I SA/Gl 1612/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Przemysław Dumana, Sędziowie WSA Wojciech Gapiński, Bożena Pindel (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 6 kwietnia 2017 r. sprawy ze skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela opłatą komorniczą. oddala skargę. Postanowieniem z dnia [...] r., nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w K. – działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 23; dalej: K.p.a.) oraz art. 17 § 1, art. 18 oraz art. 23 § 1 i § 4 pkt 1, a także art. 66 i art. 64c § 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1996 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U z 2016 r., poz. 599 ze zm.; dalej: u.p.e.a.), po rozpatrzeniu zażalenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. z dnia [...]r. nr [...] w sprawie obciążenia wierzyciela opłatą komorniczą w wysokości [...] zł – utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Podstawą rozstrzygnięcia był następujący stan faktyczny. Organ egzekucyjny Naczelnik Urzędu Skarbowego w R. prowadził postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanego Przedsiębiorstwa Budowlanego "A" Sp. z o.o. z siedzibą w R. na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez wierzyciela Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. z dnia [...] r. o nr [...]. Pismem z dnia 25 kwietnia 2016 r. wierzyciel poinformował organ egzekucyjny o zmianie stanu zadłużenia objętego tytułem wykonawczym, do kwoty [...]zł i [...]zł. Organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia [...] r. obciążył wierzyciela opłatą komorniczą, zaś na skutek żądania wierzyciela postanowieniem z dnia [...] r. wydanym na podstawie art. 66 § 3 i § 5 oraz art. 18 u.p.e.a. obciążył wierzyciela kosztami opłaty komorniczej w wysokości [...] zł. Wierzyciel w zażaleniu na ww. postanowienie podniósł, że organ egzekucyjny nie wykazał związku pomiędzy zastosowanymi środkami egzekucyjnymi a wpłatą dokonaną przez dłużnika na rzecz wierzyciela. Argumentował, że dokonał zabezpieczenia na nieruchomościach dłużnika, który uregulował zobowiązania wynikające z ww. tytułów wykonawczych na skutek działań wierzyciela - wystawienia promesy udzielenia zgody na bezciężarowe wyodrębnienie spod zabezpieczeń hipotecznych działek, pod warunkiem spłaty zadłużenia. Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...] r. Powołując się na art. 1 pkt 2, art. 1a pkt 12, art. 66 § 3 i § 4 u.p.e.a., nie podzielił stanowiska wierzyciela o braku podstaw prawnych do obciążenia go opłatą komorniczą w sytuacji, kiedy organ egzekucyjny dokonał czynności egzekucyjnych, a wierzyciel, który podjął działania mające na celu doprowadzenie do uzyskania należności bez udziału organu egzekucyjnego, nie wystąpił do organu egzekucyjnego - przed uregulowaniem zobowiązań przez dłużnika, z wnioskiem o zawieszenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 66 § 4 pkt 1 u.p.e.a. W ocenie organu, pogląd wierzyciela nie jest zasady, gdyż uwzględnienie go pozbawiłoby wierzyciela opłaty komorniczej, pomimo dokonania przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych. W ocenie organu odwoławczego, w sprawie nie nastąpiło naruszenie art. 66 § 5 u.p.e.a., gdyż przepis ten przewiduje, że opłata komornicza przypada na rzecz tego organu, który nie tylko dokonał ściągnięcia należności pieniężnych, ale także zastosował środki egzekucyjne w wyniku których należność została zapłacona; powołał się na wyrok NSA z dnia 3 lipca 2015 r., sygn. akt II FSK 1461/13. W skardze wierzyciel (reprezentowany przez radcę prawnego) wniósł o uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania, zarzucając mu naruszenie art. 66 oraz art. 1a pkt 6 u.p.e.a., zgodnie z którym wierzyciel jest zobowiązany do uiszczenia opłaty komorniczej od kwot przekazanych wierzycielowi przez organ egzekucyjny lub przekazanych wierzycielowi przez zobowiązanego w wyniku zastosowania środków egzekucyjnych, poprzez obciążenie go opłatą komorniczą od kwoty przekazanej przez dłużnika bezpośrednio na jego konto, na skutek podjętych przez niego czynności. Zdaniem wierzyciela, ustawodawca uzależnił powstanie po stronie wierzyciela obowiązku uiszczenia opłaty komorniczej od kwot efektywnie ściągniętych egzekucyjnie lub wpłaconych przez dłużnika na rzecz wierzyciela w wyniku zastosowanych przez organ egzekucyjny środków. Skarżący podkreślił, iż w każdym przypadku ustalenie istnienia lub nieistnienia obowiązku uiszczenia przez wierzyciela opłaty komorniczej musi być dokonywane z uwzględnieniem reguły zawartej w § 5 art. 66 u.p.e.a. Przepis ten stanowi, iż opłata komornicza przypada na rzecz tego organu, który dokonał ściągnięcia należności pieniężnej lub zastosował środki egzekucyjne, w wyniku których należność została zapłacona. Wykładnia językowa tego przepisu prowadzi do jednoznacznego wniosku, że opłata komornicza uzależniona jest od skuteczności podjętych czynności egzekucyjnych. Stanowi więc ona swoistego rodzaju typ wynagrodzenia dla organu egzekucyjnego (por. R. Hauser, Z. Leoński Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Warszawa 2004, s. 192 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 marca 2000 r., sygn. akt SA/Sz 114/99). Z powyższego wynika, zdaniem skarżącego, iż między podejmowanymi przez organ egzekucyjny czynnościami egzekucyjnymi a zaspokojeniem wierzyciela w jeden ze wskazanych wyżej sposobów musi istnieć związek przyczynowy warunkujący uznanie tychże czynności za podjęte skutecznie, uzasadniający w konsekwencji obowiązek wierzyciela do uiszczenia na rzecz organu egzekucyjnego opłaty komorniczej. Natomiast sam fakt wszczęcia postępowania egzekucyjnego i podjęcia przez organ egzekucyjnych czynności egzekucyjnych, które są nieskuteczne i nieefektywne - albowiem nie prowadzą ani do ściągnięcia należności, ani też do dokonania przez dłużnika wpłaty na rzecz wierzyciela - nie rodzi po stronie wierzyciela obowiązku uiszczenia na rzecz organu egzekucyjnego opłaty komorniczej. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Kontroli Sądu – na podstawie art. 3 § 1 i § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; dalej P.p.s.a.) – podlegało postanowienie obciążające wierzyciela kosztami opłaty komorniczej. W rozstrzyganej sprawie okoliczności stanu faktycznego nie są sporne. Kwestią sporną pozostaje ustalenie, czy organ egzekucyjny mógł obciążyć wierzyciela opłatą komorniczą w okolicznościach badanej sprawy tj., jeżeli wpłaty zostały dokonane na skutek działań wierzyciela. Występujący w rozpoznanej sprawie problem był już przedmiotem rozważań tut. Sądu, który orzekał w zbliżonym stanie faktycznym i prawnym, oddalając skargę tej samej strony skarżącej wyrokiem z dnia 16 marca 2016 r., sygn. I SA/Gl 1376/16 (dostępny w internetowej bazie orzeczeń http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd w niniejszym składzie w pełni podziela wywody tego orzeczenia, zatem jego argumentację można w zasadzie w całości przywołać jako uzasadnienie niniejszego wyroku. Zagadnienia dotyczące opłaty komorniczej zostały uregulowane w art. 1a pkt 6 oraz art. 66 u.p.e.a. W myśl art. 1a pkt 6 u.p.e.a. przez opłatę komorniczą rozumie się opłatę wynoszącą 5% kwot przekazanych wierzycielowi przez organ egzekucyjny lub przekazanych wierzycielowi przez zobowiązanego w wyniku zastosowania środków egzekucyjnych. Natomiast zgodnie z art. 66 § 3 u.p.e.a., wierzyciel, na rzecz którego organ egzekucyjny dokonał czynności egzekucyjnych, jest obowiązany, z zastrzeżeniem § 4, do uiszczenia opłaty komorniczej. Z kolei czynności egzekucyjne definiowane w art. 1a pkt 2 u.p.e.a., to wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Czynności egzekucyjne mają charakter wykonawczy, ponieważ są podejmowane w celu zastosowania środków egzekucyjnych (zob. D. Jankowiak, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz 2005, Wrocław 2005, s. 390; W. Grześkowiak, Egzekucja administracyjna - teoria i praktyka z orzecznictwem sądowoadministracyjnym, Warszawa 2006, s. 15). Jeśli zatem, w wyniku podjętych czynności egzekucyjnych został zastosowany środek egzekucyjny, każda wpłata na poczet należności objętych tytułem wykonawczym stanowiącym podstawę zastosowania środków egzekucyjnych jest podstawą do ustalenia opłaty komorniczej. Sformułowanie dotyczące obowiązku jej uiszczenia przez wierzyciela, na rzecz którego dokonano czynności egzekucyjnych, stwarza wręcz domniemanie, że przekazanie należności w sposób określony w art. 1a pkt 6 u.p.e.a. (bezpośrednio wierzycielowi) jest wynikiem zastosowania tych środków. Jeżeli wierzyciel podejmuje sam działania mające doprowadzić do uzyskania należności, już bez udziału organu egzekucyjnego, winien wystąpić z żądaniem, o którym mowa w art. 66 § 4 pkt 1 u.p.e.a. i to przed dokonaniem wpłaty przez zobowiązanego (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 13 października 2010 r., sygn. akt II FSK 1228/09, z dnia 3 lipca 2015 r., sygn. akt II FSK 1462/13 i z dnia 1 grudnia 2016 r., sygn. akt II GSK 1207/15; publ. j.w.). W rozpoznawanej sprawie organ egzekucyjny prowadził na rzecz wierzyciela (Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. Inspektorat w R.) postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanego. W celu wyegzekwowania należności, organ egzekucyjny wskazał, że dokonał szeregu czynności egzekucyjnych zaś jedną z nich było zajęcie wierzytelności pieniężnej skierowanej do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w C. M. M. (zawiadomienie nr [...] z dnia [...] r.) należnej zobowiązanemu od dłużnika wierzytelności S. J.. Zajęcie zostało doręczone zobowiązanemu w dniu 18 stycznia 2016 r., natomiast Komornik Sądowy pismem z dnia 21 stycznia 2016 r. poinformował organ egzekucyjny o bezskuteczności dotychczasowej egzekucji prowadzonej przeciwko dłużnikowi zajętej wierzytelności (pismo wpłynęło do organu w dniu 26 stycznia 2016 r.). Wierzyciel, pismem z dnia 25 kwietnia 2016 r., poinformował organ egzekucyjny o zmianie wysokości należności dochodzonej w drodze egzekucji. Wierzyciel nie wystąpił do organu egzekucyjnego z wnioskiem o zawieszenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 66 § 4 pkt 1 u.p.e.a. Wobec powyższego organ egzekucyjny zawiadomił wierzyciela o wysokości opłaty komorniczej, a następnie, w dniu [...] r., wydał postanowienie o obciążeniu wierzyciela opłatą komorniczą w kwocie [...] zł. Zatem niewątpliwie organ egzekucyjny podjął czynności egzekucyjne, w ich następstwie zastosował środki egzekucyjne, a zobowiązany, po wszczęciu egzekucji i zastosowaniu środków egzekucyjnych będących rezultatem podjętych czynności egzekucyjnych, dokonał, bezpośrednio na rachunek bankowy wierzyciela, wpłat należności objętych egzekwowanymi tytułami wykonawczymi. Sąd w pełni podzielił także ocenę prawną zawartą w powołanym już wyżej wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 grudnia 2016 r., sygn. akt II GSK 1207/15. NSA stwierdził, że stanowisko to nie pozostaje w sprzeczności z treścią art. 66 § 5 u.p.e.a., w myśl którego opłata komornicza przypada na rzecz tego organu, który dokonał ściągnięcia należności pieniężnej lub zastosował środki egzekucyjne, w wyniku których należność została zapłacona. Po pierwsze bowiem, opłata komornicza przypada na rzecz organu egzekucyjnego, który dokonał czynności egzekucyjnych, w tym zastosował środki egzekucyjne. Z natury rzeczy istotą każdego postępowania egzekucyjnego jest przymusowe doprowadzenie do wykonania obowiązku o charakterze pieniężnym lub niepieniężnym. Skoro organ egzekucyjny przystąpił do egzekucji na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez wierzyciela, podjął czynności egzekucyjne zmierzające do zastosowania i zrealizowania środków egzekucyjnych, a następnie je zastosował, to opłata komornicza jest należna, niezależnie od charakteru i skuteczności równoległych działań pozaegzekucyjnych podjętych przez wierzyciela. Po drugie, mogą wystąpić sytuacje, kiedy egzekucja na rzecz wierzyciela prowadzona była nie tylko przez jeden, ten sam organ egzekucyjny. W takim wypadku, przepis art. 66 § 5 u.p.e.a. rozstrzyga, że opłata komornicza przypada na rzecz tego organu, który dokonał ściągnięcia należności pieniężnej lub zastosował środki egzekucyjne, w wyniku których należność została zapłacona. Innymi słowy art. 66 § 5 u.p.e.a. nie dotyczy obowiązku uiszczenia opłaty komorniczej, a normuje jedynie sytuację, gdy egzekucje prowadzi więcej niż jeden organ egzekucyjny i przesądza, któremu z nich należna jest ta opłata. Regułą jest, że opłata komornicza należna jest organowi egzekucyjnemu, który podjął czynności egzekucyjne zmierzające do zastosowania i zrealizowania środków egzekucyjnych, a następnie je zastosował. Prowadzenie w takiej sytuacji przez wierzyciela niezależnych działań, jak w rozpoznawanej sprawie wydanie promesy wyrażenia zgody na odstąpienie od zabezpieczenia hipotecznego pod warunkiem spłaty zadłużenia, których efektem jest wpłata na jego rzecz dochodzonych należności, nie pozbawia organu egzekucyjnego prawa żądania do uiszczenia na jego rzecz opłaty komorniczej, tym bardziej, że wierzyciel nie podjął możliwej w takim wypadku decyzji o skierowaniu wniosku do egzekutora o zawieszenie postępowania egzekucyjnego. Taką sytuację właśnie przewiduje art. 66 § 4 pkt 1 u.p.e.a. stanowiący, że nie pobiera się opłaty komorniczej od kwot wpłaconych po wystąpieniu wierzyciela z żądaniem zawieszenia albo umorzenia postępowania egzekucyjnego. Nie było przeszkód, aby po negocjacjach z dłużnikiem, wierzyciel z takim żądaniem wystąpił, co skutkowałoby brakiem podstaw do naliczenia opłaty komorniczej od dokonanej przez dłużnika wpłaty bezpośrednio na rachunek wierzyciela. Ponieważ jednak wierzyciel nie skorzystał z tej możliwości, decydując, mimo podjętych działań i negocjacji z dłużnikiem, że egzekucja ma być kontynuowana, to w takim wypadku wpłata dokonana przez zobowiązanego, uprawniała organ egzekucyjny do naliczenia i żądania zapłaty przez wierzyciela opłaty komorniczej. Przez wzgląd na powyższe, zarzuty skarżącego należało uznać za nieuzasadnione. Ponadto wobec niedopatrzenia się innych naruszeń prawa skutkujących uchyleniem zaskarżonego postanowienia, Sąd, działając na podstawie art. 151 P.p.s.a., skargę oddalił.