I SA/Gl 1487/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Madej, Sędziowie WSA Beata Machcińska, Teresa Randak (spr.), Protokolant Izabela Maj-Dziubańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...], nr [...] Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C., działając na mocy art. 83 ust. 1 pkt. 3, art. 28 ust. 3 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1442), po rozpoznaniu odwołania K. K., złożonego przez jej mamę – dalej określanej zamiennie "zobowiązana", "strona" lub "skarżąca" utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B. z dnia 9 czerwca 2014 r. odmawiającą zobowiązanej umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie 57.840,95 zł., obejmującą: – ubezpieczenie społeczne, konto osobiste za okres od 07/1995 do 12/1998 w łącznej kwocie 42.581,84 zł w tym z tytułu składek- 9.166,84 zł; odsetek liczonych na dzień zgonu płatnika- 29.915,00 zł; dodatkowej opłaty- 3.500,00 zł, – ubezpieczenie społeczne, konto pracownicze za okres od 06/1995 do 10/1996 w łącznej kwocie 15.259,11 zł w tym z tytułu składek- 2.902,11 zł, odsetek liczonych na dzień zgonu płatnika- 11.457,00 zł oraz dodatkowej opłaty- 900,00 zł. Jak wskazał Dyrektor ZUS pierwsza decyzja organu z dnia [...] została uchylona przez WSA w Gliwicach wyrokiem z dnia 18 sierpnia 2015 r., sygn. akt I SA/Gl 1268/14. Uzasadniając rozstrzygnięcie, Dyrektor wskazał, że nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015, poz. 121) uzasadniających uznanie ww. należności za całkowicie nieściągalne, co jest warunkiem koniecznym do ich ewentualnego umorzenia. Zdaniem tego organu zobowiązana nie wykazała także, iż z uwagi na sytuację materialną oraz rodzinną uregulowanie należności wiązałoby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Pismem z dnia 4 lipca 2014 r. przedstawiciel ustawowy zobowiązanej wystąpił o ponowne rozpoznanie sprawy. Pismem z dnia 16 października 2015 r. organ poinformował zobowiązaną o możliwości czynnego udziału w każdym stadium postępowania administracyjnego oraz możliwości uzyskania wszelkich informacji dotyczących faktycznych i prawnych okoliczności związanych z rozpatrzeniem niniejszego wniosku. Na powyższe pismo zobowiązana złożyła oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym. Dyrektor ZUS utrzymując w mocy decyzję organu I instancji w pierwszej kolejności odwołał się do art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015, poz. 121), zgodnie z którym, należności z tytułu składek (w tym także odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, której przypadki określone są w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ww. ustawy. Dyrektor uznał, iż organ I instancji prawidłowo przyjął, iż nie wystąpiły z oczywistych przyczyn przesłanki wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6, gdyż jak dotąd naczelnik urzędu skarbowego ani komornik sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, nie jest też wykluczone, że w postępowaniu egzekucyjnym uzyska się kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne. Ustalono ponadto, że zobowiązana jest w posiadaniu nieruchomości, która może być przedmiotem obrotu cywilnego, na której ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego. Dalej, Dyrektor ZUS wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 3a ww. ustawy należności z tytułu składek ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być także umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Zasady umarzania należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a ww. ustawy określa rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Biorąc pod uwagę ustalony stan faktyczny Dyrektor stwierdził, że organ I instancji prawidłowo uznał, iż zobowiązana nie wykazała, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną i zdrowotną spłata należności w dłuższym okresie czasu wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Organ podkreślił, że przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza po zmarłym ojcu wspólnie z dwoma innymi spadkobiorcami oznacza przyjęcie też odpowiedzialności za długi do wysokości aktywów spadku. Dalej, Dyrektor ZUS podniósł, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych na wniosek płatnika, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem płatnika może umorzyć w całości lub w części zaległości z tytułu składek wraz z odsetkami za zwłokę. Decyzje w sprawie umorzenia podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, albowiem ZUS nie jest zobligowany do umarzania należności. Jednakże nawet ustalenie, że istnieją ww. przesłanki, które uzasadniałyby pozytywne rozpatrzenie wniosku płatnika, stanowi jedynie warunek konieczny rozważenia takiej możliwości i nie zobowiązuje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do wydania decyzji uwzględniającej żądania strony. Umorzenie należności z tytułu składek powoduje rezygnację z całości lub części należnych zobowiązań. Podejmując się wykonywania działalności gospodarczej wnioskodawczyni wzięła na siebie obowiązek zapoznania się z przepisami prawnymi i ich respektowania tak, aby nie dochodziło do naruszeń prawa. Zatem skutki finansowe działalności gospodarczej nie mogą być przerzucane na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, a w konsekwencji na ogół obywateli. Działalność gospodarcza jest działalnością prowadzoną na własne ryzyko. Nie można nadto z instytucji umorzenia zaległości z tytułu składek czynić powszechnie stosowanego środka prowadzącego do zwolnienia z długu. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, zobowiązana nie zgodziła się z Dyrektorem ZUS i wskazała na pominięcie przez organ możliwości przedawnienia długu, a więc okoliczności na którą wskazywał WSA w Gliwicach w wyroku o sygn. akt I SA/Gl 1268/14. Skarżąca uznała ponadto, że istniała prawna możliwość umorzenia powstałych zaległości oraz wniosła o: - wstrzymanie decyzji do czasu rozstrzygnięcia sprawy przez Sąd Rejonowy w Ż. w sprawie działu spadku; - częściowe umorzenie obejmującego odsetki i konta pracownicze; - umorzenie całkowite z konta osobistego. W uzasadnieniu skargi podała m.in., że organ nie wykonał zaleceń zawartych w w/w wyroku a ponadto wskazała na bezprawność działań organu i posłużenie się danymi dotyczącymi jej mamy, która co prawda ją utrzymuje, ale która nie wyraziła zgody na spłatę jej zadłużenia. Wskazała także, że pragnie kontynuować naukę, ale nie posiada na to środków. Skarżąca zaakcentowała, że jest osobą niepełnosprawną z powodu wrodzonej wady, na którą cierpi oraz że ma ogromne problemy [...], związane z [...] a wynikające z problemów z ZUS, który nie chce uwzględnić okoliczności, że spłata długu wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pozbawi ją możliwości zaspokojenia potrzeb. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik ZUS wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu objętej skargą decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. Na wstępie należy wskazać, iż zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 dalej powoływana jako p.p.s.a.). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ww. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.). W rozpatrywanej sprawie należy odwołać się do treści art. 153 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem skargi. Regulacja ta ma zastosowanie w niniejszej sprawie, gdyż wyrokiem z dnia 18 sierpnia 2015 r., w sprawie sygn. akt I SA/Gl 1268/14 tut. Sąd uchylił poprzednią decyzję Dyrektora ZUS. Istotnym jest przy tym fakt, że o uchylenie tej decyzji wnosiła skarżąca i organ. Przy czym wniosek organu wynikał z faktu, że zaskarżona decyzja nie odpowiadała przedmiotowi rozstrzygnięcia organu I instancji. Podkreślić należy, że osią sporu w badanej sprawie jest kwestia umorzenia skarżącej należności ZUS obciążających ją, jako osobę trzecią – spadkobiercę. Należy zwrócić uwagę, że Sąd w wydanym wyroku z dnia 18 sierpnia 2015 r., oprócz prawnej oceny zaskarżonej decyzji zawarł też wskazania, co do dalszego postępowania, które obejmowały: - po pierwsze, wydanie decyzji zgodnie z dyspozycją zawartą w art. 107 kpa; - po drugie, prawidłowe oznaczenie decyzji organu I instancji; - po trzecie, odniesienie się do kwestii przedawnienia nieopłaconych składek. Z racji rozwiązania prawnego, przyjętego w art. 153 p.p.s.a., organ nie może pominąć wskazań sądu, co do dalszego postępowania, a to oznacza, że decyzja, która nie obejmuje analizy biegu terminów przedawnienia do obciążających skarżącą składek należnych ZUS narusza prawo. Podnieść należy, że również Sąd rozpoznający niniejszą skargę jest, stosownie do zacytowanego wyżej art. 153 p.p.s.a., związany oceną prawną i wskazaniami, co do dalszego postępowania wyrażonymi w orzeczeniu sądu, który poprzednio uchylił zaskarżoną decyzję. Sąd w składzie orzekającym w rozpatrywanej sprawie nie mógł pominąć sformułowanych wskazań a to oznacza, że zarzut skargi w tym zakresie zasługuje na uwzględnienie. Należy zaakcentować, że niewykonanie wyroku Sądu, uniemożliwiło obecnie orzekającemu składowi odniesienia się do zarzutu przedawnienia należności, gdyż w tej kwestii organ nie przeprowadził żadnej analizy, która umożliwiałaby Sądowi merytoryczną ocenę tego zarzutu. Wymaga ponadto wskazania, że także w odpowiedzi na skargę, pełnomocnik pominął powyższą kwestię. Zwrot "wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu wiąże ten sąd" oznacza, że ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten sąd, tylekroć będzie on związany wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w tym orzeczeniu. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej i wskazaniom co do dalszego postępowania wyrażonym w wyroku sądu administracyjnego ciąży na organie, któremu sprawa została przekazana i na sądzie, może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego (por. wyrok NSA z dnia 25 kwietnia 2014 r., sygn. II FSK 1276/12), co w badanej sprawie nie miało miejsca. Rozpoznając ponownie sprawę Dyrektor ZUS, wykona zalecenie zawarte w wyroku tut. Sądu z dnia 18 sierpnia 2015 r., sygn. akt I SA/Gl 1268/14, czyniąc zadość dyspozycji zawartej w art. 153 p.p.s.a. Sąd dodatkowo zwraca uwagę, że organ pominął także zalecenie dotyczące prawidłowego oznaczenia decyzji organu I instancji. Najważniejszym jednak zadaniem stojącym przed organem jest rozliczenie biegu terminu przedawnienia w odniesieniu do należności obciążających skarżącą. Rozliczenia tego należy dokonać w sposób umożliwiający jego weryfikację przez Sąd, a to nakłada na organ obowiązek także zgromadzenia dowodów odzwierciedlających przyjęty za podstawę rozstrzygnięcia stan faktyczny. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.