I SA/Gl 1610/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Beata Machcińska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 listopada 2017 r. sprzeciwu M. P. od postanowienia starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach z dnia 8 września 2017 r. w sprawie ze skargi M. P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zarzutów postępowaniu egzekucyjnym postanawia utrzymać w mocy powyższe postanowienie starszego referendarza sądowego. Postanowieniem z dnia 8 września 2017 r. starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach, po rozpoznaniu wniosku z dnia 15 maja 2017 r., odmówił skarżącemu M.P. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Jak wynika z uzasadnienia tego rozstrzygnięcia, przedmiotowe żądanie zostało złożone w związku z zamiarem zaskarżenia przez skarżącego wyroku, którym oddalono jego skargę. W ramach urzędowego formularza wniosku (PPF) skarżący wskazał, że lokal przy ul. [...] w K. stanowi zarówno jego miejsce zamieszkania, jak i adres do korespondencji. W rubrykach poświęconych prezentacji stanu posiadania nie wymienił żadnych składników majątkowych. Wśród dochodów wskazał jedynie na świadczenie emerytalne w wysokości 2.000 zł, natomiast do stałych wydatków zaliczył koszty dojazdu samochodem (2.200 zł rocznie) i – ponoszone w skali miesiąca – koszty zakupu lekarstw (150-200 zł), spłaty kredytu konsolidacyjnego (706 zł) i czynszu najmu (702 zł). Referendarz wezwał skarżącego do uzupełnienia tych danych poprzez: wykazanie tytułu prawnego do nieruchomości wskazanej we wniosku jako miejsce zamieszkania, nadesłanie zaświadczenia wymieniającego osoby tam zameldowane, wskazanie ich wzajemnych relacji i zakresu, w jakim partycypują w kosztach utrzymania gospodarstwa domowego, udokumentowanie wydatków obciążających budżet domowy (w tym kosztów utrzymania pojazdu) i dochodów uzyskiwanych przez wszystkich domowników (w tym z działalności gospodarczej skarżącego, jeśli nadal jest prowadzona, a w przeciwnym razie – wykazanie jej zawieszenia bądź wykreślenia), przedstawienie odpisów zeznań podatkowych zarówno skarżącego, jak i osób z nim mieszkających za ubiegły rok oraz wykazów i wyciągów z ich rachunków bankowych, a ponadto przedłożenie dokumentu wskazującego, że wobec skarżącego i jego małżonki orzeczono rozwód bądź separację. W odpowiedzi skarżący wystąpił o przedłużenie terminu do wykonania wezwania z siedmiu do trzydziestu dni. Wyjaśnił przy tym, że, biorąc pod uwagę fakt, iż jest obłożnie chory, będzie to wystarczający czas na zebranie materiału pozwalającego na "przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym". Zaakcentował też, że adresem do doręczeń niezmiennie pozostaje ul. [...] w K.. Po upływie wnioskowanego terminu trzydziestodniowego referendarz wyznaczył kolejny termin siedmiodniowy na uzupełnienie danych wniosku. Tym razem skarżący, prosząc o wyrozumiałość, oświadczył, że kompletowanie dokumentacji przedłuża się z uwagi na stan jego zdrowia i ponownie nie przedłożył jakichkolwiek materiałów. Przystępując w tej sytuacji do przedstawienia motywów swego rozstrzygnięcia, referendarz przytoczył wpierw brzmienie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. - Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej powoływanej jako: p.p.s.a. Zwrócił przy tym uwagę, że ciężar wykazania istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy a minimum staranności, jaką w tej mierze powinien on przejawić jest wykonanie wezwania do uzupełnienia danych wniosku. Odnosząc następnie tę uwagę do analizowanego przypadku, za godne uwagi uznał podkreślenie, że w okresie trzech miesięcy od dnia otrzymania wezwania skarżący nie przedstawił żadnego z żądanych dokumentów. Co więcej, nie uczynił tego pomimo dwukrotnego przedłużenia mu terminu na dokonanie tej czynności. Tym samym – podobnie jak w poprzedniej sprawie (o sygn. akt I SA/Gl 1320/15) – nie wyjaśnił w sposób nie budzący wątpliwości kwestii tak zasadniczych jak lokalizacja, skład i kondycja finansowa swego gospodarstwa domowego. Odmowne załatwienie złożonego wniosku stanowiło zatem konsekwencję przede wszystkim braku aktywności skarżącego w dążeniu do zaprezentowania sytuacji, w jakiej rzeczywiście się on znajduje. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżący podniósł, że w odpowiedzi na wezwanie ograniczył żądanie jedynie do ustanowienia adwokata. Odnosząc się do kwestii umiejscowienia swego gospodarstwa domowego, oznajmił, że w lokalu przy ul. [...] w K., który zajmuje jego była żona, jest zameldowany, lecz tam nie mieszka i nie partycypuje w kosztach jego utrzymania. Jak zarazem wskazał, "jednym ważnym adresem" jest ul. [...] w K.. Czynsz najmu tego lokalu obciąża jego wydatki budżetowe miesięczną kwotą w wysokości 702,73 zł. Nadto ponosi koszty za usługi telefoniczne (60,27 zł), energię elektryczną (około 50 zł), leki (200 zł), spłatę kredytu konsolidacyjnego (706,96 zł) i rehabilitację (300 zł). Środki na wyżywienie otrzymuje od dzieci. Gospodarstwo domowe prowadzi sam, a pojazd pozwala mu dotrzeć na konsultacje lekarskie i wspomnianą rehabilitację, co jest niezbędne z uwagi na stan jego zdrowia. Zgodnie z załączonym do sprzeciwu zeznaniem PIT-37 i PIT-40A w ubiegłym roku skarżący uzyskał dochód z emerytury w kwocie 30.278,93 zł. Na potwierdzenie aktualnej wysokości tego świadczenia (2.095,36 zł) przedstawił potwierdzenie przelewu. W ten sam sposób udokumentował też wysokość stałej raty kredytu konsolidacyjnego (706,86 zł), zmiennej raty spłaty karty płatniczej (we wrześniu br. – 959,10 zł), opłaty uiszczonej na rachunek spółki energetycznej (100 zł) oraz należności za lokal przy ul. [...] w K. (702,20 zł). Ponadto przedstawił kilka faktur, które zostały wystawione przez apteki w okresie od października 2016 r. do września 2017 r. a opiewają na kwoty w granicach od 136,39 zł do 483,43 zł. Skarżący zaprezentował również kserokopię wyroku, z którego wynika, że z żoną pozostaje w separacji, kserokopię orzeczenia o zaliczeniu go do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności (zgodnie z oświadczeniem: wymaga ono aktualizacji) i dokument potwierdzający wykreślenie jego działalności gospodarczej. Dodatkowo załączył kopię sprzeciwu, który wniósł w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 1320/15. Przedstawił też kopię formularza wniosku złożonego w niniejszej sprawie, którą własnoręcznie zmodyfikował, zaznaczając, że domaga się tylko ustanowienia adwokata, a właściwym adresem (zarówno miejsca zamieszkania, jak i do korespondencji) jest: ul. [...] w K.. W podsumowaniu skarżący wyraził przekonanie, że załączona dokumentacja jest wystarczająca do uwzględnienia jego wniosku i stąd przedłożenie wyciągów z rachunków bankowych uznał za zbędne. Oświadczył zarazem, że nie dostarczy tych dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Rozpatrywany sprzeciw nie jest zasadny. Wyjaśnienie motywów niniejszego rozstrzygnięcia należy rozpocząć od wskazania, że w analizowanej sytuacji zastosowanie ma art. 260 p.p.s.a. Przepis ten (w brzmieniu obowiązującym dla postępowań wszczętych w dniu 15 sierpnia 2015 r. i następnie) stanowi, że rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, a więc także od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach tych wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Rozpoznanie sprawy następuje na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Jednocześnie konieczne staje się odnotowanie, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania i z tego powodu jego przyznanie następuje tylko w wyjątkowej sytuacji, a mianowicie wówczas, kiedy ograniczone możliwości płatnicze lub ich brak pozbawiają stronę możliwości skorzystania z prawa do sądu. Przeszkoda ta oczywiście musi być realna, co oznacza, że, aby stwierdzić jej istnienie, trzeba poznać sytuację wnioskodawcy. Niezbędne jest przy tym zaakcentowanie, że to na nim spoczywa ciężar przekonania oceniającego do zasadności żądania i to niezależnie od tego, jaki jest zakres przedmiotowy jego wniosku. Domaganie się równocześnie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, czyli prawa pomocy w zakresie całkowitym, podlega bowiem uwzględnieniu wtedy, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei wykazanie niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny jest niezbędne do przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym, na które składa się tylko zwolnienie od określonych kosztów sądowych lub tylko ustanowienie wspomnianego pełnomocnika (art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a.). Jest zatem oczywiste, że wnioskodawca powinien podjąć wszelkie starania, by przedstawiony materiał dowodowy był zupełny, spójny i aktualny, a minimum staranności wymagane w tym względzie sprowadza się do należytego wykonania wezwania do uzupełnienia danych wniosku. Wezwanie to ma bowiem na celu usunięcie wątpliwości, jakie zaistniały w wyniku analizy danych już zaprezentowanych. Służy ono ukierunkowaniu dalszych działań strony, chcącej wykazać, że w jej przypadku zostały spełnione przesłanki przyznania prawa pomocy. Zarazem nie jest ono wyrazem dowolności, gdyż podstawę do jego skierowania stanowi art. 255 p.p.s.a. Wydaje się więc zrozumiałe, że przekonanie oceniającego do słuszności żądania pozostaje w gestii strony wnioskującej i to w jej interesie leży, by wątpliwości, sformułowane w ramach wspomnianego wezwania, zostały usunięte. Zarazem podkreślić trzeba, że skład orzekający nie ma obowiązku poszukiwania dowodów przemawiających za uwzględnieniem żądania. Jego zadaniem jest natomiast ocena zasadności wniosku wedle ustawowych przesłanek i w oparciu o zaprezentowany przez stronę materiał źródłowy. Wybiórcza prezentacja tej dokumentacji stanowi zatem wystarczający powód odmownego załatwienia żądania, gdyż uniemożliwia ona poznanie rzeczywistej sytuacji, w jakiej skarżący się znajduje, a tym samym stwierdzenia, że spełnia on przesłanki przyznania prawa pomocy. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że to właśnie selektywna prezentacja materiału źródłowego legła u podstaw tego rozstrzygnięcia. Stanowisko to należy zaaprobować i dostrzec jego aktualność również na tym etapie postępowania, albowiem także przy wnoszeniu sprzeciwu skarżący nie skoncentrował swych wysiłków na skrupulatnym usunięciu braków wniosku wskazanych mu przez referendarza, lecz podjął próbę wykazania nieprawidłowości przyjętej przezeń kwalifikacji, a właściwie wybranych jej motywów, czyniąc to zresztą niesłusznie. Raz jeszcze wymaga podkreślenia, że do stwierdzenia zaistnienia przesłanki przyznania prawa pomocy nieodzowne jest poznanie sytuacji, w jakiej wnioskodawca się znajduje, a zwłaszcza jego zdolności płatniczej. Osiągnięcie tego zamierzenia nie jest jednak możliwe bez uprzedniego zrekonstruowania budżetu domowego skarżącego, a zatem ustalenia: miejsca, w którym skarżący prowadzi gospodarstwo domowe, składu osobowego tego gospodarstwa oraz uzyskiwanych w nim wpływów, ponoszonych wydatków i posiadanych zasobów (np. oszczędności). Tymczasem w analizowanym przypadku kwestie te istotnie nie zostały dostatecznie wyjaśnione. Dostrzeżenia wymaga, że materiał źródłowy załączony do sprzeciwu zamiast usuwać jedynie potęguje wątpliwości co do rzeczywistego stanu posiadania skarżącego, a także umiejscowienia jego gospodarstwa domowego. Skarżący twierdzi, że zamieszkuje sam w miejscu wykonywanej działalności gospodarczej i zarazem przedstawia dokument, z którego wynika, że działalność ta została już wykreślona. Wskazywany przez niego (dla celów podatkowych) adres zamieszkania (zob. przedstawione zeznanie roczne) pokrywa się z adresem, pod którym – jak podnosi – nie mieszka, lecz jest jedynie zameldowany. Z przedłożonej faktury rozliczeniowej za zajmowanie lokalu, który – zgodnie z oświadczeniem – zajmuje, wynika z kolei, że posługuje się jeszcze jednym, wcześniej nie ujawnionym adresem: ul. [...] w K.. Dodatkowo uwadze nie może umknąć, że z niezrozumiałych względów skarżący unika również przedstawienia wyciągów z rachunków bankowych, mimo iż – jak sam wykazuje – płatności realizuje ze środków na nich zgromadzonych. Ponadto oświadcza, że w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych (wyżywienia) uzyskuje finansowe wsparcie swych dzieci (w bliżej nieokreślonej wysokości) i zarazem nadal konsekwentnie utrzymuje, że jedynym źródłem jego wpływów jest świadczenie emerytalne. Wreszcie z faktu pozostawania z żoną w separacji wyciąga zbyt daleko idące konsekwencje, zakładając, że stwierdzenie zaistnienia tej okoliczności jest wystarczające do uznania, że razem nie tworzą gospodarstwa domowego. Tymczasem samo orzeczenie separacji nie wyklucza wspólnego zamieszkiwania. Nie zwalnia ono również z obowiązku wzajemnej pomocy, jeżeli wymagają tego względy słuszności [art. 614 § 3 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t. j. - Dz. U. z 2017 r., poz. 682)]. W świetle powyższych uwag – także na etapie rozpoznania sprzeciwu – za aktualny należało więc uznać zarzut braku należytego przedstawienia przez skarżącego sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej, w jakiej się on znajduje. Sygnalizowana bierność procesowa uniemożliwiła tym samym uznanie, by w przypadku skarżącego zostały spełnione przesłanki przyznania prawa pomocy. Z tych przyczyn wydanie niniejszego postanowienia stało się konieczne. Dla porządku jedynie przypomnienia wymaga, że rozstrzygnięcie to podjęto na podstawie powołanego wyżej art. 260 p.p.s.a.