I SA/Gl 1468/15

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 9 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi P. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia 1) zwolnić skarżącego od wpisu sądowego od skargi; 2) w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego do skargi w kwocie 200 zł, P. K. zainicjował postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy, wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 14 stycznia 2016 r. podniósł, że w wyniku potrąceń komorniczych oraz uiszczenia większości stałych należności związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego do jego dyspozycji pozostaje miesienie kwota około 900 zł. Z tej kwoty przeznacza dodatkowo: około 200 zł na zakup niezbędnych medykamentów, 75 zł na zakup biletu komunikacji miejskiej oraz 25 zł na inne wydatki jak doładowanie telefonu, czy fryzjer. Ostatecznie na zakup żywności, środków czystości i ubioru pozostaje mu kwota 600 zł. Skarżący zaakcentował, że w najbliższym czasie będzie zobowiązany do partycypowania w zakupie aparatu słuchowego do wysokości 320 zł. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, że samotnie prowadzi gospodarstwo domowe, oraz że nie posiada jakiegokolwiek majątku. Końcowo oświadczył, że ww. kosztów utrzymania należy zaliczyć wydatki na zakup okularów korekcyjnych i leczenie kanałowe zęba. Podkreślił przy tym, że był wielokrotnie zmuszony do korzystania ze wsparcia krewnych lub znajomych. W dalszej kolejności zobowiązano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych wyjaśnień, oświadczeń i nadesłanie dokumentów źródłowych. Pismem z dnia 4 lutego 2016 r. uczynił zadość ww. wezwaniu, wskazując m.in., że adres zameldowania jest adresem mieszkania jego byłej żony. W obecnym, wynajmowanym lokum nie może się zameldować, gdyż wynajmujący nie wyraża na to zgody. Skarżący oświadczył, że nie posiada rachunku bankowego. W oparciu o dokumenty nadesłane przy ww. piśmie ustalono, że stałe, udokumentowane miesięczne wydatki skarżącego zamykają się w kwocie około 1.437,80 zł, w tym: czynsz z mediami (1.301,00 zł), koszty lekarstw (61,80 zł – średnia z paragonów dokumentujących nabycie medykamentów w okresie sześciu miesięcy) oraz bilet miesięczny komunikacji miejskiej (75 zł). Dochód netto wynosi 2.228,09 zł. Miesięczne potrącenia z tytułu egzekucji komorniczej stanowią kwotę 965,36 zł. W ostatnim czasie skarżący zawarł kilka umów pożyczki z przewłaszczeniem na zabezpieczenie pożyczki i przechowaniem. Łączna wartość spłaty zadłużenia z tego tytułu stanowi kwotę 195,40 zł. Termin spłaty upłynął w dniu 22 lutego 2016 r. Z dokumentacji źródłowej nadesłanej przy skardze, jak również zgromadzonej w aktach administracyjnych sprawy wynika bezsprzecznie, że w przypadku skarżącego zażywanie przez niego wielu medykamentów jest wynikiem tego, iż cierpi na kilka jednostek chorobowych. Z tego też powodu musi być pod stałą kontrolą specjalistycznych przychodni. W 2013 r. skarżący przeszedł poważny zabieg chirurgiczny, który pomimo upływu czasu może powodować dyskomfort, a w zestawieniu z innymi schorzeniami, powodować okresowo wzmożone wydatki z tytułu zakupu lekarstw. Skarżący jest osobą niepełnosprawną w stopniu lekkim. Pismem z dnia 12 lutego 2016 r. referendarz sądowy wezwał ponownie skarżącego do uzupełnienia wniosku poprzez złożenie dokumentów źródłowych i wyjaśnień obrazujących postępowanie egzekucyjne, którym skarżący jest objęty. W tych ramach należało w szczególności przedstawić zaświadczenia organu egzekucyjnego wskazującego kwoty dotychczas wyegzekwowane od skarżącego oraz sumę należności pozostałych do spłaty. W odpowiedzi na ww. wezwanie skarżący wyjaśnił kolejny raz w tej sprawie, że po potrąceniu komorniczym ma do dyspozycji kwotę 2.228,09 zł, która jest obciążana stałymi wydatkami w łącznej kwocie 1.685,00 zł. W dalszej kolejności zwrócił uwagę na inne wydatki, które poniósł z uwagi na swój stan zdrowia (wymiana okularów, leczenie kanałowe zęba). Do pisma skarżący dołączył dokumentację źródłową, którą nadesłał do Sądu już w odpowiedzi na poprzednie wezwanie referendarza. Po rozpoznaniu wniosku zważono, co następuje: Z treści art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a.") oraz art. 252 tej ustawy wynika, iż osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie całkowitym, jeżeli wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wyjaśnić przy tym należy, iż prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata. W zakresie częściowym obejmuje zaś zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie m.in. adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego (§ 2 i § 3 art. 245 P.p.s.a.). Co znamienne, wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić przez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest wyjątkiem od przewidzianej w art. 199 P.p.s.a. zasady, zgodnie z którą strony postępowania ponoszą koszty związane ze swym udziałem w sprawie. Ponadto jako forma dofinansowania z budżetu państwa powinna się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście i obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8). Oceniając wniosek skarżącego z punktu widzenia powyższej przesłanki uznano, że zasługuje on na uwzględnienie w zakresie częściowym. Wpis od skargi na obecnym etapie postępowania jest jedynym kosztem sądowym. Przyznanie więc zwolnienia od wpisu umożliwi skarżącemu realizację prawa do Sądu zagwarantowanego Konstytucją RP. Stwierdzono, że z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, że skarżący znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Ze złożonego przez niego oświadczenia wynika, że aczkolwiek posiada stałe miesięczne dochody w wysokości około 2230 zł, to środki te w dużej mierze przeznaczane są na bieżące wydatki służące zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych, w tym między innymi na opłaty za mieszkanie i leki. W ocenie rozpoznającego wniosek, obecne dochody skarżącego nie wystarczają na pokrycie wpisu od skargi w wysokości 200 zł bez negatywnego wpływu na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych skarżącego. Zasadne jest więc zwolnienie go od poniesienia wpisu sądowego od skargi. Jednocześnie zwrócono uwagę, że wniosek skarżącego obarczony jest pewnymi mankamentami, które wykluczają przyznanie mu szerszego zakresu pomocy. Stwierdzono bowiem, że pomimo wezwania z dnia 12 lutego 2016 r. nie nadesłano do akt sprawy żadnego dokumentu obrazującego bilans zastosowanych wobec skarżącego środków egzekucyjnych. Wypada w tym miejscu nadmienić, że w chwili obecnej świadczenie emerytalne skarżącego jest pomniejszane o kwotę 965,36 zł. Z akt sprawy nie wynika natomiast, na jaki okres zastosowano wobec skarżącego środek egzekucyjny w postaci egzekucji ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej. Nie można zatem wykluczyć, że zanim niniejsze postępowanie wkroczy w następną fazę, w której skarżący znowu zostanie (ewentualnie) zobowiązany do uiszczenia opłaty sądowej, jego dochody będą powiększone o zajmowaną obecnie część świadczenia emerytalnego. Wypada zaakcentować, że przyszłe ewentualne koszty postępowania mogą być przedmiotem rozpoznania kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Należy również zaznaczyć, że przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika, na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego, nie jest warunkiem skutecznego wniesienia i rozpoznania skargi. Był to dla rozpoznającego wniosek dodatkowy argument przemawiający za wyborem zakresu prawa pomocy przyznanego skarżącemu w sytuacji uznania, że spełnia on przesłanki jedynie częściowego zakresu prawa pomocy. Stanowisko, że dla oceny udzielenia prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika ma znaczenie etap postępowania sądowoadministracyjnego potwierdził NSA w postanowieniu z dnia 19 maja 2011 r., sygn. akt II GZ 245/11 (dostępne w internetowej bazie orzeczeń na stronie internetowej nsa.gov.pl). Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 245 § 3 P.p.s.a.