I SA/Gl 162/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia odmówić przyznania prawa pomocy; W dniu 4 marca 2009 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, wpłynął druk urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy dla A. O. W tych ramach skarżąca zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Uzasadniając wniosek podniosła, że doraźnie korzysta z pomocy syna oraz Caritasu. Większość środków finansowych wydatkuje na lekarstwa. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach (vide druk PPF) wynika, że wnioskująca we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz z mężem i synem. A. O. zeznała tam, że posiada dom o pow. 87,12 m², zabudowania gospodarcze (obora, stodoła) oraz nieruchomości rolne o pow. 1,8571 ha i 2,23 ha. Skarżąca oświadczyła przy tym, że jej mąż posiada czternastoletni samochód osobowy marki POLONEZ, a jej syn siedemnastoletnią MAZDĘ. Dodatkowo syn posiada środki pieniężne zgromadzone na rachunku bankowym w kwocie [...] zł. W rubryce "dochody" (w tym wg kolejności: "nazwisko i imię", "z jakiego tytułu", "dochód miesięczny brutto") skarżąca zeznała odpowiednio: "A. O. – uprawa pola – ok. [...] zł, B. O. – zarejestrowany w UP Z. – nie posiada, A. O. – staż – [...] zł. W wyniku badania wniosku co do wymogów formalnych jak i co do treści, pismem z dnia 6 marca 2009 r. referendarz sądowy wezwał stronę wnioskującą do uzupełnienia wniosku poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń oraz dokumentów źródłowych, w szczególności przez: "1) wykazanie za pomocą odpisów stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym gaz, woda, energia elektryczna, telefon, nakaz płatniczy podatku od nieruchomości, składka na KRUS itp.) jakiego rzędu kwoty obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należy nadto oszacować miesięczny koszt utrzymania dwóch samochodów, 2) nadesłanie odpisu lub kserokopii zeznania podatkowego podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2007 (ten punkt wezwania dotyczy wszystkich domowników), 3) nadesłanie wyciągów lub wykazów z posiadanych przez skarżącą i pozostałych osób będących we wspólnym gospodarstwie domowym rachunków bankowych, w tym oszczędnościowo-rozliczeniowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy, 4) nadesłanie zaświadczenia wydanego przez Agencję Rynku Rolnego, udzielającego odpowiedzi na pytanie o to, czy skarżąca lub jej małżonek otrzymują jakiekolwiek dopłaty związane z posiadanym przez nich gospodarstwem rolnym, a jeśli tak, to w jakiej wysokości, 5) nadesłanie zaświadczenia właściwej jednostki samorządu terytorialnego wskazującego na dochodowość prowadzonego przez skarżącą i jej męża gospodarstwa rolnego, 6) w przypadku korzystania z jakiejkolwiek pomocy społecznej należy przedstawić aktualne zaświadczenia właściwej jednostki o wsparciu udzielonym skarżącej w okresie ostatnich sześciu miesięcy, wskazującego na formę oraz częstotliwość udzielanej pomocy; w tych ramach należy nadto wyjaśnić, czy w chwili obecnej toczy się jakiekolwiek postępowanie administracyjne w przedmiocie przyznania świadczeń z pomocy społecznej – jeśli tak to należy nadesłać właściwe zaświadczenie bądź kserokopie zapadłych decyzji lub postanowień, 7) nadesłanie aktualnych, tj. wystawionych po odebraniu niniejszego wezwania, zaświadczeń właściwego urzędu pracy potwierdzających status osoby bezrobotnej skarżącej i jej męża oraz poświadczające okoliczność otrzymywania dodatku stażowego." W treści cytowanego wyżej wezwania pouczono stronę, że niezastosowanie się do wymogów wezwania w terminie 7 dni lub w oznaczonym zakresie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy, określonej w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie: P.p.s.a. Odpowiadając na wezwanie w przedłużonym terminie (vide zarządzenie referendarza sądowego z dnia 30 marca 2009 r.) skarżąca wskazała, że w druku PPF popełniła błąd (patrz pismo procesowe z dnia 8 kwietnia 2009 r.). W tych ramach podniosła, że w rubryce dotyczącej jej dochodu winna widnieć kwota [...] zł (" a jeśli zasiłek chorobowy to kwota [...] zł"), zaś w rubryce "razem dochód" – [...] zł lub – odpowiednio – [...] zł. W oparciu o nadesłane dokumenty źródłowe ustalono, co następuje. Łączna kwota stałych udokumentowanych wydatków ponoszonych w gospodarstwie domowym skarżącej wynosi około [...] (w tym gaz – [...], energia elektryczna – [...], woda – [...], podatek od nieruchomości– [...] zł , składka na KRUS – [...] i telefon komórkowy – [...] zł). Ustalono nadto na bazie przedłożonych dokumentów źródłowych, że łączna kwota miesięcznego dochodu w rzeczonym gospodarstwie wynosi około [...] zł netto, przy uwzględnieniu płatności OB i ONW oraz dochodowości gospodarstwa {[...] zł + [([...] zł + [...]zł) / 12 m-cy] + [(<[...] zł + [...] zł> x 0,1) / 12 m-cy]}. Saldo dostępne na rachunku bankowym syna skarżącej – na dzień 18 marca 2009 r. – wyniosło [...] zł. Stosownie do treści zaświadczenia Powiatowego Urzędu Pracy w Z. z dnia 19 marca 2009 r. A. O. nie figuruje w tamtejszym rejestrze osób bezrobotnych. Z kolei B. O. posiada status osoby bezrobotnej od [...] do nadal. Należy w tym miejscu odnotować, że postanowieniem z dnia 9 kwietnia 2009 r. w sprawie o sygn. akt II SO/Gl 4/09 oddalono wniosek A. O. o przyznanie prawa pomocy. W motywach rozstrzygnięcia wskazano, że skarżąca nie wykazała okoliczności, które podnosiła w druku PPF. W tych ramach odnotowano, że pomimo wezwania referendarza sądowego nie nadesłano dokumentów potwierdzających fakt korzystania z pomocy CARITASU. Zaakcentowano nadto środki pieniężne posiadane przez syna skarżącej. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 P.p.s.a.). W druku urzędowego formularza strona wnioskująca wskazała, że zabiega o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z tych względów przedmiotowy wniosek podlegał rozpoznaniu w oparciu o przesłanki określone art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Stosownie więc do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przywołane wyżej przepisy w sposób precyzyjny określają warunki przyznania prawa pomocy, kryteria te każdorazowo są odnoszone do stanu majątkowego osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Dopiero analiza podanych we wniosku okoliczności wraz z danymi wynikającymi z przedłożonych Sądowi dokumentów dokonywana w związku z przepisami ustawy daje odpowiedź, czy w odniesieniu do konkretnej osoby zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem jej wniosku. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia, ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego, co oznacza ni mniej ni więcej, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez wnioskującą dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest ona w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania. Przenosząc te uwagi na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić trzeba, że A. O. nie wykazała, iż zachodzą podstawy do uwzględnienia jej żądania, gdyż oświadczenia skarżącej oraz przedstawiona dokumentacja nie pozwalają na przeprowadzenie wolnej od wątpliwości oceny wniosku. Taki stan rzeczy stanowi skutek między innymi braku reakcji skarżącej na precyzyjnie sformułowane wezwanie referendarza w zakresie deklarowanej przez nią pomocy świadczonej na jej rzecz (patrz uzasadnienie wniosku na druku PPF). Taki stan rzeczy miał miejsce również w przypadku wniosku rozpoznanego w ramach wpadkowego postępowania w sprawie o sygn. akt II SO/Gl 4/09. Podobnie nie zareagowała w żaden sposób na wezwanie do złożenia zeznań podatkowych. Wypada w tym miejscu zaakcentować, że podstawą do działania referendarza był art. 255 P.p.s.a., zgodnie z którym, w przypadku, gdy oświadczenie złożone na druku PPF okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenia lub przedłożyć dokumenty źródłowe. Przepis ten nakłada na stronę obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczanie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć niewątpliwie wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o prawo pomocy (tak M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, wyd. 1, s. 244). Z kolei wspomniane wyżej wątpliwości zrodziły się w toku analizy przede wszystkim dochodów w gospodarstwie domowym skarżącej, z jednej strony tych, które zostały wskazane w druku PPF i w jej piśmie procesowym z dnia 8 kwietnia 2009 r., z drugiej zaś te, które wynikają z dokumentów źródłowych. Z części opisującej stan faktyczny tego wpadkowego postępowania wynika niezbicie, że są to trzy różne wartości liczbowe. Taki stan rzeczy nie pozwala na wolną od wątpliwości ocenę sytuacji finansowej wnioskującej o prawo pomocy. Dodatkowo argumentem wzmacniającym zapadłe obecnie rozstrzygnięcie jest fakt, że w czasokresie, w którym toczyło się postępowanie z wniosku skarżącej, jej syn, pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym, posiadał środki pieniężne na rachunku bankowym w kwocie blisko [...] zł. Trzeba w tym miejscu przybliżyć stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w postanowieniach z dnia 6 października 2004 r. (sygn. akt GZ 61/04 i GZ 64/04, niepubl.), zgodnie z którym udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W tych ramach godzi się zwrócić uwagę wnioskującej, iż ma dodatkową możliwość pozyskania środków finansowych od syna, wszak w myśl art. 87 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. nr 9, poz. 59 ze zm.), rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie. Wypada w tym miejscu zaakcentować, że wprawdzie skarżąca wspomniała, iż utrzymuje się z doraźnej pomocy syna, nie mniej jednak analiza wyciągów z rachunku bankowego A. O. nie potwierdza tej tezy. Zdecydowana większość transakcji obciążających saldo tego rachunku to wynik operacji dokonanych na popularnym portalu aukcji internetowych. W wyniku poczynionych wyżej spostrzeżeń postanowiono, jak w sentencji w oparciu o przywołane wyżej przepisy, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w zw. z przywołanymi wyżej przepisami.