I SA/Gl 1610/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 8 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi M. P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Wyrokiem z dnia 21 lutego 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę M. P. na postanowienie wskazane w rubrum niniejszego orzeczenia. W ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 15 maja 2017 r. skarżący zwrócił się do Sądu z prośbą o zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W druku PPF odnotował miedzy innymi, że lokal przy ul. [...] w K. jest zarówno miejscem zamieszkania (pkt 2.1. druku), jak i adresem dla korespondencji (pkt 2.2. druku). W motywach wniosku nawiązał do argumentacji przytoczonej w skardze, która dotyczy merytorycznych aspektów niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego. Z treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący nie posiada ani nieruchomości, ani przedmiotów o wartości powyżej 5000 zł. Jego jedynym źródłem utrzymania jest świadczenie emerytalne w kwocie 2.000,00 zł netto. Do stałych wydatków zaliczył: koszty dojazdu samochodem (2.200,00 zł w skali roku), koszty zakupu lekarstw (150-200 zł miesięcznie), kredyt konsolidacyjny (706 zł) oraz czynsz najmu (702 zł). W skali miesiąca wydatki te zamykają się w kwocie co najmniej 1.741,30 zł. W wyniku analizy przywołanego wyżej oświadczenia, referendarz sądowy zdecydował o wezwaniu skarżącego do złożenia dodatkowych oświadczeń i przedłożenia dokumentów źródłowych, w szczególności przez: 1) wykazanie tytułu prawnego na podstawie, którego skarżący korzysta z nieruchomości będącej adresem zamieszkania; 2) nadesłanie zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane w ww. lokalu; w tych ramach należało nadto wskazać na wzajemne relacje tych osób, przede wszystkim zaś wskazać w jakim zakresie partycypują one w kosztach utrzymania lokalu; 3) wykazanie za pomocą kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunków, faktur za media, w tym: gaz, woda, energia elektr., telefon; dowody potwierdzające wydatki z tytułu np. lekarstw, kredytów; potwierdzenie opłaty czynszowej) jakiego rzędu kwoty obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należało także wyjaśnić kto i w jakiej wysokości ewentualnie partycypuje w ponoszeniu ww. kosztów; wykonując ten punkt wezwania należało wykazać w jaki sposób dokonuje się zapłaty ww. opłat (przelew bankowy, wpłaty w urzędzie pocztowym, inne); 4) udokumentowanie deklarowanych kosztów ponoszonych z tytułu utrzymania samochodu; 5) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych (w tych ramach należy uwzględnić rachunki prowadzone przez [...] i [...]) a także obsługujących karty kredytowe ([...], [...] i inne) posiadanych przez skarżącego i pozostałe osoby przebywające w gospodarstwie domowym, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich sześciu miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty; 5) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów w okresie ostatnich sześciu miesięcy; ten punkt wezwania dotyczy również pozostałych osób przebywających w gospodarstwie domowym skarżącego; ewentualne zaświadczenia pracodawców winny zawierać adnotację o sposobie wypłaty środków (wypłata gotówkowa, przelew bankowy, inne); 6) nadesłanie odpisów zeznań podatkowych za 2016 r.; ten punkt wezwania dotyczy również pozostałych osób przebywających w gospodarstwie domowym skarżącego; 7) udokumentowanie zawieszenia bądź likwidacji prowadzonej działalności gospodarczej; 8) w sytuacji, gdy działalność w dalszym ciągu jest przez skarżącego prowadzona – należało wykazać dochody z tego tytułu z okresu ostatnich sześciu miesięcy. Dla ich udokumentowania należało nadesłać kopie dokumentów księgowych obrazujących wynik finansowy prowadzonej działalności gospodarczej, w tym np. za pomocą księgi przychodów i rozchodów (pełna wersja z opisem zdarzeń gospodarczych), zestawienia sprzedaży, deklaracji VAT, raportów kasowych, itp; w tych ramach należało nadto nadesłać aktualną ewidencję środków trwałych i wartości niematerialnych prowadzonej działalności; 9) udokumentowanie separacji bądź rozwodu z małżonką. W wezwaniu (pismo z dnia 26 maja 2017 r.) skierowanym na adres wskazany w druku PPF i doręczonym skarżącemu w dniu 12 czerwca 2017 r. pouczono skarżącego, że niezastosowanie się do jego treści w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Pismem procesowym z dnia 16 czerwca 2017 r., skierowanym do Przewodniczącej Wydziału I tut. Sądu, skarżący zwrócił się o przedłużenie 30 dni terminu do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W motywach tego pisma zaznaczył, że w wyznaczonym siedmiodniowym terminie nie jest w stanie zgromadzić wymaganych dokumentów, akcentując, że w chwili obecnej jest obłożnie chory. Podniósł dalej, iż w przedłużonym terminie będzie mógł sprostać wymogom wezwania i "przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym będzie możliwe." Jednocześnie zwrócił uwagę, że referendarz kieruje do niego przesyłki na niewłaściwy adres. W dalszej kolejności, w odpowiedzi na wezwanie Sądu, skarżący oświadczył, że niezmiennym adresem korespondencyjnym jest ul. [...] w K. Zarządzeniem z dnia 8 sierpnia 2017 r. referendarz sądowy wydłużył skarżącemu termin do uzupełnienia wniosku o kolejne 7 dni, licząc od dnia doręczenia odpisu zarządzenia. Odpis ów doręczono adresatowi w dniu 25 sierpnia 2017 r. W piśmie procesowym z dnia 28 sierpnia 2017 r. skarżący, prosząc o wyrozumiałość, oświadczył, że z powodu choroby przedłuża się kompletowanie dokumentów. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Intencją skarżącego jest w tej sprawie uzyskanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Rozstrzygnięcie wniosku sprowadza się więc do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – obejmującym zarówno zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie m.in. adwokata – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przy czym słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 P.p.s.a. oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie NSA z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, LEX nr 1069777). Przyszło zatem stwierdzić, że skarżący nie uczynił zadość obowiązkowi współpracy z Sądem, ponieważ nie zareagował na wezwanie do uzupełnienia danych zawartych we wniosku. Nie nadesłał bowiem ani jednego wymaganego dokumentu źródłowego, pomimo tego, że od dnia, w którym odebrał wezwanie z 26 maja 2017 r., upłynęły niemalże trzy miesiące. Zdaniem rozpoznającego wniosek był to wystarczający okres, aby nadesłać przynajmniej część wymaganych dokumentów, pomimo sygnalizowanych wcześniej problemów zdrowotnych skarżącego, skądinąd w żaden sposób nie uprawdopodobnionych. Z uwagi między innymi na sygnalizowany upływ czasu, bez odpowiedzi pozostawiono pismo skarżącego z dnia 28 sierpnia 2017 r., w którym de facto, poza "prośbą o wyrozumiałość", skarżący nie zawarł żadnego żądania o charakterze procesowym. Trzeba podkreślić, że wniosek skarżącego pozostawia wiele wątpliwości, które doznają wzmocnienia także na gruncie innej sprawy ze skargi M. P., w której również wystąpił o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2016 r. sygn. akt I SA/Gl 1320/15 tutejszy Sąd utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy. Zdecydowana większość przyjętych wówczas konkluzji znajduje zastosowanie również w tym przypadku, a to na skutek przede wszystkim braku współpracy skarżącego z rozpoznającym wniosek. W ślad za tamtym orzeczeniem należy stwierdzić, że trudno wyobrazić sobie możliwość ustalenia zdolności płatniczej skarżącego bez uprzedniego zapoznania się z jego obecnymi wpływami. Ustaleniu tej okoliczności z pewnością służyłoby zestawienie transakcji dokonywanych na rachunkach bankowych wnioskodawcy, którego skarżący w tej sprawie nie nadesłał. W obu sprawach, za niedostatecznie wyjaśnioną uznano również kwestię relacji, jakie łączą skarżącego z jego żoną. Skarżący nie przedstawił bowiem jakichkolwiek dokumentów wskazujących na to, by małżonkowie pozostawali w separacji. W sprawie o sygn. akt I SA/Gl 1320/15 skarżący utrzymywał, że z żoną nie mieszka, a jedynie jest zameldowany w jej mieszkaniu, nie potrafił przy tym wyjaśnić, dlaczego odbiera ona, jako dorosły domownik, przesyłki do niego adresowane. Nie ulega przy tym wątpliwości, że ustalenie składu osobowego gospodarstwa domowego miało znaczenie dla poznania sytuacji materialnej wnioskodawcy: w przypadku bowiem, gdyby gospodarstwo to nie było, jak skarżący utrzymuje, jednoosobowe, rekonstrukcja budżetu domowego wymagałaby uwzględnienia wpływów i wydatków pozostałych domowników. Dopiero wówczas, uwzględniając udział skarżącego w kształtowanie tego budżetu, można byłoby stwierdzić, jakie środki posiada i ocenić, czy pozwalają one na poniesienie kosztów postępowania. Na gruncie tej ostatniej uwagi wypada w tym miejscu stwierdzić, że istotne wątpliwości pojawiły się w tej sprawie w kwestii faktycznego miejsca zamieszkania skarżącego. W toku postępowania, zresztą nie tylko niniejszego, skarżący deklarował dwa różne adresy. Okoliczność ta była także przedmiotem sporu w ramach postępowania administracyjnego. Brak współpracy skarżącego uniemożliwia weryfikację jego oświadczeń. Liczne mankamenty dowodowe, w tym dotyczące prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej, uniemożliwiają wolną od wątpliwości ocenę stanu faktycznego. W konsekwencji akcentowana bierność procesowa skarżącego nie pozwala uwzględnić jego wniosku; w orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji wykluczona jest możliwość jego merytorycznego rozpoznania, a uzasadnione jest pozostawienie go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r., sygn. I OZ 842/05). W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.