II FZ 987/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Stefan Babiarz po rozpoznaniu w dniu 1 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia R.L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 14 września 2015 r., sygn. akt I SA/Gl 550/15 w przedmiocie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi R.L. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia 12 marca 2015 r., nr [...] w przedmiocie pozostawienia bez rozpatrzenia wniosku o odroczenie zapłaty zaległości podatkowej postanawia: oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z dnia 14 września 2015 r., I SA/Gl 550/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił przyznania praw pomocy R.L. (zwanemu dalej skarżącym). Sąd wskazał, że skarżący – mimo wezwania – nie doprecyzował swojej sytuacji osobistej. Zdaniem sądu pierwszej instancji nie można stwierdzić, z kim skarżący tworzy wspólne gospodarstwo domowe. W druku PPF podniósł, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz z żoną oraz trójką dzieci. W odpowiedzi na wezwanie wystosowane w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) stwierdził natomiast, że zamieszkuje pod innym adresem. Na dowód powyższego przedłożył poświadczenia zamieszkania z dnia 8 lipca 2015 r., z których wynika, że jego małżonka wraz z dziećmi zameldowana jest pod adresem I. [1], skarżący zaś – pod adresem I.[200]. Jednak wezwanie z dnia 30 czerwca 2015 r. do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy odebrał pod adresem I. [1] "dorosły domownik" skarżącego. Sąd zaznaczył również, że przebywanie pod innym niż małżonka i dzieci adresem, nie oznacza zerwania więzów rodzinnych. Tymczasem podkreśla się, że jeśli osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy pozostaje w związku małżeńskim, to fakt ten należy brać pod uwagę przy analizie jej możliwości finansowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 marca 2014 r., sygn. akt I OZ 211/14, LEX nr 1478770). Małżonkowie są bowiem obowiązani do wzajemnej pomocy. Skarżący nie nadesłał dokumentów, wskazujących na dochody i ewentualne oszczędności małżonki, która, jak wynika z akt sprawy, prowadzi działalność rolniczą, co jednocześnie stawia pod znakiem zapytania prawdziwość oświadczenia skarżącego, zgodnie z którym jedynym dochodem rodziny jest jego wynagrodzenie za pracę. Nie nadesłał także kopii ostatnich decyzji o przyznaniu płatności związanych z działalnością rolną, ograniczając się do nadesłania zaświadczenia o wysokości przeciętnego dochodu w gospodarstwie rolnym w 2014 / 2015 r. (wskazano w nim kwotę 2.869 zł). W sposób fragmentaryczny odniósł się do wezwania w kwestii nadesłania wyciągów z wszelkich rachunków bankowych, posiadanych przez niego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym (wezwanie to obejmowało także w sposób wyraźny rachunek jego małżonki), obrazujących ich stan oraz operacje na nich dokonane w ciągu ostatnich 3 miesięcy (w przypadku zaś zajęcia rachunków bądź ich likwidacji – stosownych zaświadczeń z banku). Skarżący nadesłał jedynie dwa wydruki internetowe - z dwóch rachunków bankowych ("[...]") wskazujące na "brak wyciągów w okresie od 08 – 04 - 2015 r. / 08 – 07 – 2015", przy czym z akt sprawy o sygn. akt I SA/Gl 168/14 w której również toczyło się postępowanie dotyczące przyznania skarżącemu prawa pomocy wynika, że rachunków bankowych skarżący (ewentualnie również osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym) posiadał więcej – w ostatnio wymienionej sprawie mowa jest o pięciu rachunkach. Skarżący nie przedłożył wyciągu bądź zaświadczenia z banku dotyczącego rachunku jego małżonki, enumeratywnie wymienionego w wezwaniu z dnia 30 czerwca 2015 r. Sąd pierwszej instancji uznał, że sam fakt wybiórczego ustosunkowania się skarżącego do wezwania w zakresie przedstawienia stanu rachunków bankowych jest wystarczającą podstawą do odmowy przyznania mu prawa pomocy, wyklucza bowiem wolną od wątpliwości ocenę rzeczywistych możliwości finansowych skarżącego. 2. Powyższemu postanowieniu skarżący zarzucił naruszenie art. 246 p.p.s.a.- gdyż mimo zachodzących tam przesłanek nie przyznano mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wniesienia wpisu od skargi, naruszenie zasady budowania zaufania strony do sądu, jaka powinna charakteryzować prowadzone postępowania poprzez brak pełnego rozpoznania wniosku, błąd w ustaleniach faktycznych poprzez przyjęcie, że prawo pomocy nie powinno zostać przyznane. W uzasadnieniu wskazał, że we wniosku dokładnie i wyczerpująco wskazał powody, które przemawiają za przyznaniem mu prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlega oddaleniu. 3. Ponieważ prawo pomocy jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów procesu, to sprawa każdorazowo musi zostać zbadana wnikliwie, obiektywnie i przy użyciu zasad wypracowanych przez orzecznictwo. To, że wniosek nie został rozstrzygnięty po myśli wnioskodawcy nie oznacza, iż nie został zbadany wnikliwie. Z obszernego uzasadnienia sądu pierwszej instancji wynika, że ten zbadał sprawę dokładnie. Odniósł się bowiem do załączonych pism, wykazywał wartości w nich wskazane, przedstawił nurty w orzecznictwie w tym zakresie. Sąd drugiej instancji podziela stanowisko sądu pierwszej instancji - które od lat jest powszechnie prezentowane – że przy ocenie możliwości finansowych wnioskodawcy niezbędne jest poznanie sytuacji finansowej osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie. Nie jest bowiem istotne jedynie to, że wnioskodawca zarabia miesięcznie np. 2.000 zł. Inaczej bowiem rozkładają się te środki, gdy wnioskodawca ma na utrzymaniu 1 osobę, inaczej – gdy ma na utrzymaniu 3 osoby. Inaczej sprawa wygląda, gdy wnioskodawca jest samotnym rodzicem, wdowcem, inaczej zaś, gdy jego małżonek pracuje. Nie można również pominąć dorobku prawa cywilnego i okoliczności, że małżonkowie są wzajemnie zobowiązani do pomocy właśnie ze względu na więź prawną, która – z ich woli, od momentu ślubu – łączy ich. Sąd rozpatrując wniosek, musi dysponować kompletem dokumentów, które uprawdopodobnią twierdzenia zawarte we wniosku. W tym zakresie orzecznictwo jest zgodne. Sąd musi wiedzieć, jakie przychody ma gospodarstwo domowe, jakie koszty ponosi, ile środków pozostaje po potrąceniu, na ile głów te środki się rozkładają. Gdyby za każdym razem wystarczyło napisać, że dokumentów nie można dosłać z uwagi na złe relacje ze współmałżonkiem, to wnioskodawcy stosowaliby tę metodę nagminnie, nie przesyłając żadnych dokumentów na poparcie swoich twierdzeń, albo dosyłając je wybiórczo. Właśnie ze względu na tę okoliczność nie należy stosować wyjątków. Jak wskazał Naczelny Sad Administracyjny w postanowieniu z dnia 21 września 2011 r., II OZ 811/11: Podniesiona w zażaleniu okoliczność trudności w przedstawieniu i udokumentowaniu zarobków i ponoszonych wydatków nie może prowadzić do skutecznego zakwestionowania ustaleń sądu pierwszej instancji w zakresie oceny spełnienia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a.