I SA/Gl 1530/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz – Ziętek (spr.), Sędziowie WSA Wojciech Gapiński, Bożena Suleja – Klimczyk, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 8 lutego 2022 r. sprawy ze skargi J. C. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.i. Dz. U. z 2021 r., poz. 735) w zw. z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.i. Dz. U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm., dalej: u.p.e.a.) utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G. z dnia [...] r. nr [...] oddalające skargę na czynności egzekucyjne dotyczącą zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w G. prowadzi postępowanie egzekucyjne do majątku J. C. (dalej: zobowiązany, strona, skarżący) na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] r. nr [...] obejmującego zaległości w podatku dochodowym z kapitałów pieniężnych i odpłatnego zbycia praw majątkowych za 2020 r. w wysokości [...] zł. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, organ ten dokonał szeregu zajęć, w tym; - zajęcia wynagrodzenia za pracę dokonanego zawiadomieniem nr [...] z dnia [...] r. w A S.A., - zajęcia rachunków bankowych z dnia [...] r. dokonanego zawiadomieniem nr [...] w B S. A oraz zawiadomieniem nr [...] w C w G., - zajęcia rachunków bankowych z dnia [...] r. dokonanego zawiadomieniem nr [...] w D S. A. oraz zawiadomieniem nr [...] w E S. A., - zajęcia praw z instrumentów finansowych zapisanych na rachunku papierów wartościowych lub innym rachunku oraz wierzytelności z rachunku pieniężnego dokonanego zawiadomieniem z dnia [...] r. nr [...], - zajęcia innej wierzytelności pieniężnej w D S. A. dokonanego zawiadomieniem z dnia [...] r. nr [...]. Powyższe odpisy zawiadomień o zajęciu zostały odebrane przez zobowiązanego w dniu [...] r. Z odpowiedzi dłużników zajętych wierzytelności wynika, że okazały się w przeważającej większości bezskuteczne. Jedynie zajęcie praw z instrumentów finansowych zapisanych na rachunku papierów wartościowych w D S. A. z [...] r. przyniosło skutek w postaci przelania na rachunek organu egzekucyjnego kwoty [...] zł. Pismem z dnia 28 czerwca 2021 r. w terminie prawem przewidzianym zobowiązany wniósł skargę na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego dotyczącą zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. W treści tej skargi podniósł, że jeszcze przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego wskazywał organowi egzekucyjnemu, że należna kwota znajduje się w depozycie notarialnym notariusza S. O., gdzie miała pozostawać kwota [...] zł, "a więc co najmniej pięciokrotnie przewyższająca zobowiązanie podatkowe". Strona stwierdziła więc, że zajęcie wynagrodzenia za pracę, rachunków bankowych i papierów wartościowych, a także innych wierzytelności "zostało dokonane niepotrzebnie" i zauważyła, że "skoro jedna czynność powinna przynieść zaspokojenie całej należności w jednym terminie, organ egzekucyjny nie miał żadnej potrzeby, aby zajmować również emeryturę należną zobowiązanemu". Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...], Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w G. oddalił ww. skargę na czynność egzekucyjną. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ egzekucyjny wskazał w szczególności, że w odpowiedzi na zajęcie innej wierzytelności dokonane w dniu [...] r. notariusz S. z Kancelarii Notarialnej w piśmie z dnia 21 maja 2021 r. odmówił realizacji tego zajęcia i podał, że "na dzień sporządzenia niniejszego pisma na koncie depozytowym tut. Kancelarii nie znajdują się już żadne środki pieniężne przyjęte do depozytu notarialnego (...)". Równocześnie wskazał, że środki zostały "uprzednio zajęte przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w D. – P. K. (...) a środki pieniężne przyjęte do depozytu zostały wypłacone ww. Komornikowi". W tym stanie rzeczy organ egzekucyjny nie mógł ograniczyć swych działań do zajęcia, które prawdopodobnie nie przyniesie zaspokojenia dochodzonej należności. Zgodnie bowiem z art. 7 § 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Środek egzekucyjny sugerowany przez Zobowiązanego nie prowadził "bezpośrednio do wykonania obowiązku". Tym samym nie może być mowy o "niepotrzebnym" dokonaniu innych czynności. Niepodjęcie ich stanowiłoby zaprzeczenie idei funkcjonowania organu egzekucyjnego jako takiego. Nadto zauważono, że o zastosowaniu najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego można mówić jedynie wówczas, gdy istnieje w tym względzie możliwość wyboru. Wysokość kwoty dochodzonej w niniejszej sprawie wymaga zastosowania wszystkich możliwych, dostępnych środków egzekucyjnych, z poszanowaniem minimum egzystencji. W zażaleniu na to postanowienie zobowiązany, zastępowany przez pełnomocnika, podtrzymał zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, stwierdzając, że podjęte czynności egzekucyjne były przedwczesne. Wskazał, że organ egzekucyjny po uzyskaniu odpowiedzi notariusza winien był zająć wierzytelność zobowiązanego wpłaconą do depozytu przez Komornika. Podał także, iż postanowienie o zabezpieczeniu roszczenia jest nieprawomocne i aktualnie rozpoznawane jest zażalenie zobowiązanego na to rozstrzygnięcie. W przypadku, gdy zabezpieczenie zostanie uchylone zobowiązany będzie miał roszczenie o zwrot całej kwoty z depozytu Komornika. Organ nadzoru nie uwzględnił zażalenia. Na wstępie swoich rozważań wskazał, że w jego ocenie zajęcia dokonane przez organ egzekucyjny nie posiadały znamion zbytniej uciążliwości. Podkreślił przy tym, że tylko jedna z zaskarżonych czynności (zajęcie praw z instrumentów finansowych) okazała się skuteczna. Niemniej jednak kwota przelana na poczet dochodzonych zaległości była stosunkowa niska w kontekście zobowiązania, na jakie opiewa tytuł wykonawczy. Dalej przywołano art. 7 § 2 u.p.e.a., zgodnie z którym organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego, co jednak możliwe jest w przypadku możliwości wyboru w tym zakresie. Za najmniej uciążliwy środek egzekucji obowiązków pieniężnych należy uznać egzekucję z pieniędzy, natomiast bez wątpienia za najbardziej uciążliwy uznaje się egzekucję z nieruchomości. W tym kontekście podkreślono, że przy tak dużej wartości egzekwowanej zaległości, organ egzekucyjny winien kierować się nie tylko jak najmniejszą dolegliwością zastosowanego środka egzekucyjnego, lecz także efektywnością egzekucji. Środki egzekucyjne mogą zostać zastosowane równocześnie, jeśli tylko cel egzekucji tego wymaga. Przy czym, dokonując wyboru między kilkoma środkami egzekucyjnymi, organ powinien uwzględnić rodzaj środków, jakie ma do dyspozycji, oraz okoliczności faktyczne danej sprawy. Jednocześnie organ nadzoru zauważył, że ze względu na specyfikę postępowania egzekucyjnego, zastosowanie jakiegokolwiek środka egzekucyjnego jest dla zobowiązanego dokuczliwe. Środki egzekucyjne, jakie zastosowano w niniejszej sprawie określono w art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a. Należą do nich egzekucja z wynagrodzenia za pracę, egzekucja z rachunków bankowych, egzekucja z innych wierzytelności pieniężnych oraz egzekucja z praw z instrumentów finansowych w rozumieniu przepisów o obrocie instrumentami finansowymi, zapisanych na rachunku papierów wartościowych lub innym rachunku, oraz z wierzytelności z rachunku pieniężnego służącego do obsługi takich rachunków. Wszystkie z nich realizują zasadę celowości opisaną w art. 7 § 2 u.p.e.a., tj. podejmowania w postępowaniu egzekucyjnym takich czynności, które zmierzają najprostszą drogą do wykonania przez stronę zobowiązaną spoczywającego na niej obowiązku. Głównym celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do wykonania, w sposób przymusowy, obowiązków ciążących na zobowiązanym. Postępowanie egzekucyjne musi być przede wszystkim skuteczne (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 26 maja 2021 r., sygn. akt I SA/Gl 288/21). Zdaniem organu nadzoru w sprawie zasadnie zastosowano dostępne środki w celu poszukiwania majątku zobowiązanego. Wskazany przez stronę środek – zajęcie innej wierzytelności pieniężnej w Kancelarii Notarialnej Notariusza S. O., który miał doprowadzić do zaspokojenia należności okazał się bowiem, jak dotąd, bezskuteczny. W odpowiedzi na to zajęcie wspomniany notariusz odmówił realizacji rzeczonego zajęcia poprzez wskazanie, że "na dzień sporządzenia niniejszego pisma na koncie depozytowym tut. Kancelarii nie znajdują się już żadne środki pieniężne przyjęte do depozytu notarialnego (...)". Równocześnie wskazał, że środki zostały "uprzednio zajęte przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w D. – P. K. (...), a środki pieniężne przyjęte do depozytu zostały wypłacone ww. Komornikowi". Jednocześnie organ nadzoru zauważył, że w toku postępowania egzekucyjnego zobowiązany nie wskazał żadnego innego składnika majątku, z którego organ egzekucyjny mógłby przeprowadzić skuteczną egzekucję, a zastosowany środek egzekucyjny byłby mniej uciążliwy. Dlatego, uwzględniając wysokość dochodzonych należności, organ egzekucyjny winien zastosować wszystkie dostępne środki egzekucyjne, pozostając jedynie w zgodzie z zasadą poszanowania minimum egzystencji. W konkluzji organ nadzoru stwierdził, że zaskarżone czynności dokonane zostały z zachowaniem wszelkich wymogów formalnoprawnych. W skardze na powyższe rozstrzygnięcie, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, reprezentujący skarżącego radca prawny zaskarżonemu postanowieniu zarzucił zastosowanie zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego (art. 54 § 1 pkt 2 u.p.e.a.). Wobec tak sformułowanego zarzutu wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi wskazał, że w toku prowadzonego wobec skarżącego postępowania egzekucyjnego zostały zajęte m.in. środki pieniężne zgromadzone w depozycie notarialnym notariusza S. O. W odpowiedzi na zajęcie notariusz poinformował, że przekazał on całość środków z własnego depozytu do Komornika w D. W chwili obecnej trwają czynności związane z realizacją tego depozytu na rzecz organu egzekucyjnego w niniejszej sprawie. Kwota zgromadzona w depozycie kilkukrotnie przewyższa wysokość zaległości podatkowej. Postanowieniem z dnia [...] r. organ nadzoru uchylił postanowienie organu pierwszej instancji o zajęciu świadczenia z tytułu emerytury. W ocenie pełnomocnika strony "równoległe zajęcie wynagrodzenia za pracę, wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, praw z instrumentów zapisanych na rachunku papierów wartościowych lub innym rachunku oraz wierzytelności z rachunku pieniężnego, a także innej wierzytelności pieniężnej jako bardziej dotkliwe czynności egzekucyjne, było przedwczesne - tak samo jak zajęcie emerytury". Autor skargi podkreślił, że skarżący już na początku postępowania egzekucyjnego wskazał organowi egzekucyjnemu środki w depozycie notarialnym. Nawet zatem, jeśli przeprowadzenie skutecznej egzekucji z tych środków wymaga od organu egzekucyjnego więcej czasu i podjęcia dalszych czynności, to równoległe zajęcie innych składników majątkowych skarżącego nie jest uzasadnione. Nie jest takim uzasadnieniem również fakt, że egzekucja z tych innych składników majątku okazała się skuteczna. W odpowiedzi na skargę organ nadzoru podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga nie jest zasadna. Kontroli Sądu – na podstawie art. 3 § 1 i § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: P.p.s.a.) podlegało postanowienie z dnia [...] r., którym organ nadzoru utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...] r., oddalające skargę na czynności egzekucyjne dotyczącą zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Kontrolę tą rozpocząć należy od wskazania, że zgodnie z art. 54 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego, w której można zarzucić dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy oraz zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej. Art. 54 § 2 i 3 tejże ustawy wskazuje, że skarga na czynność egzekucyjną określa zaskarżoną czynność egzekucyjną, zakres żądania i jego uzasadnienie. Skargę na czynność egzekucyjną wnosi się do organu egzekucyjnego, który dokonał tej czynności, nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu odpisu dokumentu stanowiącego podstawę dokonania zaskarżonej czynności egzekucyjnej. W niniejszej sprawie w skardze wniesionej w oparciu o art. 54 § 1 u.p.e.a. zarzucono zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego (w okresie od [...] r. do [...] r.) dokonano zajęcia wynagrodzenia za pracę, zajęcia rachunków bankowych, zajęcia praw z instrumentów finansowych oraz zajęcia innej wierzytelności pieniężnej. Zobowiązany kwestionował dokonywanie tych czynności w sytuacji, gdy jeszcze przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego wskazał organowi egzekucyjnemu, że należna kwota podatku (w wysokości [...] zł) znajduje się w depozycie notarialnym notariusza S. O. obejmującym kwotę [...] zł, a więc co najmniej pięciokrotnie przewyższająca należne zobowiązanie podatkowe. Skarga ta nie mogła jednak zostać uwzględniona. Jak bowiem wynika z akt sprawy organ egzekucyjny nie zignorował, złożonego wraz z deklaracją PIT-38, oświadczenia podatnika, że należna mu cena sprzedaży akcji w wysokości [...] zł pozostaje w depozycie notarialnym i z tych środków należy wyegzekwować podatek. Na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] r., niezwłocznie, zawiadomieniem z dnia [...] r., dokonał zajęcia wspomnianej wierzytelności pieniężnej. W dniu 26 maja 2021 r. do organu egzekucyjnego wpłynęło jednak pismo z dnia 21 maja 2021 r., w którym wspomniany notariusz podał, że wszelkie wierzytelności dotyczące depozytu notarialnego objętego aktem notarialnym z dnia [...] r. Rep. A [...] zostały uprzednio zajęte przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w D. P. K. w sprawach o sygn. akt [...], [...], [...], [...], a środki pieniężne zostały wypłacone ww. Komornikowi. Na dzień 21 maja 2021 r. na koncie depozytowym Kancelarii nie znajdują się już żadne środki pieniężne przyjęte do depozytu notarialnego na podstawie aktu notarialnego z dnia [...] r. Rep. A [...]. Wobec treści przywołanego pisma organ egzekucyjny pozostawał w uzasadnionym przekonaniu, że konieczne jest niezwłoczne poszukiwanie i zajęcie innych składników majątku skarżącego. Jednoznaczne oświadczenie notariusza potwierdziło bowiem, że kwota objęta tytułem wykonawczym nie znajduje się już w depozycie notarialnym. Jednocześnie organ egzekucyjny powziął wiedzę o innych prowadzonych wobec tego samego zobowiązanego postępowaniach egzekucyjnych obejmujących znaczne kwoty (stanowiące co najmniej [...] zł). W tym stanie rzeczy zaskarżone czynności egzekucyjne, oceniane ze względu na stan aktualny w dacie ich podjęcia, były w pełni zasadne. Wskazania w tym miejscu wymaga, że zgodnie z art. 7 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne przewidziane w ustawie. Art. 7 § 2 u.p.e.a. stanowi natomiast, że organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Z przywołanej regulacji wynika obowiązek organu zastosowania wobec zobowiązanych takiej dolegliwości, która jest niezbędna do realizacji ciążącego na nich obowiązku i zaprzestania stosowania tej dolegliwości w momencie, gdy obowiązek ten zostanie spełniony (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 14 września 2021 r., sygn. akt II SA/kr 463/21 (wszystkie przywoływane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie ulega przy tym wątpliwości, że każdy środek egzekucyjny jest uciążliwy dla zobowiązanego, a wynika to z istoty przymusowego ściągania należności w ramach egzekucji. Co do zasady, zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych zobowiązanego jest jednym z mniej uciążliwych środków egzekucyjnych (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 5 listopada 2000 r., sygn. akt I SA/Po 965/19). Celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do wykonania przez zobowiązanego ciążącego na nim obowiązku o charakterze pieniężnym lub niepieniężnym, w związku z czym postępowanie egzekucyjne musi być przede wszystkim skuteczne. Fakt, iż w swojej istocie postępowanie egzekucyjne jest uciążliwe nie może uzasadniać twierdzenia, iż każdorazowe stosowanie środka egzekucyjnego uzasadnia wniesienie skargi dotyczącej zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Skarga ta ma bowiem swoje usprawiedliwienie jedynie w sytuacji, gdy organ egzekucyjny ma możliwość stosowania innego, równie skutecznego środka egzekucyjnego. Wskazany w niniejszej sprawie przez zobowiązanego środek egzekucyjny nie doprowadził do zaspokojenia dochodzonej wierzytelności, wobec czego skierowanie egzekucji do innych składników majątku strony było uprawnione, a wręcz konieczne. Działanie te (jak wynika z znajdującego się w aktach administracyjnych sprawy pisma z dnia 25 października 2021 r. 0 k. 167) skutkowały wyegzekwowaniem do dnia 25 października 2021 r. łącznie nieznacznej części dochodzonej należności, t.j. kwoty [...] zł, natomiast do wyegzekwowania pozostawała nadal kwota [...] zł. Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 151 p.ps.a. oddalił skargę, której zarzuty okazały się bezzasadne.