I SA/Gl 15/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi T. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zarzutu w postępowaniu egzekucyjnym w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W druku PPF z dnia 12 marca 2018 r. skarżący zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocników w osobach adwokata oraz doradcy podatkowego. W uzasadnieniu wniosku wyraził dezaprobatę dla działalności organów podatkowych oraz sądownictwa. Zdeklarował dalej, że posiada dom jednorodzinny o pow. 280 m2 z przeznaczeniem do kapitalnego remontu, a to w wyniku szkód górniczych. Posiada nadto udziały w trzech domach wielorodzinnych z przeznaczeniem na wynajem. Z kolei na terenie Niemiec jest najemcą mieszkania socjalnego o pow. 63 m2. Skarżący odnotował dalej, iż przekazał synowi i synowej dwa samochody osobowe. W rubryce "dochody" oświadczył, że ich wysokość jest uzależniona od wysokości wpłat najemców. Po stronie wydatków gospodarstwa domowego wskazał: leasing (3.600,00 zł), koszt wynajmu mieszkania wraz z mediami (600 euro) oraz opłaty wynikające z nadesłanych przy formularzu dokumentów źródłowych. Wynika z nich, że miesięczne wydatki skarżącego oscylują w granicach 5.652,00 zł. Zaliczono do nich: wydatki na lekarstwa (120,42 zł); należności z tytułu zużycia energii elektrycznej w dwóch punktach odbioru (776,20 zł), należność za wodę i odprowadzenie ścieków w dwóch punktach (280,41 zł), należność z tytułu zużycia gazu (425,33 zł), ubezpieczenie nieruchomości i samochodu w rozliczeniu miesięcznym stanowi kwotę 248,08 zł. Miesięczne obciążenia z tytułu usług telekomunikacyjnych wynoszą 60,04 zł. Skarżący udokumentował nadto, że miesięcznie odprowadza kwotę 3.741,95 zł z tytułu rat leasingowych. Odnotowano również, iż skarżący - na dzień 20 stycznia 2018 r. – posiadał zadłużenie wobec biura rachunkowego na kwotę 2.460,00 zł. W wyniku analizy przywołanego wyżej oświadczenia oraz dokumentacji źródłowej, mając na uwadze dotychczasowy przebieg postępowania, referendarz sądowy zdecydował o wezwaniu skarżącego do złożenia dodatkowych oświadczeń i przedłożenia dokumentów źródłowych, w szczególności: 1) dokumentów wskazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, w szczególności kopii ostatniej decyzji o waloryzacji emerytury skarżącego oraz potwierdzenia wypłaty tego świadczenia za ostatni miesiąc, a nadto zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy lub kopii decyzji, którymi te świadczenia przyznano albo zwaloryzowano. Dochody z działalności gospodarczej należy udokumentować poprzez przedstawienie przede wszystkim kopii księgi przychodów i rozchodów (pełnej wersji z opisem zdarzeń gospodarczych), deklaracji dla podatku od towarów i usług, raportów kasowych, a także aktualnej ewidencji środków trwałych i wartości niematerialnych prowadzonej działalności, z kolei brak dochodów domowników poprzez przedłożenie zaświadczenia właściwego urzędu skarbowego o braku zaliczek na podatek dochodowy bądź zaświadczenia urzędu pracy potwierdzającego status osoby bezrobotnej; 2) kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych, także tych dotyczących ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych, złożonych przez lub w imieniu skarżącego oraz innych osób pozostających z nim w gospodarstwie domowym za rok 2017, a jeżeli zeznania te nie zostały jeszcze złożone – za rok 2016; 3) wyciągów z wszelkich rachunków bankowych oraz prowadzonych przez spółdzielcze kasy oszczędności, posiadanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć i sposobie ich spłaty w okresie ostatnich trzech miesięcy, w tym o środkach, którymi posiadacz rachunku może dysponować; 4) kopii umów najmu zawartych przez lub w imieniu skarżącego (lub przez osoby pozostające w jego gospodarstwie domowym) jako wynajmującego albo dotyczących należących do niego nieruchomości oraz dowodów uiszczenia czynszu i innych należności z tego tytułu z okresu ostatnich trzech miesięcy; 5) dokumentu pozwalającego ustalić tytuł prawny, na podstawie którego skarżący korzysta z lokalu wskazanego jako jego adres zamieszkania, np. umowy najmu, decyzji o przydzieleniu lokalu itp.; 6) kopii umów darowizny samochodów osobowych dokonanych na rzecz syna i synowej; 7) kopii faktur lub rachunków obrazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego i nieruchomości wymienionych we wniosku oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie. W przybliżonym wyżej wezwaniu referendarza sądowego z dnia 29 marca 2018 r. pouczono skarżącego, że niezastosowanie się do jego treści w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Jednocześnie zwrócono uwagę, że dokumentacja źródłowa sporządzona w języku niemieckim musi być przełożona na język polski przez tłumacza przysięgłego. W piśmie procesowym z dnia 11 maja 2018 r. skarżący oświadczył, że ubiega się o ustanowienie doradcy podatkowego. W załączeniu nadesłał plik dokumentów, w tym: pismo skarżącego z 3 maja 2018 r. skierowane do Prezesa Sądu Okręgowego w K. zatytułowane "Skarga wraz z wnioskiem", tożsame w treści pismo skarżącego z tej samej daty adresowane do Sądu Okręgowego w O., wyrażające dezaprobatę dla decyzji o waloryzacji emerytury podlegającej koordynacji. Z decyzji tej (również w załączeniu) wynika, że od 1 marca 2018 r. świadczenie emerytalne wnioskodawcy do wypłaty wynosi 885,28 zł. Skarżący nadesłał także kopię zawiadomienia z 6 marca 2018 r. o wszczęciu przez właściwą prokuraturę śledztwa w sprawie przekroczenia uprawnień komornika sądowego, czym działał na szkodę interesu prywatnego skarżącego. Z nadesłanego przez skarżącego druku PIT-40A wynika, że w 2017 r. uzyskał on dochód brutto w kwocie 17.416,14 zł z tytułu świadczenia emerytalnego. Przy ww. rocznym obliczeniu skarżący nadesłał także pismo z dnia 23 lutego 2018 r. skierowane do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w O., zatytułowane "skarga na niezgodność rozliczenia przez ZUS w O. Według skarżącego ujawnione wyżej świadczenie jest zawyżone. Skarżący nadesłał także kopię wyciągu z rachunku bankowego za okres od 28 marca 2018 r. do 5 kwietnia 2018 r. Wyciąg ten jest sporządzony w języku niemieckim i nie zawiera pozycji kwotowych z uwagi na wadliwie wykonaną kserokopię. Z pisma z dnia 13 lutego 2018 r. skierowanego do skarżącego wynika, że z uwagi na zaległość w kwocie 3.690,00 zł, uległa rozwiązaniu umowa o prowadzenie ksiąg rachunkowych. Wypada w tym miejscu odnotować, że skarżący zwracał się już do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Miało to miejsce w sprawie I SA/Gl 1744/13. W postanowieniu z dnia 7 lipca 2014 r. przyjęto, że skarżący nie wykazał spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy, akcentując, iż sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane wobec uchylania się wnioskodawcy od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. W dalszej kolejności, mocą postanowienia z dnia 22 października 2014 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącego na orzeczenie Sądu pierwszej instancji. Wniosków skarżącego nie uwzględniono także w sprawach I SA/Gl 864/15 i I SA/Gl 865/15. W postanowieniach z dnia 30 września 2015 r. referendarz sądowy zwrócił wówczas uwagę, że na skutek braku jakiejkolwiek dokumentacji źródłowej, skarżący nie wykazał, iż w jego przypadku spełniona została przesłanka przyznania prawa pomocy. Wpis sądowy od skargi w tej sprawie stanowi kwotę 100 zł. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – czyli w myśl art. 245 § 2 tej ustawy obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. doradcy podatkowego – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty sądowe jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody z budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Z art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej prawa pomocy. Z zawartego w tym przepisie określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona ma przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji, która warunkuje przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (patrz postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 listopada 2014 r., sygn. akt II OZ 1165/14; dostępne na stronie internetowej: http://orzecznia.nsa.gov.pl). W praktyce rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy sprowadza się do zestawienia z jednej strony - środków pieniężnych, którymi dysponuje wnioskodawca, z drugiej zaś – wysokości kosztów sądowych związanych z udziałem wnioskodawcy. Analiza taka jest możliwa jednakże po uprzednim zbilansowaniu gospodarstwa domowego wnioskodawcy. Czynność ta pozwala na ustalenie wysokości środków pieniężnych, które będą mogły być ewentualnie przeznaczone na partycypację w kosztach sądowych. Ustalenie takie jest możliwe wszakże tylko w sytuacji, gdy do dyspozycji rozpoznającego wniosek są dwa parametry, tj. dochód gospodarstwa i wydatki w nim ponoszone. Przenosząc poczynione wyżej zastrzeżenia na grunt tej sprawy należy stwierdzić, że nie jest możliwe dokonanie omówionych wyżej zestawień. Przede wszystkim, pomimo wyraźnych wskazówek zawartych w wezwaniu referendarza sądowego, skarżący nie ujawnił wysokości wszystkich dochodów, które osiąga. W tym zakresie przedstawił jedynie decyzję o waloryzacji świadczenia emerytalnego. Tymczasem sam wskazał wcześniej, że uzyskuje dochody także z prowadzonej działalności gospodarczej w ramach wynajmu. Ustalono w tym zakresie na podstawie bazy przedsiębiorców w CEiDG, że firma ""A" T. Z. posiada status "aktywny". Trzeba nadto podkreślić, że nie do końca czytelny jest także drugi z parametrów niezbędnych do zestawienia dochodów i wydatków rzeczonego gospodarstwa. Wypada bowiem zauważyć, że skarżący jedynie zdeklarował, że ponosi wydatki rzędu 600 euro z tytułu utrzymania wynajmowanego mieszkania na terenie Niemiec, nie przedstawiając w tym zakresie żadnych dokumentów. Z drugiej zaś strony wykazał relatywnie wysokie koszty utrzymania ponoszone w nieruchomościach położonych na terenie S. Należy jednakowoż zwrócić uwagę, że punkty odbioru mediów w tej miejscowości stanowią m.in. miejsca prowadzenia przez skarżącego działalności gospodarczej. Z kolei brak dokumentacji źródłowej obrazującej szczegółowo pozycje kosztowe tej działalności uniemożliwia kompleksowe przyporządkowanie ponoszonych wydatków do tych stanowiących koszty firmy albo tych, które do nich nie należą. W takiej sytuacji nie było możliwości zbadania rzeczywistej sytuacji skarżącego, na którym w istocie spoczywa obowiązek wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Zgodnie zaś z art. 243 P.p.s.a. referendarz sądowy orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. To strona ma zatem przekonać o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii referendarza pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności. W świetle powyższych uwag strona ma więc obowiązek współdziałania w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Nieuczynienie zadość temu obowiązkowi pociąga zatem za sobą negatywne konsekwencje w postaci niemożliwości uwzględnienia wniosku. Takie właśnie konsekwencje ponosi wnioskodawca w tym przypadku. Końcowo trzeba zaznaczyć, że oprócz akcentowanych wyżej mankamentów dowodowych wniosku, skarżący nie nadesłał także wymaganych zeznań podatkowych za 2017 r. Z kolei przedłożony przez niego PIT-40A sam w sobie nie może zobrazować wszystkich uzyskiwanych przez podatnika dochodów. Skarżący nie nadesłał także umów darowizny posiadanych przez niego ruchomości, czy wyciągów z rachunków bankowych. Kopia takowego wyciągu, obrazująca transakcje dokonane między 28 marca 2018 r., a 5 kwietnia 2018 r., pozbawionego możliwości odczytania kwot pieniężnych i przede wszystkim będącego w języku niemieckim, nie ma waloru dowodowego. Konkludując należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, iż w jego przypadku spełniona została przesłanka warunkująca przyznanie prawa pomocy. Z tych względów, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.