I SA/Gl 1485/15

Starszy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], nr [...] [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej w kwestii wniosku pełnomocnika skarżącego o przyznanie wynagrodzenia tytułem nieopłaconej pomocy prawnej p o s t a n a w i a oddalić wniosek. Postanowieniem z dnia 7 grudnia 2016 r. przyznano skarżącemu prawo pomocy, ustanawiając mu adwokata, którym wyznaczona została adwokat N. D.. Nastąpiło to już po oddaleniu skargi w niniejszej sprawie. Pełnomocnik dnia 27 marca 2017 r., po doręczeniu mu odpisu postanowienia o odrzuceniu osobistej skargi kasacyjnej skarżącego, zapoznał się z aktami, po czym pismami z dnia 3 kwietnia 2017 r. złożył opinię o braku podstaw do sporządzenia skargi kasacyjnej wraz z wnioskami o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności oraz o zasądzenie kosztów sporządzenia tej opinii. Postanowieniem z dnia 18 maja 2017 r. odmówiono przywrócenia wspomnianego terminu, z kolei w dniu 4 lipca 2017 r. stwierdzono prawomocność wyroku kończącego postępowanie w sprawie. Mając powyższe na względzie, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej P.p.s.a.) wyznaczony adwokat otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. W świetle przepisu przejściowego zawartego w § 22 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016 r., poz. 1714) w niniejszej sprawie należy uwzględnić przepisy właśnie tego aktu prawnego. Stanowi on mianowicie, że do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie rozporządzenia stosuje się przepisy dotychczasowe, ale jedynie do czasu zakończenia postępowania w danej instancji. Tymczasem pełnomocnik, który złożył wniosek, został wyznaczony już po wydaniu wyroku, a więc po zakończeniu postępowania w instancji pierwszej. Dokonał on zresztą czynności, za którą w § 21 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia z 3 października 2016 r. przewidziano wynagrodzenie (opłatę) już za instancję drugą, tj. sporządził opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Ten fakt nie oznacza jednak niejako sam przez się, że wynagrodzenie powinno być przyznane. Wynagrodzenie należy się bowiem za pomoc prawną faktycznie udzieloną stronie, a za taką można uznać tylko takie działania, które zmierzają bezpośrednio do poprawy lub ochrony sytuacji strony (zob. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 maja 2013 r., sygn. akt II FZ 303/13, LEX nr 1318936). Innymi słowy aktywność pełnomocnika powinna bądź przynieść stronie wymierne korzyści procesowe, bądź przynajmniej nie przyczynić się bezpośrednio do pogorszenia jej położenia, w tym sensie, by pogorszenie to – gdy nie da się go uniknąć – było następstwem okoliczności niezależnych od pełnomocnika, którym nie mógł on zapobiec przy zachowaniu należytej staranności zawodowej i dbałości o interesy reprezentowanego przez niego beneficjenta prawa pomocy. W powyższym kontekście wypada zwrócić uwagę, że w obowiązującym stanie prawnym sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej nie pozostaje bez znaczenia w rozpatrywanym zakresie. Stosownie do art. 177 § 4 P.p.s.a. jeżeli pełnomocnik wyznaczony w ramach prawa pomocy nie stwierdza podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, składa w sądzie, lecz – co wymaga podkreślenia – w terminie do wniesienia skargi kasacyjnej, sporządzoną przez siebie opinię w tym przedmiocie wraz z odpisem dla strony, dla której został ustanowiony. Dalej przepis ten stanowi, że sąd doręcza odpis opinii stronie, przy czym termin do wniesienia skargi kasacyjnej przez stronę biegnie od dnia doręczenia odpisu opinii, o czym sąd poucza stronę, dokonując doręczenia. W myśl z kolei art. 177 § 5 P.p.s.a. ta ostatnia reguła nie znajduje zastosowania, jeżeli sąd stwierdzi, że opinia nie została sporządzona z zachowaniem zasad należytej staranności – w takim przypadku sąd zawiadamia o tym m.in. właściwą okręgową radę adwokacką, która wyznacza innego pełnomocnika. W konsekwencji w razie, gdy pełnomocnik nie sporządzi omawianej opinii w terminie, to nie ma podstaw ani do tego, by strona dysponowała kolejnym terminem do wniesienia skargi kasacyjnej (od doręczenia opinii), ani do tego, by sąd poddał tę opinię merytorycznej ocenie i rozważył wystąpienie o wyznaczenie innego pełnomocnika. Tym samym pełnomocnik, nie zachowując wskazanego terminu, w istocie pozbawił skarżącego uprawnień wynikających z przytoczonych przepisów, powodując, że opinia o braku podstaw do sporządzenia skargi kasacyjnej nie mogła odnieść skutków przewidzianych prawem, a co za tym idzie, że przyznane w sprawie prawo pomocy stało się iluzoryczne. W przedstawionym stanie rzeczy trudno przecież uznać, iż opinia stanowiła formę pomocy prawnej udzielonej skarżącemu. Nie można przy tym tracić z pola widzenia stanowiska wyrażonego w postanowieniu z dnia 18 maja 2017 r., którym odmówiono przywrócenia terminu do sporządzenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Orzeczeniem tym Sąd przesądził bowiem, że niedopełnienie tego terminu nastąpiło z winy pełnomocnika, czyli że nie dochował on staranności, jakiej można było od niego wymagać. Podzielić w szczególności wypada ocenę, że nie wykazał on dostatecznego zainteresowania sprawą, skoro zapoznał się z aktami dopiero po doręczeniu mu odpisu postanowienia o odrzuceniu osobistej skargi kasacyjnej skarżącego. Tymczasem w świetle orzecznictwa pomoc prawna udzielona z urzędu musi spełniać określone standardy profesjonalizmu i staranności, co wyklucza przyznanie wynagrodzenia za czynności nieodpowiadające tym wymogom, w szczególności za sporządzenie środków zaskarżenia nieskutecznych wyłącznie z przyczyn leżących po stronie pełnomocnika (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt II FSK 865/08, LEX nr 571639 oraz postanowienie tego Sądu z dnia 16 czerwca 2010 r., sygn. akt II FZ 143/10, LEX nr 643591). W myśl przywołanego § 21 ust. 1 pkt 2 lit. b za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej należy się zaś takie samo wynagrodzenie jak za samo sporządzenie i wniesienie takiej skargi, toteż dokonując każdej z tych czynności, pełnomocnik powinien wykazać się co najmniej zbliżoną (czyli podwyższoną) starannością, dążąc do osiągnięcia rezultatu procesowego, jaki najbardziej odpowiada interesom reprezentowanej przez niego strony, a zarazem jest zgodny z jego osobistymi zapatrywaniami i uwzględnia obowiązujące przepisy procesowe. Minimum tej staranności polega na przestrzeganiu terminów zakreślonych prawem na dokonanie danej czynności, tak by ustrzec stronę przed negatywnymi następstwami upływu tych terminów, przede wszystkim przed bezskutecznością czynności (art. 85 P.p.s.a.). Jak już była wszak o tym mowa, fakt, że pełnomocnik tego warunku nie spełnił, nie pozwolił nawet Sądowi na merytoryczną ocenę sporządzonej przez niego opinii. Wobec powyższego na podstawie art. 250 § 1 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 8 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.