, decyzji o przydzieleniu lokalu itp.; 6) kopii umów darowizny samochodów osobowych dokonanych na rzecz syna i synowej; 7) kopii faktur lub rachunków obrazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego i nieruchomości wymienionych we wniosku oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie. Ponadto pouczył skarżącego, że niezastosowanie się do jego treści w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy. Jednocześnie zwrócono uwagę, że dokumentacja źródłowa sporządzona w języku niemieckim musi być przełożona na język polski przez tłumacza przysięgłego. W piśmie procesowym z 11 maja 2018 r. skarżący oświadczył, że ubiega się o "przyznanie prawnika oraz doradcy podatkowego". W załączeniu nadesłał plik dokumentów, w tym: pismo z 3 maja 2018 r. skierowane do Prezesa Sądu Okręgowego w K. zatytułowane "Skarga wraz z wnioskiem", tożsame w treści pismo z tej samej daty adresowane do Sądu Okręgowego w O., a wyrażające dezaprobatę dla decyzji o waloryzacji emerytury podlegającej koordynacji. Z decyzji tej (również w załączeniu) wynika, że od 1 marca 2018 r. świadczenie emerytalne wnioskodawcy do wypłaty wynosi 885,28 zł. Skarżący nadesłał także kopię zawiadomienia z 6 marca 2018 r. o wszczęciu przez właściwą prokuraturę śledztwa w sprawie przekroczenia uprawnień komornika sądowego, czym działał na szkodę interesu prywatnego skarżącego. Ponadto z nadesłanego przez skarżącego druku PIT-40A wynika, że w 2017 r. uzyskał on dochód brutto w kwocie 17.416,14 zł z tytułu świadczenia emerytalnego. Przy ww. rocznym obliczeniu skarżący nadesłał także pismo z dnia 23 lutego 2018 r. skierowane do Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w O., zatytułowane "skarga na niezgodność rozliczenia przez ZUS w O.". Według skarżącego ujawnione wyżej świadczenie jest zawyżone o 100%. Skarżący nadesłał także kopię wyciągu z rachunku bankowego za okres od 28 marca 2018 r. do 5 kwietnia 2018 r. Wyciąg ten jest sporządzony w języku niemieckim i nie zawiera pozycji kwotowych z uwagi na wadliwie wykonaną kserokopię. Z pisma z 13 lutego 2018 r. skierowanego do skarżącego wynika, że z uwagi na zaległość w kwocie 3.690,00 zł, uległa rozwiązaniu umowa o prowadzenie ksiąg rachunkowych. Wpis sądowy od skargi w tej sprawie stanowi kwotę 100 zł. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 29 maja 2018 r. odmówił przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu podkreślił, że wnioskodawca nie wykonał wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku, tj. złożenia dodatkowych wyjaśnień i nadesłania wszystkich dokumentów źródłowych wymienionych w wezwaniu. Argumentował, że skarżący wykonał ww. wezwanie w sposób wybiórczy, bowiem udokumentował jedynie wysokość swojej emerytury, zaległości wobec biura rachunkowego i część wydatków, natomiast całkowicie zignorował wezwanie w części odnoszącej się do wykonywanej przez siebie działalności gospodarczej (wpisanej do ewidencji, co stwierdzono z urzędu) polegającej na najmie nieruchomości, obejmujące zeznania podatkowe w tym zakresie, umowy najmu, dowody uiszczenia czynszu itp. Referendarz podkreślił, że z wniosku wynika, iż wykorzystuje on w tej działalności znaczny majątek składający się z trzech domów, a także stanowi ona poważne, o ile nie podstawowe źródło jego dochodu. Dodatkowo wskazał, że wnioskodawca nie wykonał również wezwania do nadesłania wyciągu z rachunku bankowego. Dostarczona przez niego kopia tego rodzaju wyciągu jest po pierwsze w języku niemieckim, a po drugie ze względu na sposób wykonania uniemożliwia odczytanie jakichkolwiek wartości liczbowych, co zupełnie pozbawia ją wartości dowodowej. Reasumując, nie wiadomo, jaki jest stan tego rachunku i jakie operacje są na nim wykonywane, w wyniku czego nie można poczynić miarodajnych ustaleń w przedmiocie możliwości płatniczych jego posiadacza. Argumentował, że skarżący nie udokumentował w ogóle kosztów utrzymania gospodarstwa domowego. Ma on bowiem zamieszkiwać za granicą, podczas gdy przedstawił faktury dotyczące nieruchomości położonych w kraju, a więc tych wynajmowanych przez niego. W konsekwencji obrazują one koszty prowadzonej działalności gospodarczej, nie koszty utrzymania gospodarstwa domowego. Zaznaczył, że wnioskodawca nie ustosunkował się też do wezwania w sprawie darowizny samochodów osobowych dokonanej przez niego na rzecz syna i synowej. W ocenie referendarza nie bez znaczenia pozostaje również, że koszty postępowania w niniejszej sprawie są nieznaczne, najmniejsze spośród znanych procedurze sądowoadministracyjnej. Wnosząc sprzeciw od ww. postanowienia skarżący wniósł o uchylenie postanowienia referendarza. W uzasadnieniu podniósł, że przekazanie samochodów przed wielu laty synowi oraz synowej przebywających w Anglii, nie może być podstawą do ich sprzedaży w celu opłaty prawnika oraz opłat mafijnych za nienależne podatki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302- zwanej dalej p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243-262 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Celem ustanowienia prawa pomocy było zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej rzeczywistej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). W dalszej kolejności wskazać trzeba, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, czyli stosownie do art. 245 § 2 p.p.s.a. obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Jeżeli natomiast oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Obowiązek ten rozciąga się przy tym na wszystkie dokumenty zawierające dane na temat sytuacji majątkowej strony, pozwalające tym samym zbadać istnienie przesłanek przyznania prawa pomocy. Wystosowanie wezwania ma na celu weryfikację informacji zawartych we wniosku poprzez ich konfrontację ze stosowną dokumentacją i w efekcie poczynienie ustaleń, które byłyby wolne od jakichkolwiek wątpliwości. Podkreślić w tym miejscu także należy, że przyznanie prawa pomocy następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że w stosunku do jego osoby zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Użyte w treści art. 246 p.p.s.a. słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, publ. LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, publ. LEX nr 1069777). W omawianej sprawie referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, przyjmując, że nie było możliwe dokonanie pełnej oceny sytuacji majątkowej strony, skoro - pomimo wezwania - nie zostały przedstawione wszystkie wymagane dokumenty obrazujące jego sytuację majątkową. W ocenie Sądu, referendarz sądowy prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy uznając, że wnioskodawca nie wykazał w sposób należyty, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Mimo wezwania referendarza sądowego, wydanego na podstawie art. 255 p.p.s.a., skarżący nie nadesłał większości z żądanych dokumentów. Skarżący nie przedłożył przede wszystkim wymaganych zeznań podatkowych za 2017 r., albowiem przedłożony przez niego PIT-40A nie obrazuje wszystkich dochodów, a jedynie dochód z tytułu otrzymywanego przez skarżącego świadczenia emerytalnego. Przy czym sam wcześniej podał, że uzyskuje dochody także z prowadzonej działalności gospodarczej w ramach wynajmu. Nie nadesłał nadto umów darowizny posiadanych przez niego nieruchomości czy wyciągów z rachunków bankowych. Kopia takiego wyciągu sporządzona w języku niemieckim, obrazująca transakcje od 28 marca 2018 r. do 5 kwietnia 2018 r. nie ma waloru dowodowego. Po pierwsze została ona przedłożona tylko w języku niemieckim. Tymczasem na skarżącym ciążył obowiązek jego przetłumaczenia, albowiem zgodnie z art. 27 Konstytucji RP, a także art. 4 ustawy z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim (Dz.U. z 2011 r., nr 43, poz. 224 ze zm.) język polski jest językiem urzędowym (por. postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 11 czerwca 2018 r., sygn. akt I SA/Gl 126/18). Po drugie ze względu na sposób wykonania kserokopii uniemożliwiający odczytanie jakichkolwiek wartości liczbowych. Powyższe powoduje, iż nie wiadomo, jaki jest stan tego rachunku i jakie operacje są na nim wykonywane, w wyniku czego nie można poczynić miarodajnych ustaleń w przedmiocie możliwości płatniczych jego posiadacza. Referendarz sądowy słusznie zatem przyjął, że brak żądanych dokumentów, uniemożliwił mu pełną ocenę, czy w przypadku skarżącego wystąpiły przesłanki do przyznania mu prawa pomocy. Skoro w omawianej sprawie dane zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego skarżącego i jego możliwości płatniczych, to wezwanie było niezbędne. Reasumując, skarżący nie wykonał w pełni wezwania, a w konsekwencji nie zostały złożone dokumenty, które mogłyby potwierdzić oświadczenia zawarte we wniosku i od których zależy rozstrzygnięcie rozpatrywanego wniosku. W efekcie niewykonanie wezwania nie usuwa mankamentów wniosku, uniemożliwiając weryfikację zawartych w nim twierdzeń poprzez ich konfrontację z niezbędną dokumentacją źródłową, a co za tym idzie wyłącza wolną od wątpliwości ocenę najogólniej rozumianej sytuacji materialnej skarżącego i jego możliwości płatniczych. Zgodnie zaś z art. 243 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. To strona ma zatem przekonać sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii sądu pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności. W świetle powyższych uwag strona ma więc obowiązek współdziałania w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Nieuczynienie zadość temu obowiązkowi pociąga zatem za sobą negatywne konsekwencje w postaci odmowy przyznania prawa pomocy. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 260 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.