I SA/Gl 156/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A Sp. z o.o. w T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2009 r. w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Wnosząc skargę na decyzję wskazaną w komparycji niniejszego postanowienie, A Sp. z o.o. w T. zwróciła się do Sądu między innymi o zwolnienie od kosztów sądowych. Wniosek ten zawarła jednakowoż na nieobowiązującym już druku urzędowego formularza. Z tych względów wezwano ją do usunięcia braku formalnego wniosku. Ostatecznie wniosek złożono na prawidłowym druku PPPr z dnia 15 kwietnia 2016 r. W motywach wniosku odnotowano, że Spółka znajduje się w wyjątkowo trudnej sytuacji finansowej z uwagi na kryzys gospodarczy, a przede wszystkim za sprawą blokady środków finansowych dokonanej przez Urząd Skarbowy w T. Sytuację pogarszają także opóźnienia w zapłacie za wykonane prace. Często te należności wypłacane są w symbolicznych wysokościach z uwagi na ogłaszane upadłości kontrahentów. W wyniku tych wszystkich czynników Spółka ponosi stratę z działalności od trzech lat. W stosunku do Spółki w dalszym ciągu prowadzone są postępowania egzekucyjne. Z oświadczenia o majątku i dochodach, zawartego na druku PPPr, wynika, że Spółka posiada kapitał zakładowy w kwocie 550.000,00 zł; wartość środków trwałych stanowi kwota 98.394,25 zł. Z kolei wynik finansowy jej działalności za poprzedni rok obrotowy zakończył się stratą w kwocie 302.698,11 zł. Skarżąca posiada dwa rachunki bankowe, na których – w świetle jej oświadczeń – nie ma środków finansowych. W końcowej części wniosku Spółka odnotowała, że uzyskuje dochód z tytułu wynajmu powierzchni biurowych w kwocie 3.000,00 zł. Przy formularzu nadesłano odpisy RZiS za stanem na grudzień 2014 r. i 2015 r. oraz bilansu za te same okresy. Przy piśmie procesowym z dnia 16 maja 2016 r. Spółka nadesłała do Sądu odpisy: informacji dodatkowej do sprawozdania finansowego za 2015 r.; ewidencji środków trwałych, deklaracji na potrzebę podatku od towarów i usług za pięć ostatnich miesięcy; raportów kasowych za ten sam okres oraz wyciągi i wykazy z rachunków bankowych wraz z dokumentem wskazującym stan lokat i kont. W oparciu o zgromadzone w tej sprawie dokumenty źródłowe ustalono, co następuje. Kapitał rezerwowy Spółki stanowi kwotę 173.158,97 zł (stan na 31 grudnia 2015 r.). Z danych bilansowych z tego okresu wynika nadto, że aktywa obrotowe zamknęły się w kwocie 912.471,51 zł, w tym głównie należności krótkoterminowe. W aktywach tych znalazły się również środki pieniężne na rachunkach bankowych i w kasie, tj. 533.720,12 zł. Zobowiązania krótkoterminowe za ten sam okres wyniosły 1.231.417,85 zł. W dniu bilansowym Spółka nie zatrudniała pracowników. Wartość środków trwałych nie zmieniła się od 31 grudnia 2015 r. i w dalszym ciągu – na dzień 12 maja 2016 r. – wyniosła 98.394,25 zł. Rachunek bankowy Spółki jest obciążony do kwoty 1.252.744,96 zł. Jego saldo na dzień 12 maja 2016 r. wyniosło 5.690,45 zł. Stan kasy na 30 kwietnia 2016 r. stanowił kwotę 504.289,17 zł. Wpis sądowy od skargi stanowi w tej sprawie kwotę 2000 zł. Wymaga odnotowania, że Spółka zwracała się już o przyznanie prawa pomocy do tutejszego Sądu, a jej wnioski rozpoznawano odmownie, podobnie jak jej zażalenia. W postanowieniu z dnia 18 lutego 2016 r. w sprawie I FZ 566/15 Naczelny Sąd Administracyjny podniósł m.in., że "wykazanie w danym roku podatkowym straty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę, gdyż strata wynikająca z zeznań podatkowych i bilansu jest wynikiem bilansowym nadwyżki kosztów nad przychodami i nie jest tożsama z brakiem środków finansowych." W innym postanowieniu z dnia 4 lutego 2016 r. (sygn. akt II FZ 962/15) Sąd ten zwrócił uwagę na skalę prowadzonej przez Spółkę działalności gospodarczej, jak również na wysokość kapitału rezerwowego, którego stan środków nie pozwolił na uwzględnienie wniosku Spółki. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: W myśl art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Zgodnie zaś z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być [podkreślenie własne] przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie tego faktu. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez nią dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest ona w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Należy w tym miejscu podkreślić, że przywołane wyżej unormowanie winno być odczytywane w kontekście treści art.199 P.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Trzeba więc przyjąć, iż zwolnienie od kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, a zwolnienie z uiszczenia kosztów sądowych winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnio-skodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Na gruncie bogatego orzecznictwa w przedmiocie prawa pomocy trzeba odnotować, iż koszty postępowania sądowego zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców, do których zalicza się ciążące na nich zobowiązania cywilnoprawne i publicznoprawne. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania ich powinności finansowych. W stosunku do postępowań będących następstwem działalności gospodarczej, z natury rzeczy mającej przynosić dochody, udzielanie przez Państwo kredytu w tej formie, pomimo że prawnie przewidziane, znajduje uzasadnienie tylko w sytuacjach nadzwyczajnych. Za niedopuszczalne zaś winno się uznać przerzucanie na budżet państwa skutków niewłaściwych decyzji i ryzyka gospodarczego przedsiębiorców. Kolejno, skarżąca Spółka jako osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada niezbędnych środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego, ale również, że podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem. Mając na uwadze przywołane wyżej przepisy oraz wywiedzione z nich zasady, rozpoznający wniosek uznał na podstawie okoliczności wynikających z akt sprawy, że Spółka ma dostateczne środki na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Za odmową przyznania stronie skarżącej prawa pomocy przemawia przede wszystkim stan płynnych aktywów, które mogą być przeznaczone na pokrycie kosztów sądowych niniejszego postępowania. Otóż na dzień 30 kwietnia 2016 r. Spółka posiadała w kasie środki pieniężne w kwocie 504.289,17 zł. Proste działania arytmetyczne wskazują, że wpis sądowy od skargi to niespełna 0,4% tych środków, co więcej, stan kasy stanowi niemalże trzykrotność wartości przedmiotu zaskarżenia w tej sprawie. Nie stracono przy tym z pola wiedzenia, że właśnie z tych środków Spółka finansuje zdarzenia gospodarcze, do których można zaliczyć opłaty sądowe w innych postępowaniach, w tym także przed sądem administracyjnym (patrz dokumenty KW: [...], [...], [...]). Na niekorzyść Spółki w omawianym kontekście świadczy nadto posiadany przez nią kapitał podstawowy, na który składa się 5500 udziałów wspólników o łącznej wartości 550.000,00 zł. Przyjmuje się w judykaturze, że Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością może pokryć opłaty sądowe także przez zażądanie dopłat od wspólników (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 stycznia 2012 r., II FZ 797/11, z dnia 20 lutego 2014 r., II FZ 145/14 oraz z dnia 27 lutego 2014 r., II FZ 1346/13; wszystkie przywołane wyżej orzeczenia są dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Za odmową uwzględnienia wniosku przemawia nadto wysokość kapitału rezerwowego skarżącej, który na dzień 31 grudnia 2015 r. oszacowano na kwotę 173.158,97 zł. Z zasady kapitał ten z tworzony jest przez podmiot z wygospodarowanego zysku z przeznaczeniem na rozwój Spółki albo pokrycie poszczególnych strat lub innych wydatków. Trzeba wprawdzie zauważyć drastyczny spadek wysokości rzeczonego kapitału w stosunku do tego, który NSA odnotował w postanowieniu w sprawie II FZ 962/15. Niemniej jednak, w ocenie rozpoznającego wniosek 1,15% tej sumy może być przeznaczone na pokrycie należnego w tej sprawie wpisu sądowego od skargi. Rozpoznający wniosek w całości przychyla się także do wywodów Sądu kasacyjnego odnoszących się do straty deklarowanej przez Spółkę straty. Rozważania przyjęte w sprawie I FZ 566/15 nie straciły aktualności. W tym stanie rzeczy referendarz sądowy ocenił, że na obecnym etapie postępowania skarżąca Spółka nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., podstaw do przyznania prawa pomocy. Z tych względów, działając na podstawie tego przepisu oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.