I SA/Gl 1485/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Madej, Sędziowie WSA Dorota Kozłowska,, Bożena Pindel (spr.), Protokolant Izabela Maj-Dziubańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 czerwca 2016 r. sprawy ze skargi J. K. (K.) na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. (dalej: ZUS), działając jako organ II instancji, na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.; dalej: K.p.a.) w związku z art. 83 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1442 ze zm.; dalej: u.s.u.s.) umorzył postępowanie administracyjne. Decyzję wydano w wyniku rozpoznania wniosku J. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej wydaną przez ZUS, jako organu I instancji, decyzją z dnia [...]r. nr [...], którą odmówiono wszczęcia postępowania administracyjnego w części dotyczącej składek finansowanych przez osoby ubezpieczone nie będące płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne za okres 02/2004 w wysokości 29,32 zł. Ze stanu faktycznego sprawy wynika, że wnioskodawca w dniu 30 lipca 2015 r. złożył wniosek o umorzenie nieuregulowanych w terminie składek ZUS. Organ ustalił, że na kwotę zadłużenia składają się składki w części finansowanej przez płatnika składek w łącznej wysokości 79,94 zł (wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami upomnienia) oraz nie podlegające żadnym ulgom składki w części finansowanej przez osoby ubezpieczone niebędące płatnikami składek w łącznej wysokości 29,32 zł (wraz z odsetkami za zwłokę). Organ I instancji powołując się na przepis art. 30 u.s.u.s. stwierdził, że do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 tej ustawy, co wyklucza podjęcie merytorycznego stanowiska i decyzją z dnia [...]r. odmówił wszczęcia postępowania. Wnioskodawca we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy podniósł, że postępowanie winno być wszczęte z uwagi na okres przedawnienia. Do protokołu z dnia [...]r. oświadczył, że postępowanie egzekucyjne było powadzone w 2013 r. i był pewien, że całość należności została potrącona. W kwietniu 2015 r. otrzymał pismo ZUS o konieczności uregulowania dalszych kwot. Zgodził się z wykazaną kwotą składek, lecz zakwestionował naliczenie odsetek za zwłokę. ZUS, działając jako organ II instancji, decyzją z dnia [...]r. umorzył postępowanie administracyjne podnosząc, że wpłatą egzekucyjną z dnia [...] r. całość zaległości została spłacona, wobec czego dalsze prowadzenie postępowania w tej sprawie stało się bezprzedmiotowe. W skardze na decyzję ZUS umarzającą postępowanie administracyjne skarżący podniósł, że wpłata egzekucyjna z dnia [...]r. winna była być uregulowana najpóźniej w sierpniu 2014 r. Przez okres roku narosły bowiem odsetki, które winny być umorzone i zwrócone, gdyż nie powstały z jego winy. W odpowiedzi organ rentowy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasową argumentację. Na rozprawie skarżący, podtrzymując skargę podniósł, że kwestionuje decyzje ZUS-u bowiem ten winien informować osoby zobowiązane do płacenia składek o ewentualnych zaległościach w terminie kilku miesięcy, aby można je było szybko wyrównać. Ma pretensje do ZUS, że o takich zaległościach dowiedział się dopiero po okresie 9 lat albo i dłuższym. Oświadczył, że nie ma wątpliwości, że same zaległości powinien uregulować, lecz jego zdaniem odsetki narosły z winy ZUS. Wskazał także, że w międzyczasie ukazały się przepisy odnośnie abolicji należności składkowych i Sąd winien wyjaśnić czy mógłby z nich skorzystać. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Kontroli Sądu – w ramach art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej P.p.s.a.) – podlegała decyzja, którą ZUS umorzył postępowanie administracyjne jako bezprzedmiotowe a dotyczące wniosku skarżącego o umorzenie składek finansowanych przez osoby ubezpieczone niebędące płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne za okres 02/2004. Sprawa niniejsza – na podstawie art. 111 § 2 P.p.s.a – była rozpoznawana łącznie ze sprawa zawisłą pod sygn. akt I SA/Gl 1486/15 dotyczącą wniosku skarżącego o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych w terminie składek za osoby ubezpieczone w części finansowanej przez płatnika składek za okres 02/2004 oraz naliczonych odsetek należnych od nieopłaconych w terminie składek za osoby ubezpieczone w części finansowanej przez ubezpieczonych. Składka na ubezpieczenie społeczne objęta niniejszym postępowaniem dotyczy miesiąca lutego 2004 r. Kwestię przedawnienia składek reguluje przepis art. 24 ust. 4 u.s.u.s., który w międzyczasie uległ trzykrotnej nowelizacji. Ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.) dokonała w art. 1 pkt 9 zmiany m.in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Zgodnie z art. 23 ustawy zmieniającej weszła ona w życie w dniu 1 stycznia 2003 r. Ustawa zmieniająca nie zawiera wyraźnego uregulowania kwestii międzyczasowych, co do przedawnienia należności wymagalnych przed dniem jej wejścia w życie. Przyjmuje się, że upływ terminu przedawnienia, wynoszącego do dnia 31 grudnia 2002 r. – 5 lat, przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej powodował skutek wygaśnięcia zobowiązania; natomiast w przypadku, gdy zobowiązanie to przed dniem 1 stycznia 2003 r. (data wejścia w życie ustawy z 18 grudnia 2002 r.) nie uległo przedawnieniu, to ma do niego zastosowanie zasada bezpośredniego działania ustawy nowej, co oznacza, że zobowiązanie z tytułu składek nieprzedawnionych przed dniem 1 stycznia 2003 r. ulega 10-letniemu przedawnieniu, a nie jak dotychczas – przedawnieniu 5-letniemu. Taki pogląd wyrażony został m.in. w dwóch uchwałach Sądu Najwyższego: z dnia 2 lipca 2008 r. sygn. akt II UZP 5/08 – Lex nr 396253 i z dnia 8 lipca 2008 r. sygn. akt I UZP 4/08 – Lex nr 396249. Z dniem 1 stycznia 2012 r. na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011 r. Nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. W wyroku z dnia 29 maja 2013 r. (sygn. akt I UK 613/12, Lex nr 1438529) Sąd Najwyższy wskazał, że wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (wedle starych zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Następnie w powołanym wyroku wskazano, że wyjątek od tej zasady ustanawia ust. 2 powołanego przepisu, stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu. W sposób niebudzący wątpliwości oznacza to, że wybór odpowiedniego terminu przedawnienia 5-letniego (liczonego od dnia 1 stycznia 2012 r.) lub 10-letniego (liczonego od daty wymagalności składki), zależy od tego, który z nich upłynie wcześniej. W rozpoznawanej sprawie nie doszło do przedawnienia należności, bowiem w 2013 r. zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne, które zawiesiło bieg terminu przedawnienia (art. 24 ust. 5b u.s.u.s.). Skarżący nie kwestionuje zasadności dochodzenia przez organ samej składki na ubezpieczenie społeczne (należności głównej). Z uwagi na formułowane przez skarżącego zarzuty dotyczące bezpodstawnego obciążenia go odsetkami za zwłokę wyjaśnić należy, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stają się wymagalne każdorazowo w datach zaktualizowania się obowiązku samoobliczenia i opłacenia składek; nieopłacone w ustawowo określonym terminie składki na ubezpieczenia społeczne powodują powstanie od tej daty zaległości składkowej z mocy samego prawa, tj. art. 51 § 1 Ordynacji podatkowej w związku z art. 31 u.s.u.s. Zaległości płatnika składek zwiększają zaś odsetki należne od dnia wymagalności składek (por. art. 53 § 1 Ordynacji podatkowej w związku z art. 23 ust. 1 u.s.u.s.). Skarżący, jako osoba prowadząca działalność gospodarczą, nie wywiązał się z terminowego obowiązku regulowania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i w konsekwencji powstawały zaległości składkowe, a płatnik obowiązany jest do ich uregulowania wraz z odsetkami. Powstanie stosunku ubezpieczenia społecznego kreuje prawa i obowiązki obu stron. Prawa i obowiązki wynikające z tego stosunku powinny być realizowane w terminach wskazanych w ustawach. Konsekwencją opóźnienia w ich realizacji jest prawo do odsetek. Prawo organu rentowego do odsetek wynika z treści art. 23 ust. 1 u.s.u.s. Zgodnie z przywołaną normą od nieopłaconych w terminie składek należne są od płatnika składek odsetki za zwłokę, na zasadach i w wysokości określonych w ustawie z 1997 r. - Ordynacja podatkowa. Odwołanie się wprost do przywołanej ustawy oznacza traktowanie nieopłaconych w terminie składek w zakresie odsetek na równi z zaległością podatkową. Obowiązek zapłaty odsetek od nieuiszczonych w terminie składek na ubezpieczenia społeczne nie jest uzależniony od winy płatnika, a obowiązek ich naliczenia powstaje z mocy prawa (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 sierpnia 2015 r., sygn. akt I UK391/14; Lex nr 1813475 oraz wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 10 września 2015 r., sygn. akt III AUa 906/14; Lex nr 1843114). Zatem niezasadne są zarzuty dotyczące bezprawnego naliczania przez organ odsetek. Ordynacja podatkowa w art. 53 stanowi, że od zaległości podatkowych naliczane są odsetki za zwłokę (§ 1). Zasadą jest, że odsetki za zwłokę nalicza płatnik (§ 3). Odsetki za zwłokę naliczane są od dnia następującego po dniu upływu terminu płatności podatku lub terminu, w którym płatnik był obowiązany dokonać wpłaty podatku na rachunek organu podatkowego (§ 4). Obowiązek naliczenia odsetek za zwłokę nie jest zależny od okoliczności powstania zaległości składkowej ani od woli stron stosunku ubezpieczeniowego. Odsetki za zwłokę powstają z mocy prawa, niezależnie nawet od tego, czy płatnik dysponuje wiedzą na temat powstania zaległości w opłacaniu składek. Na tle obowiązku zapłaty odsetek za zwłokę z tytułu nieterminowej płatności składek na ubezpieczenia społeczne Sąd Najwyższy wypowiadał się kilkakrotnie. W szczególności w wyroku z dnia 9 maja 2007 r., I UK 362/06 (OSNP 2008, Nr 11-12, poz. 175) stwierdził, że obowiązek zapłaty odsetek od nieuiszczonych w terminie składek nie jest uzależniony od winy płatnika. Wynika to z zamieszczonego w treści art. 23 ust. 1 ustawy odesłania do przepisów ustawy - Ordynacja podatkowa regulujących zasady naliczania i wysokości odsetek za zwłokę. Z kolei ustawa Ordynacja podatkowa wiąże określenie "odsetki za zwłokę" z sytuacją, kiedy podatnik zobowiązany do świadczenia podatku (należności) nie uiści podatku w terminie płatności. Takie opóźnienie w spłacie podatku ustawodawca nazywa "zwłoką". Przepis art. 53 § 1 Ordynacji podatkowej stanowiący o obowiązku pobrania odsetek za zwłokę w przypadku istnienia zaległości w opłacaniu podatków w ogóle nie zajmuje się zagadnieniem, z czyjej winy zaległości te powstały. To zaś oznacza, że w każdej sytuacji faktycznej istnienie zaległości podatkowych rodzi dla podatnika następstwa w postaci obowiązku świadczenia od nich odsetek za zwłokę. Wyjaśnienia wymagają także przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych rozróżniające pojęcie "należności z tytułu składek" od pojęcia "składek". Przepis art. 24 ust. 2 u.s.u.s. stanowi, że składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata, zwane dalej "należnościami z tytułu składek", nieopłacone w terminie, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej. Z kolei przepis art. 30 u.s.u.s. stanowiący: "do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i 29", reguluje zakres postępowania w odniesieniu do ubezpieczonych niebędących płatnikami składek. Mając na względzie treść art. 24 ust. 2 u.s.u.s., uznać należy, że art. 28 ust. 1 u.s.u.s. dopuszcza umarzanie w całości lub w części wszystkich "należności z tytułu składek", tj. składek, odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty. Co do zasady wymienione należności mogą być umarzane w całości lub w części, o ile spełnione będą warunki określone w ustawie i o ile nie zachodzi wyłączenie możliwości umorzenia objęte art. 30 u.s.u.s. Wyjątek od zasady dopuszczalności umarzania "należności z tytułu składek" objęty art. 30 u.s.u.s. jest ściśle określony, umorzenia nie stosuje się do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek. Wyjątki muszą być interpretowane ściśle, a to oznacza, że inne "należności z tytułu składek" (odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowej opłaty) także powiązane ze składkami, które nie podlegają umorzeniu (składkami finansowanymi przez ubezpieczonych niebędących płatnikami tych składek), mogą być umarzane w całości lub w części na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 stycznia 2009 r. sygn. akt II GSK 679/08 oraz z dnia 14 grudnia 2010 r. sygn. akt II GSK 1060/0). Zatem niemożność umorzenia składek na podstawie art. 30 u.s.u.s. nie stanowi przeszkody przy umarzaniu pozostałych elementów należności z tytułu składek. Zatem prawidłowo organ objął rozstrzygnięciem w tej sprawie jedynie składki finansowane przez osoby ubezpieczone nie będące płatnikami tych składek. Skarżący przyznał, że w 2013 r. wszczęto wobec niego postępowanie egzekucyjne (dokumenty potwierdzające tę okoliczność załączył do skargi w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 1486/15). Nie kwestionował także, że dniu [...]r. ZUS dokonał ściągnięcia reszty należności wynikających z nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne w ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego. W toku tego postępowania ZUS ustalił, że należność wynikająca z wystawionych przez wierzyciela tytułów egzekucyjnych została w całości ściągnięta. Odnosząc się do tej kwestii należy stwierdzić, że zapłata na rzecz wierzyciela należności wynikających z realizowanych tytułów wykonawczych już w trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, co do zasady, jest równoznaczna ze skutecznym przeprowadzeniem egzekucji. Oznacza osiągnięcie celu tego postępowania, którym jest doprowadzenie do wykonania egzekwowanego obowiązku. Zauważenia jednak wymaga, że cała należność została ściągnięta jeszcze przed wydaniem decyzji przez ZUS w pierwszej instancji, natomiast umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego na postawie art. 105 § 1 K.p.a. dokonał organ w drugiej instancji. Zdaniem Sądu stwierdzone uchybienie formalnoprawne nie ma wpływu na ostateczne rozstrzygnięcie w sprawie. Na podstawie art. 105 K.p.a. organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe. Bezprzedmiotowość, o której mowa w art. 105 § 1 K.p.a., oznacza brak podstaw prawnych do merytorycznego rozpoznania danej sprawy. Wiąże się to z brakiem któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, co skutkuje tym, że nie można załatwić sprawy przez rozstrzygniecie jej, co do istoty. W przypadku przyczyn o charakterze przedmiotowym, brak jest przedmiotu faktycznego do rozpoznania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. W świetle powyższego, organ uprawniony jest, więc do umorzenia postępowania w sytuacji, gdy brak jest podstaw prawnych lub faktycznych do merytorycznego orzekania co do istoty sprawy. Skoro postępowanie egzekucyjne zostało zakończone i w jego wyniku ściągnięto wszystkie zaległe składki, prowadzi to do wniosku, że postępowanie administracyjne stało się bezprzedmiotowe; przyczyna bezprzedmiotowości pojawiła się po wszczęciu postępowania, a przed jego zakończeniem. W związku natomiast z powołaniem się przez skarżącego na rozprawie na tzw. ustawę abolicyjną tj. ustawę z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012 r., poz. 1551) wskazać należy, że zgodnie art. 1 ust. 1 tej ustawy na wniosek osoby podlegającej w okresie od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia 28 lutego 2009 r. obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym oraz wypadkowemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności w rozumieniu art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585, z późn. zm.) 1) która przed dniem 1 września 2012 r. zakończyła prowadzenie pozarolniczej działalności i nie prowadzi jej w dniu wydania decyzji, o której mowa w ust. 8, 2) innej niż wymieniona w pkt 1 - umarza się nieopłacone składki na te ubezpieczenia za okres od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia 28 lutego 2009 r. oraz należne od nich odsetki za zwłokę, opłaty prolongacyjne, koszty upomnienia, opłaty dodatkowe, a także koszty egzekucyjne naliczone przez dyrektora oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego. Natomiast zgodnie z art. 2 ust. 2 ww. ustawy wniosek można było złożyć w terminie 24 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy tj. do dnia 15 stycznia 2015 r. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalił skargę. ----------------------- 9