I SA/Gl 153/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agata Ćwik-Bury po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu radcy prawnego P. S. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 5 grudnia 2017 r. o przyznaniu wynagrodzenia z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi Z. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym p o s t a n a w i a utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Mocą postanowienia z dnia 4 kwietnia 2017 r. referendarz sądowy przyznał skarżącej prawo pomocy, zwalniając ją od kosztów sądowych i ustanawiając jej radcę prawnego, którym następnie wyznaczony został radca prawny P. S.. Pełnomocnik ten w piśmie z dnia 12 czerwca 2017 r. wniósł o niezwłoczne sporządzenie oraz doręczenie "kopii lub odpisów z akt sprawy, w szczególności pism stron (zarzutów, skargi, odpowiedzi na skargę), orzeczeń sądów, decyzji, pism – innych podmiotów, względnie też protokołu (protokołów) rozprawy (rozpraw)". Wyraził zarazem wniosek o przyznanie od Skarbu Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, oświadczając, że opłata nie została uiszczona ani w całości, ani w części. Wniosek obejmował zwrot wydatków: kosztów korespondencji ("w tym 5,20 zł – zawiadomienia skarżącej"), jak również koszty przejazdu na rozprawę lub celem dokonania innych czynności w siedzibie Sądu, np. przeglądania akt sprawy, w kwocie co najmniej 91,93 zł za jeden przejazd. Kwotę tę wyliczono z uwzględnieniem stawki za kilometr w wysokości 0,8358 zł, oraz odległości około [...] km w jedną stronę, ustalonej na podstawie danych ze strony internetowej oferującej usługi nawigacyjne. Pełnomocnik załączył odpis potwierdzenia nadania wspomnianego zawiadomienia wystosowanego do skarżącej. Po otrzymaniu kserokopii części akt sprawy pełnomocnik w piśmie z dnia 30 czerwca 2017 r. przedstawił swoje stanowisko, wniósł m.in. o wtrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia oraz podtrzymał wniosek o przyznanie wynagrodzenia, zastrzegając, że powinno ono pokrywać koszty dalszej korespondencji, tj. nadania tego pisma oraz kolejnego pisma do skarżącej (w obu przypadkach chodziło o 2,60 zł). W kolejnych pismach z dni 4 i 20 lipca 2017 r., stanowiących odpowiedź na wezwania do usunięcia braków formalnych, pełnomocnik ponowił to ostatnie żądanie. Koszt nadania każdego z tych pism również wyniósł 2,60 zł. Do tego drugiego pisma załączono odpis dowodu rejestracyjnego samochodu pełnomocnika, w którym pojemność silnika określono na 1975 cm3. W dnia [...] r. pełnomocnik przeglądał akta sprawy w siedzibie Sądu, co znalazło potwierdzenie w zapisku urzędowym zamieszczonym w aktach sprawy na karcie nr 151. Wyrokiem z dnia 28 listopada 2017 r., wydanym w trybie uproszczonym, oddalono skargę w niniejszej sprawie. Odpis sentencji tego orzeczenia doręczono pełnomocnikowi w dniu 5 grudnia 2017 r. Postanowieniem z dnia 5 grudnia 2017 r. referendarz sądowy przyznał radcy prawnemu P. S. od Skarbu Państwa wynagrodzenie w kwocie 387,13 zł. Do części składowych wynagrodzenia zaliczono: opłatę w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w pierwszej instancji w kwocie 240 zł powiększoną o podatek od towarów i usług o wartości 55,20 zł oraz zwrot niezbędnych udokumentowanych wydatków w kwocie 91,93 zł. Na te ostatnie złożyły się koszty przejazdu do Sądu i drogę powrotną do siedziby kancelarii pełnomocnika, obliczone w sposób odpowiadający § 2 pkt 1 lit. b rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 25 marca 2002 r. w sprawie warunków ustalania oraz sposobu dokonywania zwrotu kosztów używania do celów służbowych samochodów osobowych, motocykli i motorowerów niebędących własnością pracodawcy (Dz. U. Nr 27, poz. 271 ze zm.) w związku kolejno z: § 3 ust. 4 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 stycznia 2013 r. w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej (Dz. U. z 2013 r., poz. 167), art. 34a ust. 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2017 r. poz. 2200 ze zm.), art. 85 ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 623, ze zm.) oraz art. 205 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Jednocześnie referendarz, przywołując liczne przykłady orzeczeń sądów administracyjnych oraz wskazując na stanowisko doktryny, zasygnalizował w postanowieniu, iż do niezbędnych i udokumentowanych wydatków nie można zaliczyć m.in. kosztów korespondencji. W tych ramach referendarz zauważył, że zarówno art. 250 § 1 P.p.s.a., jak również § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2016 r., poz. 1715), nie wyznaczają limitu wydatków, ani nie określają ich pod względem rodzajowym, poza zastrzeżeniem, iż mają one być wyraźnie niezbędne i udokumentowane. Orzeczenie referendarza sądowego doręczono pełnomocnikowi w dniu 12 grudnia 2017 r. W piśmie procesowym z dnia 6 grudnia 2017 r. pełnomocnik skarżącego wniósł m.in. o sporządzenie uzasadnienia ww. wyroku oraz jego doręczenie. Jednocześnie "z ostrożności procesowej" wniósł o uzupełnienie wyroku Sądu o rozstrzygnięcie o kosztach, w tym kosztach korespondencji, na które składają się: koszty korespondencji w łącznej kwocie 21,40 zł oraz zwrot kosztów dojazdu do Sądu w kwocie 90,26 zł. W ramach kolejnego pisma procesowego, datowanego na 17 grudnia 2017 r., pełnomocnik zwrócił się o wypłatę przyznanych mu kosztów pomocy prawnej w kwocie 387,13 zł. Nadto, z ostrożności procesowej, gdyby Sąd nie uwzględnił jego poprzedniego wniosku o uzupełnienie wyroku o rozstrzygnięcie o wydatkach, na które składają się koszty korespondencji, złożył sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 5 grudnia 2017 r., wnosząc o jego zmianę lub uchylenie. Alternatywnie do tych ostatnich wniosków procesowych, pełnomocnik wystąpił o "uzupełnienie postanowienia z dnia 5.12.2017 r. o rozstrzygnięcie o wydatkach – kosztach korespondencji w kwocie 24,60 zł, ewentualnie 18,20 zł – tytułem nieopłaconych kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, ew. przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, ponoszonych przez Skarb Państwa: zastępstwa procesowego w postępowaniu w skutek sprzeciwu do Skarbu Państwa na rzecz pełnomocnika skarżącej według norm przepisanych, w tym wydatków w postaci kosztów korespondencji w kwocie 3,20 zł – wysłania sprzeciwu listem zwykłym poleconym." W motywach złożonych wniosków procesowych, pełnomocnik przedstawił wyliczenia kosztów korespondencji, wskazując, że pisma te miały na celu m.in. współdziałanie w realizacji zasady koncentracji materiału procesowego bez szkody dla wyjaśnienia sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przedmiotem posiedzenia jest sprzeciw pełnomocnika od postanowienia starszego referendarz sądowego z dnia 5 grudnia 2017 r., mocą którego przyznano wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Z kolei sygnalizowany wyżej wniosek pełnomocnika o uzupełnienie wyroku zostanie rozstrzygnięty przez Sąd w ramach odrębnego orzeczenia. Zgodnie z art. 260 § 1 i 2 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W ocenie Sądu, sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone postanowienie referendarza sądowego odpowiada prawu. Zgodnie z art. 250 § 1 P.p.s.a. wyznaczony radca prawny otrzymuje wynagrodzenie według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności radców prawnych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Z kolei stosownie do § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2016 r., poz. 1715, dalej w skrócie: "rozporządzenie"), koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują: opłatę ustaloną zgodnie z jego przepisami (pkt 1) oraz niezbędne i udokumentowane wydatki radcy prawnego (pkt 2). W § 21 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia określono opłaty w postępowaniu przed sądami administracyjnym w pierwszej instancji, który to etap postępowania został właśnie zakończony. Uprawnia to do przyznania związanego z tym wynagrodzenia. W myśl § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia opłata w postępowaniu przed sądami administracyjnym w pierwszej instancji w sprawach innych niż wymienione dwóch wcześniejszych jednostkach redakcyjnych wynosi 240 zł. Sprawa objęta wnioskiem zalicza się właśnie do tej kategorii. Dotyczy ona bowiem zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, natomiast w § 21 ust. 1 pkt 1 lit a i b mowa jest o sprawach, których przedmiot stanowią odpowiednio należność pieniężna (lit. a), czyli kwestia ustalenia lub określenia wysokości takiej należności, oraz skargi na decyzję lub postanowienie Urzędu Patentowego (lit. b). Kwalifikacja ta, co należy podkreślić, nie była przedmiotem sprzeciwu pełnomocnika. W świetle § 4 ust. 3 rozporządzenia przyznane wynagrodzenie (opłatę) trzeba podwyższyć o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług, obowiązującą w dniu orzekania o tych opłatach, tj. o 23% (55,20 zł). Trzeba w tym miejscu podkreślić, że zarówno w art. 250 § 1 P.p.s.a., jak i w § 2 pkt 2 rozporządzenia przewidziano drugi składnik wynagrodzenia, tj. niezbędne i udokumentowane wydatki radcy prawnego ustanowionego z urzędu. Słusznie zauważył referendarz, iż przepisy te ani nie wyznaczają limitu wydatków, ani nie określają ich pod względem rodzajowym, poza zastrzeżeniem, iż mają one być niezbędne i udokumentowane. Podkreślić jednak trzeba, że w orzecznictwie wyraźnie reprezentowane jest stanowisko, że nie wszystkie wydatki podlegają zwrotowi poprzez ich doliczenie do wynagrodzenia. Często uznaje się bowiem, że część z nich rekompensowana jest już w ramach przyznanej pełnomocnikowi opłaty, mimo iż granica pomiędzy wydatkami, które powinny być wynagrodzone w ten sposób, a tymi, które wymagają "odrębnego" zwrotu, postrzegana jest dość płynnie P. Zaborniak [w:] W. Maciejko, M. Rojewski, P. Zaborniak, Zarys metodyki pracy referendarza sądowego, Warszawa 2009, s. 270-271 i przywołane tam orzecznictwo). Opłata, w świetle ugruntowanego orzecznictwa, powinna stanowić źródło pokrycia wydatków drobnych i zwykle występujących przy okazji procesu sądowego (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 marca 2012 r., sygn. akt II FZ 31/12, LEX nr 1121121). Do wydatków takich zalicza się m.in. koszty korespondencji (tak postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 marca 2012 r., sygn. akt II FZ 30/12, LEX nr 1121120). Podzielając przedstawiony pogląd, referendarz sądowy nie uwzględnił tych kosztów pośród kwoty wydatków zaliczanych do wynagrodzenia obok opłaty, mimo iż pełnomocnik o to wnosił, a Sąd do takiego rozstrzygnięcia się przychyla. Stanowisko takie wyrażone jest także w najnowszym orzecznictwie – przykładowo patrz postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 maja 2017 r. sygn. akt II GZ 367/17; dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Trafnie skonstatował także referendarz sądowy, iż niezależnie od dotychczasowych spostrzeżeń, koszty te w większości nie mogą być uznane za niezbędne i z tego powodu również nie mogłyby się kwalifikować do zwrotu. Pisma składane przez pełnomocnika w Sądzie w przeważającej mierze stanowiły bądź odpowiedzi na wezwania do usunięcia braków formalnych, które byłyby przecież zbędne, gdyby wszystkie określone prawem wymogi były przez pełnomocnika zachowane, bądź wniosek o wstrzymanie wykonania. Ten wniosek został zaś oddalony tylko z tej przyczyny, że zaskarżone postanowienie w ogóle nie podlega wykonaniu, toteż był on oczywiście bezzasadny i doprowadził jedynie do niepotrzebnego przedłużenia postępowania. Na gruncie rozbieżnych stanowisk judykatury, przywołanych obszernie w postanowieniu z dnia 5 grudnia 2017 r., referendarz słusznie zauważył, że większe kontrowersje może budzić kwestia "odrębnego" zwrotu kosztów przejazdu do sądu. Poważniejsze wątpliwości budzi ta przesłanka w rozpatrywanym przypadku. Pełnomocnik otrzymał wszak na swój wniosek kopie najważniejszych dokumentów w sprawie, a dodatkowych informacji, jakie mógł uzyskać po bezpośrednim zapoznaniu się z aktami, nie wykorzystał, skoro nie złożył już żadnego pisma w sprawie. Niemniej trafnie zauważył referendarz sądowy, że osobisty przegląd akt sprawy znajduje uzasadnienie jako przejaw staranności pozwalający udzielić pomocy prawnej z zachowaniem poziomu profesjonalizmu zasługującego na wynagrodzenie. Trafnie podkreślono, że pełnomocnik nadto należycie te koszty udokumentował i wyliczył ich wysokość na kwotę 91,93 zł w sposób odpowiadający § 2 pkt 1 lit. b rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 25 marca 2002 r. w sprawie warunków ustalania oraz sposobu dokonywania zwrotu kosztów używania do celów służbowych samochodów osobowych, motocykli i motorowerów niebędących własnością pracodawcy (Dz. U. Nr 27, poz. 271 ze zm.) w związku kolejno z: § 3 ust. 4 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 stycznia 2013 r. w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej (Dz. U. z 2013 r., poz. 167), art. 34a ust. 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2017 r. poz. 2200 ze zm.), art. 85 ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 623, ze zm.) oraz art. 205 § 3 P.p.s.a. Przyznana kwota nie może zostać powiększona o należny podatek od towarów i usług, wszak zgodnie z przytoczonym już § 4 ust. 3 rozporządzenia podwyższeniu takiemu podlegają tylko opłaty za czynności pełnomocnika z urzędu. Brak więc podstaw do podwyższenia pozostałej części przyznanego wynagrodzenia, stanowiącej niezbędne, udokumentowane wydatki. Mając na uwadze powyższe, uznając że zaskarżone postanowienie referendarza sądowego odpowiada prawu, na podstawie art. 260 § 1 i 2 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji