I SA/Gl 1508/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 1 października 2007 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Wyrokiem z dnia "[...]" oddalono skargę J.D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", nr "[...]". Pismem z dnia "[...]", nadanym w dniu "[...]", skarżący wniósł o sporządzenie uzasadnienia wyroku oraz "o zwolnienie z obowiązku jakiejkolwiek opłaty z ww. tytułu", a w końcowej części pisma o "bezpłatne ustanowienie adwokata". W treści uzasadnienia wskazał, że jest osobą biedną, nie posiadającą środków pieniężnych. Ponadto oświadczył, że w sprawie dokonał już opłaty w wysokości "[...]" tylko "dzięki pomocy życzliwym (mu) osobom". Na podstawie zarządzenia z dnia "[...]" wezwano skarżącego do złożenia jego wniosku na urzędowym formularzu w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Odpowiadając w terminie na wezwanie, skarżący nadesłał urzędowy formularz, w którym wniósł o zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że wnioskujący nie posiada jakiegokolwiek majątku ani zasobów pieniężnych. We wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz z żoną i córką. Ich łączny dochód stanowi kwotę "[...]" brutto. Wezwaniem z dnia "[...]", doręczonym skarżącemu w dniu "[...]", referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i przedłożenie dokumentów źródłowych, w szczególności przez: wykazanie za pomocą odpisów bądź kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym gaz, prąd, energia elektr., telefon, opłaty czynszowe itp.), jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; jeśli występują jakiekolwiek zaległości z tytułu ww. opłat to należało przedłożyć zaświadczenia właściwych podmiotów potwierdzające tę okoliczność, nadesłanie odpisu lub kserokopii zeznań podatkowych podatku dochodowego od osób fizycznych za rok "[...]" (ten punkt wezwania dotyczył wnioskującego i jego żony), nadesłanie wyciągów lub wykazów z posiadanych przez skarżącego i pozostałych osób będących we wspólnym gospodarstwie domowym rachunków bankowych, w tym oszczędnościowo-rozliczeniowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy, nadesłanie zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń za okres od "[...]" do"[...]" (ten punkt dotyczył wnioskującego i jego żony); w tych ramach należało wykazać kwoty netto, a nadto zawrzeć informację o sposobie wypłacania tych świadczeń (gotówka, przelew, inne), złożenie wyjaśnień odnośnie A.D.; w tych ramach należało wskazać, czy osoba ta uzyskuje jakiekolwiek dochody oraz czy w chwili obecnej jest osobą bezrobotną, uczennicą, studentem itp. Jednocześnie pouczono skarżącego, że niezastosowanie się do wezwania zakresu w terminie siedmiu dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy. Odpowiadając w terminie na wezwanie, skarżący nadesłał pismo z dnia "[...]", do którego załączono m.in. kserokopie rachunków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego (wynikają z nich opłaty za: energię elektryczną – "[...]", abonament TV – "[...]", telefon – "[...]", czynsz na mieszkanie – "[...]", w tym dopłata za wodę – "[...]", dostawę gazu – "[...]"), kserokopię autobusowo-tramwajowego biletu miesięcznego córki ("[...]"), kserokopię informacji o dochodach oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy za okres od "[...]". do "[...]" (wynika z niego, że skarżący uzyskał dochód w wysokości "[...]"), kserokopię informacji o dochodach oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy za okres od "[...]" do "[...]" dotyczącą żony skarżącego (wynika z niego, że uzyskała ona dochód w wysokości "[...]"), kserokopię informacji o dochodach oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy za okres od "[...]" do "[...]" (wynika z niego, że żona skarżącego uzyskała dochód w wysokości "[...]") oraz zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia skarżącego i jego żony (zgodnie z treścią zaświadczeń średnie wynagrodzenie skarżącego brutto z 3 m-cy wynosi "[...]", średnie wynagrodzenie netto z 3 m-cy wynosi "[...]", a ponadto wskazano, że wynagrodzenie jest obciążone zajęciami sądowymi w wysokości ½ wynagrodzenia, a wynagrodzenie żony wynosi "[...]" brutto, netto "[...]"). Postanowieniem z dnia "[...]" referendarz sądowy postanowił odmówić przyznania prawa pomocy. Odpis powyższego postanowienia został doręczony skarżącemu w dniu "[...]". W dniu "[...]" (data nadania) skarżący wniósł sprzeciw. W treści uzasadnienia polemizuje z twierdzeniami referendarza, a ponadto żąda wyjaśnień dotyczących kwestii wpisu sądowego, który jego zdaniem uiścił on sam, a nie, jak podaje referendarz, osoba trzecia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy stwierdzić, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej ppsa) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W dalszej kolejności wskazać trzeba, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ppsa prawo pomocy w zakresie całkowitym, czyli stosownie do art. 245 § 2 ppsa obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ponadto podkreślić należy, że z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Ewentualne przyznanie prawa pomocy stronie w tym zakresie należy traktować jako odstępstwo od przywołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. W świetle powyższych uregulowań sąd przyznaje prawo pomocy, gdy wnioskodawca wykaże, że w stosunku do jego osoby zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Podstawę zaś do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 ppsa). Jeżeli natomiast oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 ppsa). Strona ma więc obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. W omawianej sprawie wezwano skarżącego do nadesłania dodatkowych dokumentów. W tym miejscu należy zauważyć, że skarżący nie wykonał w całkowitym zakresie kierowanego do niego wezwania, w szczególności nie nadesłał wszystkich dokumentów, od których zależy rozstrzygnięcie odnośnie jego wniosku. Trzeba zatem odnotować, że skarżący nie przedłożył aktualnych wyciągów z rachunków bankowych. Negatywnie należy też ocenić jego postawę w kwestii dotyczącej nadesłania żądanych kopii lub odpisów zeznań podatkowych, dotyczących zarówno jego osoby, jak i żony, o co go wyraźnie wzywano. Nadesłanie kserokopii druków PIT "[...]" i PIT "[...]" nie można bowiem uznać za wystarczające w tym zakresie. Wobec powyższego na wnioskodawcy ciążyły obowiązki, których niewykonanie mogło zostać potraktowane – zgodnie zresztą z zawartym w wezwaniu pouczeniem – jako brak należytego wykazania spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy. Miał on zatem świadomość, że jego postawa może skutkować niekorzystnym dla niego rozstrzygnięciem, tym bardziej, że wytknął mu to także referendarz sądowy w swoim postanowieniu. Należy w tym miejscu podkreślić, iż w orzecznictwie utrwalił się pogląd, zgodnie z którym to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Tym samym uznano, że sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane wobec uchylania się wnioskodawcy od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 stycznia 2005 r., sygn. akt I SA/Gd 523/04, LEX 203331). Niemniej jednak z nadesłanych dokumentów wynika, że w ubiegłym roku skarżący uzyskał dochód w wysokości "[...]". Z przedłożonych druków dotyczących żony skarżącego wynika, że ona również uzyskała dochód. Ponadto należy zauważyć, że zarówno skarżący jak i jego małżonka otrzymują regularnie wynagrodzenie, które w sumie wynosi "[...]" netto (po odliczeniu kwoty, która podlega zajęciu, a która zgodnie z zaświadczeniem wynosi ½ wynagrodzenia skarżącego). Ponadto z nadesłanych rachunków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego wynika, że miesięczne wydatki zamykają się w kwocie "[...]" (na kwotę tę składają się przedstawione przez skarżącego kserokopie rachunków za: czynsz, abonament radiowo- telewizyjny, abonament za telefon, ½ opłaty za dostawę gazu, ½ opłaty za dostawę energii, a także opłata za bilet miesięczny córki skarżącego). Skarżący regularnie też opłaca rachunki, co potwierdził w sprzeciwie z dnia "[...]" Różnica zaś miesięcznego dochodu i wydatków daje kwotę "[...]". Porównując kwotę wydatków z wysokością dochodów budzą się jednak wątpliwości, czy skarżący nie zaniżył swojego dochodu. W świetle doświadczenia życiowego uzasadnione jest takie przypuszczenie, co wynika nie tylko z faktu, iż skarżący na bieżąco reguluje wszystkie rachunki oraz że dokładnie udokumentował wydatki w przeciwieństwie do dochodów, ale i także z okoliczności związanych z czynnościami podejmowanymi przez niego przed tutejszym Sądem. I tak należy zauważyć, że wyjaśnienia wymaga kwestia uiszczonego wpisu. Zgodnie z dowodem wpłaty znajdującym się w aktach sprawy wynika, że został on uiszczony przez "Firmę A". W piśmie z dnia "[...]" (k. 30) skarżący oświadczył, że uiszczenie tej opłaty było "możliwe dzięki pomocy życzliwym (mu) osobom". W sprzeciwie z dnia "[...]" oświadczył z kolei, że wpisu sądowego dokonał osobiście. Odnosząc się kolei do kwestii dotyczącej ustanowienia pełnomocnika, należy zauważyć, że w toczącej się sprawie przed tutejszym Sądem o sygn. akt I SA/Gl 1447/06 skarżący korzystał z usług profesjonalnego pełnomocnika, ustanowionego z wyboru. W sprawie tej została skutecznie wniesiona skarga kasacyjna. Nie pozwala to zatem jednoznacznie przyjąć, że sytuacja skarżącego jest na tyle trudna, że należy ustanowić adwokata z urzędu. Reasumując, wnioskodawca nie wykonał w pełni kierowanego do niego wezwania, nie przedłożył tym samym wszystkich niezbędnych dokumentów. Z przedstawionej zaś dokumentacji nie wynika w sposób jednoznaczny, że w stosunku do jego osoby spełnione zostały przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ppsa orzekł jak w sentencji.