I SA/Gl 1437/17

Starszy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu w dniu 15 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika będącego jej mężem, wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Załączając potwierdzenie wypłaty emerytury za luty bieżącego roku w kwocie 1129,50 zł, podkreśliła, że ze względu na niskie dochody nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek dodatkowych wydatków. Na sumę odpowiadającą emeryturze oszacowała zarazem wydatki ponoszone przez nią miesięcznie, uwzględniając m.in. opłatę za lokal mieszkalny – 200 zł i opłaty za tzw. media – 100 zł. We wniosku nie wskazano ani żadnego majątku, ani osób pozostających ze skarżącą we wspólnym gospodarstwie domowym. Pismem doręczonym dnia 11 kwietnia 2018 r. referendarz sądowy wezwał pełnomocnika skarżącej do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie: dokumentów wskazujących wysokość wszelkich – poza świadczeniem, które udokumentowano we wniosku – dochodów uzyskiwanych przez skarżącą i przez osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, w szczególności zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy lub kopii decyzji, którymi te świadczenia przyznano albo zwaloryzowano, kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych, także tych dotyczących ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych, złożonych przez lub w imieniu skarżącej oraz innych osób pozostających z nią w gospodarstwie domowym za rok 2017, a jeżeli zeznania te nie zostały jeszcze złożone – za rok 2016, wyciągów z wszelkich rachunków bankowych oraz prowadzonych przez spółdzielcze kasy oszczędności, posiadanych przez skarżącą i przez osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat, dokumentu pozwalającego ustalić tytuł prawny, na podstawie którego skarżąca korzysta z nieruchomości wskazanej jako jej adres zamieszkania, w szczególności odpisu z księgi wieczystej, dokumentacji dotyczącej stanu zdrowia skarżącej (zaświadczeń, kopii orzeczenia lekarza orzecznika, decyzji ZUS itp.) oraz wskazującej wysokość wydatków związanych z leczeniem, w szczególności z zakupem leków (kopii faktur VAT, paragonów wystawionych przez apteki, szpitale, przychodnie itd.), a także kopii faktur lub rachunków obrazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie. Wezwanie zawierało zastrzeżenie, że ilekroć mowa w nim o osobach pozostających ze skarżącą we wspólnym gospodarstwie domowym, należy przez to rozumieć także jej męża, niezależnie od rodzaju małżeńskiego ustroju majątkowego obowiązującego w małżeństwie. Pismem z dnia 16 kwietnia 2018 r. pełnomocnik wniósł o przedłużenie terminu do wykonania wezwania do końca kwietnia, argumentując, że nie jest w stanie wcześniej zgromadzić wszystkich wymaganych materiałów, obejmujących cały szereg dokumentów źródłowych. Z tej samej przyczyny pismem z dnia 30 kwietnia 2018 r. wniósł o kolejne przedłużenie terminu, tym razem do końca maja. Jeszcze zanim ten ostatni wniosek wpłynął do Sądu, zarządzeniem z dnia 23 kwietnia 2018 r., doręczonym dopiero dnia 18 maja 2018 r., przedłużono skarżącej termin do wykonania wezwania o 7 dni. Dnia 30 maja 2018 r. (data nadania) pełnomocnik przedłożył: zestawienie transakcji na rachunku bankowym, co do którego wyjaśnił, że jego właścicielem jest skarżąca, natomiast on jest jej pełnomocnikiem (według zestawienia rachunek nie jest w istocie wykorzystywany i nie zgromadzono na nim żadnych środków) oraz kopie: dokumentacji medycznej skarżącej, zeznań podatkowych dotyczących przychodów objętych ryczałtem (za 2017 r. skarżąca wykazała z działalności prowadzonej na własne nazwisko przychód w kwocie 16.151,22 zł) i dokumenty obrazujące wysokość jej świadczenia emerytalnego. Pełnomocnik stwierdził, że wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie i nie posiada nieruchomości, zamieszkując w podnajmowanym lokalu. Zaznaczył, że jej wydatki są tak niskie, iż zbieranie rachunków uznała ona za nieistotne. Wyraził też przekonanie o słuszności skargi i o konieczności pomocy profesjonalnego pełnomocnika, który pozwoli to wykazać. Wpis od skargi, czyli najwyższa opłata w postępowaniu, wynosi w sprawie 100 zł. Mając na względzie powyższe, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017, poz. 1369 ze zm.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – czyli w myśl art. 245 § tego Prawa obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Musi ona więc tę przesłankę udowodnić i bez znaczenia z tego punktu widzenia pozostaje, czy złożona przez nią skarga zasługuje na uwzględnienie, skoro skarga ta może być rozpoznana tylko w wyroku kończącym postępowanie sądowe. W postępowaniu wpadkowym w przedmiocie wniosku o prawo pomocy należy natomiast przedstawić – z własnej inicjatywy lub na wezwanie – stosowną dokumentację źródłową. Minimum staranności procesowej, jaką powinien przejawić wnioskodawca, sprowadza się do dokładnego wykonania wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku, tj. złożenia dodatkowych wyjaśnień i nadesłania wszystkich dokumentów źródłowych wymienionych w wezwaniu. Tymczasem strona skarżąca nie wykonała takiego wezwania należycie, nie nadsyłając większości wymaganych dokumentów źródłowych. Przedstawiono mianowicie jedynie dokumenty dotyczące: emerytury skarżącej, mimo że zostały one wprost wyłączone z zakresu materiałów objętych wezwaniem, przychodów uzyskiwanych z działalności wykonywanej osobiście, przemilczanych zresztą we wniosku, oraz stanu zdrowia (ale już nie łączących się z nim wydatków). Wytknąć zatem wypada pełnomocnikowi, że skompletowanie tych dokumentów mogło nastąpić od ręki i z pewnością nie wymagało przedłużenia terminu do wykonania wezwania. Wnioski składane w tej materii doprowadziły w efekcie do niepotrzebnego wydłużenia postępowania, skoro pełnomocnik wbrew swoim zapowiedziom nie dostarczył pozostałej dokumentacji, chociaż wskutek uwzględnienia tych wniosków dysponował w praktyce terminem ponaddwumiesięcznym, jaki upłynął od dnia doręczenia wezwania; skądinąd pełnomocnik nie dotrzymał przedłużonego terminu, przesyłając dokumenty z jego uchybieniem. Pełnomocnik uchylił się w szczególności od przedłożenia dokumentów odnoszących się do jego osoby, o które wyraźnie wzywano. Niepodobna przy tym przyjąć, że usprawiedliwił to oświadczeniem, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie. Oświadczenie to nie jest wiarygodne, jeżeli zważyć, że pełnomocnik jest mężem skarżącej, który zamieszkuje z nią pod jednym adresem i prowadzi jej sprawy, reprezentując ją w postępowaniu sądowym, a wcześniej administracyjnym. W tym kontekście odnotować wypada stanowisko wypowiedziane w uzasadnieniu postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2016 r., sygn. akt II FZ 987/15 (LEX nr 2003637). Sąd zaznaczył, że przyznanie prawa pomocy wiąże się z koniecznością nadesłania dokumentów dotyczących osób pozostających w gospodarstwie domowym wnioskodawcy, szczególnie małżonka. Jego zdaniem niewystarczające jest więc wskazanie nieweryfikowalnych przyczyn, dla których dokumentów tych nie można dosłać, np. prowadzenie oddzielnych gospodarstw domowych czy – jak w sprawie rozpatrywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny – złe relacje z małżonkiem. Niepodobna nie zgodzić się z Sądem, że w przeciwnym razie "wnioskodawcy stosowaliby tę metodę nagminnie, nie przesyłając żadnych dokumentów na poparcie swoich twierdzeń albo dosyłając je wybiórczo". Brak dokumentów odnoszących się do męża wnioskującej, szczególnie obrazujących jego dochody, nie pozwala na ustalenie, czy zachodzi przywołana wyżej przesłanka przyznania prawa pomocy. Nie wiadomo bowiem, ile wynoszą dochody jej gospodarstwa domowego, gdyż na podstawie zgromadzonych dowodów można poznać tylko dochody uzyskiwane przez nią osobiście. Nie wykonano też wezwania do udokumentowania wydatków, co wyklucza stwierdzenie, w jakiej relacji pozostają one do dochodów i w efekcie czy możliwe jest wygospodarowanie jakiejś kwoty celem opłacenia kosztów postępowania. Koszty te są zaś nieznaczne, najmniejsze spośród znanych procedurze sądowoadministracyjnej, wobec czego trzeba poczynić dokładne i wieloaspektowe ustalenia faktyczne, by móc rozważyć, czy sytuacja skarżącej jest aż tak zła, że zasługuje na przyznanie prawa pomocy nawet przy takiej skali obciążeń finansowych łączących się z postępowaniem. Pełnomocnik nie wykonał również wezwania do nadesłania dokumentu, z którego będzie wynikał tytuł prawny do nieruchomości stanowiącej miejsce zamieszkania wnioskodawczyni. Ograniczył się wszak do wyjaśnienia, że zamieszkuje ona w wynajmowanym lokalu, lecz nie dostarczył kopii umowy zawartej w tym zakresie. Mając to na względzie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji