I SA/Gl 161/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Teresa Randak po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych w kwestii wniosków strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym oraz o przywrócenie terminu do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy p o s t a n a w i a 1. zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w zakresie obejmującym część każdorazowej opłaty sądowej przekraczającą kwotę [...] (słownie: [...]) złotych; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie; 3. odrzucić wniosek o przywrócenie terminu. Pełnomocnik skarżącego, będący radcą prawnym, przedstawił jego wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskodawca oświadczył, że jego działalność gospodarcza została zlikwidowana oraz że jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Stwierdził, iż wraz z niepracującą żoną oraz dwójką dzieci, w tym jednym pełnoletnim, pozostaje na utrzymaniu rodziców i teściów. Referendarz sądowy wezwał pełnomocnika skarżącego do nadesłania dokumentów źródłowych, m.in. kopii zeznań podatkowych za rok 2009 złożonych przez skarżącego, jego małżonkę oraz inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, a jeżeli zeznania te nie były jeszcze złożone – za rok 2008 oraz zaświadczeń wydanych we właściwym urzędzie pracy, potwierdzających, że skarżący, jego małżonka oraz syn są osobami bezrobotnymi bez prawa do zasiłku (zastrzeżono, że w razie, gdyby nie było podstaw do wydania któregokolwiek z tych zaświadczeń, należy przedstawić zaświadczenie właściwego organu podatkowego poświadczające, że dana osoba nie złożyła zeznania podatkowego za 2008 r.). Pełnomocnik przedstawił w szczególności: odpisy zaświadczeń, w świetle których ani skarżący, ani jego małżonka, ani też pełnoletni syn nie figurują w rejestrze osób bezrobotnych, i nie korzystali ze świadczeń rodzinnych, oświadczeń skarżącego i jego małżonki o braku jakichkolwiek dochodów w roku ubiegłym oraz jego rodziców i teściów o pomocy materialnej, decyzji z dnia [...] o wykreśleniu z ewidencji działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego, deklaracji podatkowych złożonych przez niego za lata 2007-2008 (za 2007 r. skarżący w formularzu PIT-37 wykazał przychód ze stosunku pracy w kwocie [...] zł, zaś za 2008 r. – w formularzu PIT-36L, dotyczącym opodatkowania na zasadach określonych w art. 30c ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, Dz. U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176 ze zm., przychód z działalności gospodarczej w wysokości [...]zł, koszty jego uzyskania w wysokości [...]zł i dochód w wysokości [...]zł) oraz kopie zaświadczeń organu podatkowego, że dochód skarżącego podlegający opodatkowaniu na zasadach ogólnych wyniósł [...]zł – w 2007 r. i [...]zł – w 2008 r. Pełnomocnik wyjaśnił nadto, że skarżący nie jest już zarejestrowany jako osoba bezrobotna, co jest konsekwencją niedotrzymania wyznaczonego terminu stawienia się". Pełnomocnik wnioskodawcy dwukrotnie wnosił o przedłużenie terminu do wykonania wezwania. Pierwszy jego wniosek został uwzględniony zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 1 marca 2010 r., natomiast drugi oddalony zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 18 marca 2010 r. Otrzymawszy odpis tego ostatniego zarządzenia, pełnomocnik uzupełnił dokumentację źródłową, wnosząc jednocześnie o przywrócenie uchybionego terminu do uzupełniania danych zawartych we wniosku. Postanowieniem z dnia 14 kwietnia 2010 r. referendarz sądowy odrzucił ów wniosek o przywrócenie terminu jako niedopuszczalny oraz zwolnił skarżącego od kosztów sądowych w zakresie obejmującym część każdorazowej opłaty sądowej przekraczającą kwotę [...] zł, oddalając wniosek o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu podkreślił niekompletność materiału dowodowego niepozwalającego poczynić ustaleń odnośnie do dochodów skarżącego, a także potwierdzić oświadczeń jego pełnomocnika w sprawie jego bezrobocia. Pełnomocnik skarżącego pismem z dnia 10 maja 2010 r. wniósł w terminie sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 14 kwietnia 2010 r. Polemizując z uzasadnieniem tego postanowienia, podniósł, że do dnia 30 kwietnia 2010 r., tj. do dnia, kiedy można było złożyć zeznanie podatkowe za 2009 r., niemożliwe było uzyskanie zaświadczenia poświadczającego niezłożenie tego zeznania. Z tego powodu organ nie mógł też stwierdzić, że skarżący nie uzyskał we wspomnianym roku przychodów z działalności gospodarczej, gdyż "nawet pomimo złożenia zawiadomienia o wykreśleniu działalności (...) nie wie, czy podatnik, który zlikwidował jedną działalność, nie rozpoczął innej niż dotychczas prowadzona, a nie będzie tego wiedział do czasu złożenia zeznania podatkowego za 2009 r., którego to termin złożenia określają właściwe przepisy". Pełnomocnik poinformował, że pełnoletni syn skarżącego nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna, ponieważ się uczy, a sam skarżący został wykreślony z rejestru bezrobotnych z powodu "niedotrzymania terminu". Zaznaczył jednocześnie, że "brak wpisu w rejestrze nie stwarza domniemania, iż dana osoba nie jest bezrobotna, a jedynie stwierdza fakt, iż nie jest zarejestrowana w danym rejestrze danego urzędu jako osoba bezrobotna". Zwrócił też uwagę na koszty, z jakimi wiąże się uzyskiwanie zaświadczeń, oraz na konieczność ponoszenia kosztów postępowania w innych postępowaniach, które toczą się obecnie przed Sądem. Według niego nadesłana przez niego dokumentacja jest wyczerpująca, a jeżeli orzekający był odmiennego zdania "mógł wezwać stronę do złożenia innych dokumentów bądź wyjaśnień tak, by móc dokonać oceny wolnej od wątpliwości". Należny wpis od skargi wynosi w sprawie [...]zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie odnotowania wymaga, że zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej P.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Odnosząc się zatem do pierwszego z wniosków, których dotyczyło postanowienie referendarza sądowego z dnia 14 kwietnia 2010 r., tj. do wniosku o przywrócenie terminu do wykonania wezwania do nadesłania dokumentów źródłowych, przyjąć trzeba, że wniosek ten powinien być w niniejszej sprawie uznany za niedopuszczalny i jako taki odrzucony na podstawie art. 88 P.p.s.a. Stosownie wszak do art. 86 § 2 P.p.s.a. przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, jeżeli uchybienie terminu nie powoduje dla strony ujemnych skutków w zakresie postępowania sądowego, takie skutki zaś w rozpatrywanym stanie faktycznym nie wystąpiły. Strona skarżąca nadesłała przecież dokumentację źródłową, która według niej jest zupełna, zanim wyciągnięto w stosunku do niej negatywne konsekwencje w związku z uchybieniem terminu wyznaczonego jej w tej materii, czyli przed wydaniem postanowienia w sprawie. Podjęte później rozstrzygnięcie, choć niekorzystne dla strony, nie zmienia tego stanu rzeczy, skoro nie stanowiło następstwa uchybienia terminu do wykonania wezwania referendarza sądowego, lecz wynik oceny nadesłanych dokumentów. Zresztą rozstrzygnięcie to, o czym już była mowa, utraciło moc. Oceniając zatem nadesłany materiał dowodowy, w punkcie wyjścia podkreślić należy, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym (tak postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 322/08, LEX nr 479084). Wynika to wprost z treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Nie ulega przy tym wątpliwości, że większej aktywności dowodowej można wymagać od strony, która, tak jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, jest reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Pełnomocnik taki powinien przecież, bez dodatkowych wezwań, starać się udokumentować należycie swoje stanowisko procesowe, zwłaszcza gdy w sprawie wydano już wcześniej postanowienie, w którym uznano przedstawiony przez niego materiał dowodowy za niekompletny i budzący wątpliwości. Mając świadomość tych wątpliwości oraz możliwego ich negatywnego wpływu na sposób oceny wniosku, winien on podjąć próbę ich rozwiania poprzez usunięcie wytkniętych mu mankamentów dowodowych. Tymczasem w rozpatrywanej sprawie pełnomocnik ograniczył się jedynie do polemiki, poprzestając na oświadczeniach i nie przedkładając ani jednego nowego dowodu. Nadal zatem w najmniejszym stopniu nawet nie uprawdopodobnił, że skarżący był kiedykolwiek zarejestrowany jako osoba bezrobotna, jak sam wnioskodawca utrzymywał jeszcze we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Mógł zaś, nie narażając swojego mocodawcy na nadmierne koszty, co niezasadnie w tym zakresie podnosił w sprzeciwie, uzyskać zaświadczenie potwierdzające jego oświadczenie, iż skarżący w ogóle był osobą zarejestrowaną jako bezrobotna, a następnie przez swoje zaniedbanie ten status utracił. Okoliczność ta, pomimo trafnie wskazywanego w sprzeciwie jej formalnego charakteru, bezsprzecznie mogłaby przemawiać na rzecz wniosku skarżącego, stanowiąc ważny czynnik podczas oceny jego sytuacji majątkowej. Pełnomocnik nie udokumentował także, np. zaświadczeniem wystawionym przez szkołę lub uczelnię, swojego twierdzenia, iż syn skarżącego nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna, gdyż nadal się uczy, co jednak ma mniejsze znaczenie. Nieprzekonujące są też wyjaśnienia dotyczące nieprzedstawienia zaświadczenia organu podatkowego, że skarżący nie złożył zeznania podatkowego za ubiegły rok. Sprzeciw, w którym zamieszczone są te wyjaśnienia, został bowiem sporządzony w dniu 10 maja 2010 r., czyli już po upływie terminu do złożenia tego zeznania. Wskazana przez pełnomocnika przyczyna niemożności uzyskania zaświadczenia była już zatem nieaktualna w chwili, kiedy pełnomocnik się na nią powoływał, i nic nie stało na przeszkodzie, by wystąpił on do organu podatkowego ze stosownym wnioskiem. Powinien on więc przedstawić co najmniej odpis tego wniosku z prezentatą organu, jeżeli zaświadczenie nie zostałoby jeszcze wydane, zapowiadając, że zaświadczenie będzie nadesłane bezzwłocznie po jego uzyskaniu. Zaświadczenie to jest niezbędne, by zweryfikować oświadczenia odnośnie do dochodów wnioskodawcy, które nie znajdują dostatecznego potwierdzenia w treści przedłożonych dotychczas dokumentów. W ich świetle, jak zauważył referendarz sądowy w postanowieniu z dnia 14 kwietnia 2010 r., skarżący uzyskiwał w 2008 r. dochody nie tylko z działalności gospodarczej, opodatkowane tzw. podatkiem liniowym na podstawie art. 30c ustawy podatku dochodowym od osób fizycznych, wskazane w załączonym odpisie deklaracji PIT-36L, ale i odzwierciedlone w zaświadczeniu organu podatkowego przychody opodatkowane na zasadach ogólnych, które według art. 30c ust. 6 przywołanej ustawy nie łączą się z przychodami z działalności gospodarczej opodatkowanej w sposób "liniowy". W konsekwencji decyzja o wykreśleniu w ubiegłym roku z ewidencji działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego, nie pozwala wykluczyć, że nie osiąga on jakichkolwiek dochodów. Może on wszak obecnie uzyskiwać dochody opodatkowane na zasadach ogólnych, których dotyczyło przedstawione zaświadczenie, poza tym, jak trafnie stwierdził jego pełnomocnik, mógł on w międzyczasie podjąć działalność gospodarczą na nowo. Niemniej jednak rozpatrując wniosek nie można nie uwzględnić z jednej strony wysokości wspomnianego dochodu opodatkowanego na zasadach ogólnych w 2008 r., a z drugiej tego, iż skarżący zobowiązany jest do poniesienia kosztów sądowych w innych sprawach, które toczą się obecnie przed Sądem, co uzasadnia częściowe zwolnienie go od tych kosztów. Część ta nie przekracza 5% tego dochodu. W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego można uznać, że poniesienie wydatku w tej wysokości nie powinno się dla skarżącego i jego rodziny wiązać z uszczerbkiem utrzymania koniecznego, niezależnie od kosztów postępowania w innych sprawach. W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.