I SA/Gl 1598/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Sędziowie WSA Agata-Ćwik-Bury (spr.), Anna Rotter, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 24 lutego 2022 r. sprawy ze skargi M. P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wykreślenia z rejestru zastawów skarbowych oddala skargę. 1. Przedmiotem skargi M.P. (dalej: Skarżący) jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: Dyrektor) z dnia [...] r. nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. (dalej: Naczelnik) z [...]r. nr [...] odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie wykreślenia z rejestru zastawów skarbowych. 2.Przebieg postępowania przed organami administracji. 2.1. Z akt sprawy wynika, że ww. postanowieniem z dnia [...]r. Naczelnik odmówił Skarżącemu w związku z jego wnioskiem z 10 maja 2021r. wszczęcia postępowania w sprawie wykreślenia z rejestru zestawów skarbowych wpisu na ruchomości w postaci samochodu osobowego. 2.2. W zażaleniu na to postanowienie Skarżący wniósł o jego uchylenie oraz podjęcie postępowania w sprawie. 2.3. Zaskarżonym postanowieniem, Dyrektor, działając min. na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 1540 ze zm., dalej: O.p.), utrzymał w mocy powyższe postanowienie. W uzasadnieniu wskazał, iż wnosząc o wykreślenie wpisu z Rejestru Zastawów Skarbowych, dokonanego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. na samochodzie Skarżącego stwierdził, że korzystanie z samochodu osobowego jest niezbędne do zaspokajania potrzeb jego rodziny, m.in. do dowożenia ciężko chorej żony do lekarza oraz wykonywania pracy zarobkowej przez jego córkę, która użytkuje samochód na potrzeby prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej. Zdaniem Dyrektora oceniając powyższe w kontekście przepisów regulujących kwestie zastawu skarbowego Skarżący nie wskazał okoliczności mogącej stanowić przedmiot postępowania zgodnie z art. 46h O.p. Brak kwestionowania przez Skarżącego prawa własności ww. samochodu, skutkował zasadną odmową wszczęcia postępowania w tej sprawie, zgodnie z art. 165 a) O.p. Organy obu instancji, nie mając podstaw do merytorycznego rozpoznania sprawy, nie mogły także naruszyć - wbrew zarzutom Skarżącego - art. 122 O.p., gdyż nie prowadziły postępowania w sprawie wniesionego wniosku, wydając postanowienie formalne, które zostało poprawnie uzasadnione. 3. Postępowanie przed Sądem pierwszej instancji. 3.1. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, rozpoznanie sprawy na rozprawie, zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, Skarżący zarzucił naruszenie przepisów O.p.: 1) art. 41 § 1, poprzez błędne uznanie, że w sprawie zachodzą przesłanki wskazane w tym przepisie, które uzasadniają podjęcie czynności materialno-technicznych jakimi jest wpis zastawu na rzeczy ruchomej do rejestru zastawów skarbowych, 2) art. 124, poprzez brak wyjaśnienia podstaw zasadności przesłanek jakimi kierowały się organy przy załatwianiu sprawy, 3) art. 122, poprzez brak podjęcia przez organy podatkowe wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym, 4) art. 121 § 1, poprzez nieprowadzenie postępowania podatkowego w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych. W uzasadnieniu podniósł argumenty, których wcześniej nie przedstawiał, a mianowicie wskazał, opierając się na brzmieniu art. 41 § 1 O.p., możliwość ustanowienia zastawu skarbowego na rzeczach ruchomych oraz zbywalnych prawach majątkowych, jeżeli wartość poszczególnych rzeczy lub praw w dniu ustanowienia zastawu wynosi co najmniej [...] zł, a od 2021 r. co najmniej [...] zł. Zarzucił, iż organ nie wykazał, iż wpisana do rejestru zastawów skarbowych ruchomość wypełnia warunek do wpisu dokonanego zastawu do wskazanego rejestru. Skarżący zauważył, że w protokole zabezpieczenia z [...]r. samochód został wskazany jako zajęta ruchomość, jednak nie została podana szacunkowa wartość zabezpieczonego samochodu. Powyższe świadczy o uchybieniu obowiązkowi wskazanemu w art. 41 O.p. Samochód, na którym ustanowiono zastaw skarbowy nie spełniał bowiem w dniu zabezpieczenia, ani w obecnym momencie przesłanek związanych z wartością określoną w przepisach regulujących tę kwestię. Na tym tle Skarżący zarzucił brak podjęcia przez organ wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. 3.2. W odpowiedzi na skargę Dyrektor wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wskazał, że podnoszone w skardze zarzuty merytoryczne nie mogły być przedmiotem rozpoznania przez organy. 4. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: 4.1. Skarga okazała się niezasadna. 4.2. Zadaniem sądu administracyjnego jest zbadanie prawidłowości zastosowania przez organy administracji przepisów obowiązującego prawa, zarówno prawa materialnego, jak też przepisów postępowania. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dające podstawę do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W orzecznictwie sądów administracyjnych rozstrzygnięcie "w granicach danej sprawy" oznacza, że sąd administracyjny nie jest wprawdzie związany granicami skargi, ale zawsze jest związany granicami sprawy, w której skarga została wniesiona i nie może swoimi ocenami prawnymi wkraczać w sprawę nową w stosunku do tej, która była albo powinna być przedmiotem postępowania administracyjnego i wydawanych w nim decyzji administracyjnych (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Łodzi z dnia 30 kwietnia 2018r., III SA/Łd 110/2018, LEX nr 2485772). Mając na uwadze powyższe, skoro spór pomiędzy stronami postępowania sądowoadministracyjnego dotyczy zasadności podjętego przez Dyrektora rozstrzygnięcia w kwestii odmowy wykreślenia z rejestru zastawów skarbowych samochodu stanowiącego własność Skarżącego, to Sąd - będąc związany granicami sprawy - dokonują kontroli zaskarżonego postanowienia nie weryfikuje podnoszonych w skardze kwestii merytorycznych, albowiem pozostają one poza zakresem sprawy w rozumieniu art. 134 p.p.s.a. 4.3. Rozważając sporne zagadnienie w pierwszej kolejności wskazać należy, że z przepisów Ordynacja podatkowej wynika, że z tytułu zaległości podatkowych możliwe jest ustanowienie zastawu skarbowego, którego przedmiotem mogą być będące własnością podatnika rzeczy ruchome i zbywalne prawa majątkowe - przepisy art. 41 O.p. do art. 46i O.p. Art. 41 § 1 O.p. stanowi, że Skarbowi Państwa i jednostkom samorządu terytorialnego z tytułu zobowiązań podatkowych powstałych w sposób przewidziany w art. 21 § 1 pkt 2, a także z tytułu zaległości podatkowych stanowiących ich dochód oraz odsetek za zwłokę od tych zaległości przysługuje zastaw skarbowy na wszystkich będących własnością podatnika oraz stanowiących współwłasność łączną podatnika i jego małżonka rzeczach ruchomych oraz zbywalnych prawach majątkowych, jeżeli wartość poszczególnych rzeczy lub praw wynosi w dniu ustanowienia zastawu co najmniej 12 400 zł, z zastrzeżeniem § 2. Dalej przypomnieć należy, że zgodnie z art. 46h § 1 O.p. organ, na wniosek którego ustanowiono zastaw skarbowy, może wydać decyzję w sprawie wykreślenia zastawu skarbowego z rejestru zastawów, na wniosek: 1) osoby powołującej się na swoje prawo własności ruchomości lub zbywalne prawo majątkowe, jeżeli ruchomość lub zbywalne prawo majątkowe obciążone zastawem skarbowym w dniu jego powstania nie stanowiły własności podatnika, płatnika, inkasenta, następcy prawnego lub osoby trzeciej odpowiadającej za zobowiązanie podatkowe lub zaległości podatkowe; 2) podatnika, płatnika, inkasenta, następcy prawnego lub osoby trzeciej odpowiadającej za zobowiązanie podatkowe lub zaległości podatkowe, której w dniu powstania zastawu skarbowego nie przysługiwało prawo własności obciążonej zastawem skarbowym ruchomości lub zbywalne prawo majątkowe. § 2 powołanego przepisu stanowi, że ostateczną decyzję o wykreśleniu zastawu skarbowego doręcza się również organowi prowadzącemu rejestr zastawów, który z urzędu wykreśla zastaw skarbowy z tego rejestru. Ponadto z treści art. 46i O.p. wynika, że na wniosek organu uprawnionego do występowania w imieniu Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, o którym mowa w art. 46a § 1, wykreśla się zastaw skarbowy z rejestru zastawów w przypadku stwierdzenia przez ten organ: 1) wygaśnięcia zastawu skarbowego zgodnie z art. 46g pkt 1 i 2 lit. a; 2) utraty zasadności istnienia zastawu skarbowego, w szczególności znacznego obniżenia wartości przedmiotu tego zastawu; 3) ustanowienia innego zabezpieczenia zobowiązania podatkowego lub zaległości podatkowej zabezpieczonych uprzednio tym zastawem skarbowym. 4.4. Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy przypomnieć należy, że podstawę wydania zarówno postanowienia Naczelnika jak i Dyrektora stanowił art. 165a § 1 O.p, w myśl którego, gdy żądanie o wszczęcie postępowania podatkowego zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Pojęcie "postępowanie nie może być wszczęte" należy odnosić do sytuacji, gdy wszczęciu postępowania podatkowego stoi na przeszkodzie przepis, którego wykładnia uniemożliwia prowadzenie tego postępowania i rozpatrzenia treści żądania w sposób merytoryczny. Są to w szczególności przypadki braku w przepisach podstaw do rozpatrzenia żądania określonej treści w trybie postępowania podatkowego; gdy toczące się w danej sprawie postępowanie podatkowe nie może się zakończyć wydaniem w sprawie decyzji. Taka właśnie sytuacja, wbrew zarzutom skargi, zaistniała w przedmiotowej sprawie. W efekcie organy obu instancji prawidłowo odmówiły stronie wszczęcia postępowania w żądanym przez nią przedmiocie. Przypomnieć trzeba, że strona skarżąca w ramach wniosku zażądała wykreślenie wpisu z Rejestru Zastawów Skarbowych, dokonanego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. na samochodzie osobowym Skarżącego marki [...], z uwagi na fakt, że korzystanie z samochodu jest niezbędne do zaspokajania potrzeb jego rodziny, m.in. do dowożenia ciężko chorej żony do lekarza oraz wykonywania pracy zarobkowej przez Jego córkę, która użytkuje samochód na potrzeby prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej. Dyrektor w zaskarżonym rozstrzygnięciu poddał analizie przepisy art. 41 i art. 46h O.p. dochodząc słusznie do przekonania, że zastaw to prawo zastawnicze ukierunkowane na umożliwienie zaspokojenia swojej wierzytelności przez wierzyciela wobec dłużnika z przedmiotu zastawu. Zastaw skarbowy powstaje z dniem wpisu. Zastaw skarbowy powstaje z dniem wpisu do rejestru zastawów i czynność ta nie przybiera formy aktu administracyjnego (decyzja, postanowienie). Podatnik jest o tym jedynie zawiadamiany (art. 45 O.p.). Wykreślenie wpisu z rejestru następuje na zasadach określonych w art. 46h oraz 46i O.p. W swoim podaniu z dnia 10 maja 2021r. Skarżący nie powoływał się na przypadki określone w przywołanych już wcześniej przepisach art. 46h oraz 46i O.p., a organ ich zaistnienie wykluczył. W tym stanie rzeczy, wobec braku w przepisach podstaw do rozpatrzenia żądania o treści wskazanej przez stronę w trybie postępowania podatkowego - postępowanie podatkowe nie mogło się toczyć i zakończyć wydaniem decyzji. Z tego powodu organ odwoławczy w ramach uzasadnienia zaskarżonego postanowienia prawidłowo stwierdził niemożność merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącego. Z tych też powodów, skoro w sprawie nie może się toczyć postępowanie zmierzające do merytorycznego rozpatrzenia wniosku w przedmiocie zwolnienia mienia z zastawu skarbowego ponad kwotę dochodzonych roszczeń, organy obu instancji zasadnie powołując się na przesłankę niedopuszczalności jego wszczęcia oparły swoje rozstrzygnięcia na art. 165a O.p. Ponieważ przedmiotem rozstrzygnięcia w tej sprawie była odmowa wszczęcia postępowania, a zatem kwestia o charakterze formalnym, argumenty merytoryczne podnoszone przez skarżącego nie mogły być przedmiotem rozpoznania, co już wskazano powyżej (art. 134 p.p.s.a). Mając na uwadze powyższe nie doszło również do naruszenia powołanych w skardze przepisów prawa procesowego tj. art. 122 O.p. poprzez brak podjęcia przez organy podatkowe wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym oraz art. 121 § 1 O.p. poprzez nieprowadzenie postępowania podatkowego w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych. Zdaniem Sądu organu obu instancji działały na podstawie przepisów prawa, co oznacza, że nie naruszyły zasady legalizmu. Nie doszło także do naruszenia wynikającej z art.121 § 1 O.p. zasady zaufania. 4.5. W związku z powyższym Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.