I SA/Gl 1607/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi R. S . na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego od skargi postanawia odmówić przyznania prawa pomocy Przedmiotem skargi R. S., skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, jest decyzja organu odwoławczego, którą uchylono decyzję organu pierwszej instancji i w konsekwencji przekazano sprawę do ponownego rozpatrzenia. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł, skarżący złożył wniosek o rozłożenie tej należności na cztery raty (patrz pismo z dnia 3 grudnia 2013 r. – data nadania w urzędzie pocztowym). Przy piśmie tym skarżący nadesłał potwierdzenie odbioru świadczenia emerytalnego, z którego wynika, że wysokość tego świadczenia wynosi w przypadku skarżącego 613,37 zł netto. Wniosek ów został potraktowany jako wniosek o przyznanie prawa pomocy, o czym poinformowano skarżącego w wezwaniu referendarza z dnia 6 grudnia 2013 r. W następstwie przywołanego wyżej wezwania, w dniu 17 grudnia 2013 r. (data nadania), wpłynął do Sądu urzędowy formularz wniosku (druk PPF), w którym skarżący wniósł "o zwolnienie [go] z opłaty ustawy śmieciowej i opłaty sądowej". W rubryce numer 4 tegoż druku, służącej co do zasady do oznaczenia zakresu wniosku, skarżący wykreślił jedynie pozycję "ustanowienie rzecznika patentowego". W motywach wniosku oświadczył, że nie prowadzi żadnego gospodarstwa domowego i nie posiada własnego pomieszczenia "tylko ścieżkę przez wieś". Z kolei budynek, w którym mieszkał uległ zawaleniu. Z treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący nie posiada jakiegokolwiek majątku, a otrzymywane przez niego świadczenie emerytalne stanowi kwotę 613 zł. W wyniku analizy przywołanego wyżej oświadczenia, pismem z dnia 10 stycznia 2014 r., wezwano skarżącego do uzupełnienia – w terminie 7 dni - wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i nadesłanie dokumentów źródłowych, w szczególności przez: 1) rozwinięcie oświadczeń przedstawionych w skardze, a mianowicie, że skarżący mieszka w chwili obecnej u znajomych; w tych ramach należało przede wszystkim złożyć oświadczenia tychże osób potwierdzające fakt stałego zamieszkania przez skarżącego u osób trzecich; należało nadto wskazać na relacje skarżącego z tymi osobami; 2) wykazanie za pomocą kopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym: gaz, woda, energia elektr., telefon., wsad węglowy; potwierdzenia wpłat z tytułu ubezpieczenia, aktualny nakaz płatniczy podatku od nieruchomości itp.) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; dodatkowo należało przedstawić dokumenty potwierdzające zapłatę ww. należności np. potwierdzenia przelewu, wpłaty gotówkowe, inne; w przypadku występowania zaległości z tytułu tychże wydatków należało przedstawić aktualne zaświadczenia właściwych podmiotów potwierdzające tę okoliczność; w tych ramach należało wskazać także osoby, które ewentualnie partycypują w ponoszeniu tych kosztów; 3) udokumentowanie aktualnej wysokości wszelkich dochodów skarżącego; dochody z tytułu świadczeń emerytalnych można wykazać za pomocą stosownych decyzji ZUS bądź przekazów pocztowych potwierdzających wypłatę tego świadczenia w gotówce; w przypadku przelewów bankowych należało nadesłać wyciągi z rachunku bankowego z okresu ostatnich trzech miesięcy; 4) przedłożenie kopii zeznania podatkowego za 2012 r. lub rocznego obliczenia PIT-40; 5) złożenie oświadczenia, z którego wynikałoby, czy skarżący korzysta z jakiejkolwiek formy wsparcia ze strony pomocy społecznej; w przypadku odpowiedzi twierdzącej należy nadesłać odpisy stosownych decyzji w tym zakresie. W piśmie referendarza pouczono stronę wnioskującą, iż niezastosowanie się do wezwania w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy przewidzianych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Niezależnie od ww. wezwania, zobowiązano skarżącego do jednoznacznego wskazania zakresu wniosku o przyznanie prawa pomocy – w terminie 7 dni - pod rygorem przyjęcia, że skarżący ubiega się wyłącznie o zwolnienie od opłaty sądowej (wpisu sądowego od skargi). Referendarz sądowy wyjaśnił, że w rubryce nr 4 druku PPF skarżący wykreślił tylko pozycję "ustanowienie rzecznika patentowego", a z odręcznej notatki wynika, że skarżący wnosi o zwolnienie go od "opłaty Ustawy śmieciowej i opłaty sądowej". W tych ramach referendarz odwzorował rubrykę nr 4 druku PPF celem ułatwienia skarżącemu prawidłowego oznaczenia zakresu wniosku. W odpowiedzi skarżący nadesłał egzemplarz wezwania, który mu uprzednio doręczono z odręcznymi notatkami. Wynika z nich, że skarżący jest zameldowany pod adresem w N. od urodzenia. W chwili obecnej często przebywa "w terenie" ponieważ potrzebuje w swoim życiu opiekuna. W tych ramach skarżący zwrócił nadto uwagę, że uprzednio złożył do akt sprawy dokument potwierdzający wysokość otrzymywanych przez niego świadczeń emerytalnych. W ramach tej korespondencji skarżący nie sprecyzował zakresu wniosku. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: W punkcie wyjścia należało ustalić zakres rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z uwagi na nieprawidłowe wypełnienie rubryki nr 4 druku PPF oraz brak odpowiedzi skarżącego na pkt II wezwania z dnia 10 stycznia 2014 r. przyjęto -zgodnie z rygorem ujętym w tym wezwaniu – że skarżący ubiega się wyłącznie o zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego do skargi. Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadzało się więc do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 cyt. ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Trzeba w tym miejscu nadmienić, że po myśli art. 245 § 4 P.p.s.a., częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Bez względu zaś na zakres, prawo pomocy, jako instytucja o charakterze wyjątkowym, winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04; tamże), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Co znamienne, słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 P.p.s.a. oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie NSA z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, LEX nr 1069777). Najogólniej rzecz ujmując, rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy polega na badaniu wzajemnej relacji aktywów strony wnioskującej, przy uwzględnieniu jej koniecznych wydatków, a pasywami, które w tej sytuacji przybierają postać niezbędnych kosztów postępowania sądowego. Na gruncie tej sprawy należy stwierdzić, że na rzecz aktywów (dochodów wnioskodawcy) należy zaliczyć jego świadczenie emerytalne. Nie można przy tym stwierdzić, czy jest to jedyny jego dochód, wszak pomimo wezwania w tym zakresie, nie złożono do akt tej sprawy zeznania podatkowego za 2012 r. Trzeba zaś przede wszystkim odnotować, że w wyniku bierności procesowej skarżącego, rozpoznający wniosek nie ma wiedzy na temat wydatków, które on zapewne ponosi. Taki stan rzeczy uniemożliwia dokonanie oceny zasadności wniosku w sposób wolny od jakichkolwiek wątpliwości. Akcentowana tutaj bierność procesowa skarżącego nie pozwala uwzględnić wniosku; w orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji wykluczona jest możliwość jego merytorycznego rozpoznania, a uzasadnione jest pozostawienie go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r., sygn. I OZ 842/05). Dodatkowym argumentem przemawiającym na rzecz odmowy wnioskowanego prawa pomocy jest fakt, że sam skarżący deklaruje (patrz pismo z dnia 3 grudnia 2013 r.) chęć ponoszenia kosztów sądowych, jednakże po rozłożeniu ich na raty. Jedynie na marginesie należy zaznaczyć, że R. S., skarżąc do Sądu decyzję, która – jak się wydaje – jest dla niego korzystna, winien liczyć się z obowiązkiem poniesienia kosztów sądowych. Wypada jeszcze wyjaśnić, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. uchyliło decyzje organu pierwszej instancji, wskazując, że Wójt Gminy D. nie zbadał w toku przeprowadzonego postępowania, kto jest właścicielem nieruchomości, do której przyporządkowano opłatę z tytułu gospodarowania odpadami komunalnymi. Mając powyższe na uwadze, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.