I SA/Gl 1584/04

Dnia 23 września 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Winiarski (spr.) Sędziowie NSA Przemysław Dumana Małgorzata Wolf Mendecka Protokolant Aleksandra Doruch po rozpoznaniu w dniu 23 września 2005 roku na rozprawie sprawy ze skargi W. W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] roku, nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych: oddala skargę Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Urząd Skarbowy w T. określił W.W. zaległość w podatku od towarów i usług za [...] 1996 r. w wysokości [...] zł. wraz z odsetkami za zwłokę. Decyzja to została doręczona zobowiązanemu w tym samym dniu, tj. [...] 2002 r. W tym samym dniu, tj. [...] 2002 r. sporządzony został tytuł wykonawczy nr [...], na podstawie którego wszczęto postępowanie egzekucyjne. Na podstawie powyższego tytułu wykonawczego organ egzekucyjny wystawił zawiadomienie o zajęciu wierzytelności zobowiązanego W. W. w spółce akcyjnej "A". Zawiadomienie to organ egzekucyjny doręczył bezpośrednio dłużnikowi przez swoich pracowników w dniu [...] 2002 r. Na powyższy tytuł wykonawczy W. W. wniósł zarzuty, w których podniósł, iż wykonanie całości obowiązku, wynikającego z decyzji określającej obowiązek podatkowy, nastąpiło przed wszczęciem egzekucji. Wskazał, iż w dniu [...] 2002 r. o godzi. [...] pracownicy Urzędu Skarbowego doręczyli jego pełnomocnikowi decyzję określającą zaległość podatkową. W tym samym dniu, o godz. [...] zostało zrealizowane polecenie przelewu na kwotę wymaganych zaległości, a zatem zaległość podatkowa wygasła. Pismem z dnia [...] 2002 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w T. powiadomił dłużnika zobowiązanego, tj. spółkę "A", iż w związku z wycofaniem przez wierzyciela tytułu wykonawczego, dokonane czynności egzekucyjne uległy uchyleniu. Postanowieniem z dnia [...] r. (nr [...]) Urząd Skarbowy w T., działając na podstawie art. 34 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zajął stanowisko w zakresie zgłoszonych zarzutów i stwierdził, iż przedmiotowa zaległość podatkowa została zapłacona w dniu [...] 2002 r., tj. po wystawieniu tytułu wykonawczego, zatem wcześniejsze wystawienie tytułu było uzasadnione. W wyniku zażalenia zażaleniu na powyższe postanowienie dotyczące zajęcia stanowiska przez wierzyciela w trybie art. 34 § 2 ustawy egzekucyjnej, postanowieniem z dnia [...] r. Izba Skarbowa utrzymała w mocy zaskarżone postanowienie. Powyższe postanowienie zostało zaskarżone do sądu administracyjnego. WSA w Gliwicach wyrokiem z dnia 5 kwietnia 2004 r., sygn. akt. I SA/Ka 650/03 uchylił zaskarżone postanowienie. Sąd stwierdził, że w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, stosuje się przepisy tej ustawy oraz odpowiednio przepisy kodeksu postępowania administracyjnego (art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji). Organ egzekucyjny, dokonując wszczęcia postępowania egzekucyjnego, winien kierować się zatem również zasadami ogólnymi, określonymi w przepisach art. 7 – 12 k.p.a. Podejmując określone działania winien więc dążyć do pogodzenia interesu społecznego ze słusznym interesem obywateli (art. 7). Z kolei z punktu widzenia zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa (art. 8), niewłaściwe są czynności organu, wiążące się z określoną dolegliwością dla strony, jeżeli organ ten, nie weryfikując jej zamiaru, nie dał adresatowi swoich działań szansy na wykonanie obowiązku, który próbuje egzekwować . Organ wreszcie winien dążyć do wykonania przez stronę decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu(art. 11). Zdaniem Sądu powyższe zasady ogólne postępowania winny być brane pod uwagę przy ocenie istnienia przesłanek dopuszczających wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Zdaniem Sądu w przedmiotowej sprawie doszło do naruszenia przez organ powyższych zasad postępowania. W uzasadnieniu wyroku przywołano również pogląd doktryny wskazujący, iż w sytuacji, gdy organ egzekucyjny realizuje w trybie egzekucji swe własne decyzje (z taką sytuacją mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie), to odpadają przesłanki, które dyktowały zakaz badania sprawy z punktu widzenia merytorycznego (R. Hauser, Z. Leoński: Komentarz do ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Warszawa 1992, s. 56). Z faktu, iż organ egzekucyjny nie dokonał zabezpieczenia należności pieniężnej przed wydaniem decyzji Sąd wyprowadził wniosek, iż nie zachodziły okoliczności wskazujące na utrudnianie lub udaremnianie egzekucji (art. 154 § 1 ustawy egzekucyjnej), a w szczególności podejrzenie, że podatnik będzie unikał wykonania obowiązku. Sąd w konsekwencji powyższych konstatacji uznał, iż zaskarżone postanowienie narusza przepis art. 33 pkt 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a nadto w/w zasady ogólne postępowania i to w zakresie mającym wpływ na wynik sprawy. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy Dyrektor Izby Skarbowej w K. postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] uchylił postanowienie Urzędu Skarbowego w T. z dnia [...]r. wydane w sprawie zajęcia stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych przez dłużnika zarzutów i umorzył postępowanie w tej sprawie (tj. zajęcia stanowiska w zakresie zgłoszonych zarzutów). W uzasadnieniu tego postanowienia Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, że postanowieniem z dnia [...] r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w T. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone przeciwko zobowiązanemu W. W. na podstawie tytułu wykonawczego [...]– podatek VAT za miesiąc [...] 1996 r. w wysokości [...] zł. Umorzenie to stało się zasadne z uwagi na to, że wierzyciel, tj. Urząd Skarbowy w T. powiadomił organ egzekucyjny, iż zobowiązanie podatkowe, objęte tym tytułem egzekucyjnym zostało w całości zapłacone, wobec czego tytuł podlega wycofaniu Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej ponieważ w dniu wydania niniejszego postanowienia postępowanie egzekucyjne zostało umorzone, bezprzedmiotową stała się sprawa zajęcia stanowiska przez wierzyciela w sprawie wniesionego zarzutu. Tym samym organ uznał, ze zachodzi przesłanka art. 105 K.p.a, bezprzedmiotowości postępowania i rozstrzygnął o jego umorzeniu. W skardze na powyższe postanowienie W. W. zarzucił organowi naruszenie art. 34 § 1 i § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, art. 153 i 170 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a także art. 7,8 i 105 k.p.a. Skarżący uważa, iż wobec wyroku WSA z dnia 5 kwietnia 2004 r., winno zapaść postanowienie prezentujące stanowisko wierzyciela, uznające za zasadny w całości zarzut zobowiązanego, tj. dokonanie zmiany przez Dyrektora Izby postanowienia Urzędu Skarbowego i przyznanie, że tytuł egzekucyjny został wystawiony i skierowany do egzekucji przedwcześnie i wbrew prawu, winien zatem być wycofany, a egzekucja, jako wszczęta bezprawnie umorzona z podaniem właściwej podstawy prawnej. Skarżący uważa, że nie zaistniała przesłanka bezprzedmiotowości postępowania, skutkująca jego umorzeniem. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Zakres sądowej kontroli decyzji administracyjnej, z mocy art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ) sprowadza się do badania pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Oznacza to, że rozstrzygnięcie organu podlega uchyleniu, jeżeli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, względnie inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. nr 153, poz. 1270). Dokonując kontroli we wskazanym zakresie Sąd nie stwierdził, iż przy wydaniu zaskarżonego postanowienia doszło do naruszenia prawa materialnego oraz zasad postępowania w określonym wyżej zakresie. Sporny problem dotyczy oceny legalności postanowienia wydanego, w następstwie wyroku Sądu administracyjnego, przez Dyrektora Izby Skarbowej uchylającego postanowienie wierzyciela (tj. Urzędu Skarbowego) wydane w trybie art. 34 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 ze zm.), w sprawie stanowiska w związku z wniesionymi przez stronę zarzutami, na podstawie art. 33 ustawy egzekucyjnej, oraz jednocześnie umarzającego postępowanie w sprawie. W rozpatrywanej sprawie, na co trzeba zwrócić uwagę, przedmiotem sporu nie jest natomiast: - decyzja wymiarowa, na podstawię której wszczęto egzekucję, - postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z dnia [...] r. w związku z uregulowaniem w całości wynikającego z decyzji wymiarowej zobowiązania. Rozpatrywany problem dotyczył wyłącznie stanowiska wierzyciela, który tenże jest obowiązany zająć w przedmiocie istnienia egzekwowanego obowiązku, na wniosek organu egzekucyjnego i w związku z zarzutami na czynności egzekucyjne, wniesionymi przez zobowiązanego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 5 kwietnia 2004 r. zakwestionował rozstrzygnięcie organu odwoławczego utrzymujące w mocy postanowienie w sprawie zajęcia stanowiska, zarzucając naruszenie określonych zasad postępowania administracyjnego i w związku z tym uchylił postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. Poza natomiast oceną pozostawała sama kwestia istnienia obowiązku podatkowego i wielkości zaległości z tego tytułu. W tych warunkach jedynym poprawnym skutkiem ponownego rozpatrzenia sprawy winno było być wyeliminowanie z obrotu prawnego postanowienia wydanego w dniu [...] r. przez Urząd Skarbowy w T. (nr [...]) w sprawie zajęcia stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszenia zarzutów, co też Dyrektor Izby Skarbowej zaskarżonym postanowieniem (z dnia [...]r.) uczynił. Tym samym nie można zarzucić organowi naruszenia dyspozycji art. 153 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym ocena prawna i wskazania, co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Należy zauważyć, że w skardze do sądu administracyjnego na postanowienie Izby Skarbowej z dnia [...]r. nr [...], skarżący żądał uchylenia zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. z dnia [...] r. nr [...]). Trzeba zatem uznać, iż po uchyleniu przez WSA (wyrok z 5 kwietnia 2004 r., sygn. akt I SA/Ka 650/03) postanowienia z dnia [...]r. oraz w wyniku ponownego postępowania, Dyrektor Izby Skarbowej spełnił warunki art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wydając swoje postanowienie z dnia [...] r., w którym m.in. uchylił w/w postanowienie Urzędu Skarbowego z dnia [...] r. w sprawie zajęcia stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów. Należy również zwrócić uwagę, że postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w T. umorzył postępowanie egzekucyjne, prowadzone przeciwko zobowiązanemu na podstawie tytułu wykonawczego nr [...], w związku z zawiadomieniem do przez wierzyciela w dniu [...] 2002 r., iż zobowiązanie podatkowe objęte tytułem wykonawczym zostało zapłacone w całości. Uwzględniając zbędność prowadzenia postępowania w sprawie zajęcia stanowiska odnośnie wniesionych zarzutów, Dyrektor Izby Skarbowej zaskarżonym postanowieniem, opierając się na art. 105 k.p.a., umorzył postępowanie w sprawie zajęcia stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszenia zarzutów. Z rozstrzygnięciem tym polemizuje strona, wskazując, iż nie zachodziły prawne podstawy umorzenia postępowania. Sąd i w tym wypadku nie podziela racji wykazywanych przez stronę skarżącą. Zgodnie z art. 105 § 1 K.p.a. (przepis ten należy stosować stosownie do odesłania zawartego w art.18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji), gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Jak zasadnie zauważa organ w odpowiedzi na skargę, powołując się przy tym na linię orzecznictwa NSA, że z bezprzedmiotowość postępowania zachodzi m.in. wówczas, gdy organ administracyjny stwierdzi oczywisty brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Taka właśnie okoliczność wystąpiła w rozpatrywanej sprawie. Artykuł 34 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 ze zm.) przewiduje dwa rozstrzygnięcia mające formę postanowienia: w sprawie zgłoszonych na podstawie art. 33 zarzutów, które wydaje organ egzekucyjny (§ 4), i w sprawie stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów (§ 1). Na obydwa te postanowienia przysługuje zażalenie (odpowiednio: § 5 i 2 cytowanego artykułu). Postępowanie prowadzone w sprawie zajęcia przez wierzyciela stanowiska w zakresie zgłoszonych zarzutów stanowi pierwszy i konieczny etap, którego zasadniczym celem jest doprowadzenie do rozstrzygnięcia organu egzekucyjnego w sprawie zgłoszonych zarzutów. Występuje tutaj zjawisko podwójnej zależności obu postępowań. Z jednej strony postanowienie organu egzekucyjnego (w sprawie zarzutów) musi być poprzedzone ostatecznym postanowieniem wierzyciela, z drugiej strony - warunkiem prowadzenia postępowania w sprawie zajęcia stanowiska przez wierzyciela jest wszczęcie i kontynuowanie postępowania przez organ egzekucyjny, w związku z wniesionymi zarzutami. Inaczej mówiąc postępowanie w sprawie stanowiska wierzyciela nie ma samoistnego charakteru i prowadzone jest wyłącznie na wniosek oraz na użytek organu egzekucyjnego, który w zakresie zarzutów wymienionych w art. 33 pkt 1 – 5 jest związany stanowiskiem wierzyciela. Tym samym umorzenie przez organ egzekucyjny postępowania w sprawie wniesionych zarzutów czyni bezprzedmiotowym postępowanie w sprawie zajęcia stanowiska przez wierzyciela. Wystąpienie przesłanek stanowiących podstawę umorzenia postępowania obliguje zawsze do takiego zakończenia postępowania, bez względu na to, czy zostaną one stwierdzone z urzędu, czy też wyjdą na jaw w wyniku zgłoszonych zarzutów. Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia Sąd nie stwierdził, iż przy jego wydaniu zaskarżonej doszło do naruszenia prawa materialnego oraz zasad postępowania w zakresie uzasadniającym, w świetle przytoczonego wcześniej art. 145 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wzruszenie tego rozstrzygnięcia. W tej sytuacji skarga nie znajduje uzasadnionych podstaw, wobec czego podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270).