I SA/Gl 168/14

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 października 2014 r. sprawy ze skargi R. Ł. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie pozostawienia bez rozpatrzenia wniosku o rozłożenie na raty zaległości podatkowej w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Składając zażalenie od postanowienia o pozostawieniu bez rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący na urzędowym formularzu z dnia 19 maja 2014 r. złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie, jak uściślił w późniejszym piśmie, częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek, podkreślił, że wskutek postępowań podatkowych i karnych musiał zawiesić działalność gospodarczą i utrzymuje się wraz z żoną i z trójką dzieci z wynagrodzenia za pracę w wysokości 1600 zł brutto. Zaznaczył, iż jego majątek został zajęty przez komornika i zwrócił uwagę na swoje zadłużenie, m.in. z tytułu kredytów i składek na ubezpieczenie społeczne. Według wniosku dom i samochód należą do żony skarżącego, która otrzymuje dopłaty do działalności rolniczej, w całości spożytkowywane na te cele. Do wniosku dołączono – w formie kserokopii – dokumentację źródłową, w szczególności: dokumenty dotyczące zadłużenia skarżącego (m.in. wezwania do zapłaty zaległości kredytowych z dnia 14 listopada 2013 r., opiewające na kwotę 2886,88 zł, powiadomienie z dnia 27 listopada 2013 r. dotyczące zobowiązań wobec banku wyliczonych na kwotę 30.896,68 zł oraz kilku zawiadomień z lutego bieżącego roku o zajęciu rachunków bankowych – najwyższa kwota do przekazania z rachunku to 141.848,39 zł), wyciągów z dwóch rachunków bankowych z dnia 30 kwietnia 2013 r. i z dnia 30 kwietnia 2014 r., wypowiedzenie umowy o pracę z dnia 24 lutego 2014 r. (okres wypowiedzenia upływał z dniem 31 maja 2014 r.), zeznanie podatkowe skarżącego za ubiegły rok (wykazał on przychody wyłącznie ze stosunku pracy), decyzje w sprawie płatności przyznanych żonie skarżącego (według jednej z nich płatność ma być przekazana na rachunek bankowy o wskazanym tam numerze) oraz umowę wyłączającą wspólność majątkową w małżeństwie skarżącego. Po oddaleniu wspomnianego zażalenia przez Naczelny Sąd Administracyjny referendarz sądowy pismem z dnia 28 sierpnia 2014 r. wezwał skarżącego do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku poprzez: udokumentowanie wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, złożenie wyjaśnień na temat sytuacji pracowniczej skarżącego po dniu 31 maja 2014 r., tj. po upływie terminu wypowiedzenia wcześniejszej umowy o pracę, przedłożenie kopii zeznania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2013 złożonego przez małżonkę skarżącego, przedstawienie wyciągów z wszelkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat (zastrzeżono, że w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz o sposobie ich spłaty w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w razie ich likwidacji – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku) oraz nadesłanie kopii faktur lub rachunków obrazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie. Wykonując to wezwanie, skarżący wyjaśnił, że w lipcu musiał wymeldować się z dotychczasowego miejsca zamieszkania z uwagi na kłopoty rodzinne, lecz nie zmienił adresu do korespondencji, podanego w postępowaniu jako adres zamieszkania. Ponadto przedłożył m.in. kopię umowy pracę zawartej z wcześniejszym pracodawcą dnia 16 czerwca 2014 r. na czas nieokreślony, zaświadczenia o zatrudnieniu z dnia 10 września 2014 r. (wskazano w nim wcześniejszy adres zamieszkania skarżącego; średnie wynagrodzenie określono na kwotę 420,94 zł netto), wyciągi z trzech rachunków bankowych, o numerach innych niż te, z których wyciągi przedłożono wcześniej, z dni 19 grudnia 2013 r., 30 stycznia i 26 lutego 2014 r. oraz kopie dokumentów dotyczących zadłużenia, pochodzących z ubiegłego roku, w tym przedstawionych już wezwania do zapłaty zaległości z dnia 14 listopada 2013 r. i powiadomienia z dnia 27 listopada 2013 r. Referendarz sądowy ponownie wezwał skarżącego do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, tym razem poprzez: wykonanie brakującej części wezwania z dnia 28 sierpnia 2014 r., nadesłanie zaświadczenia wskazującego nowy adres zameldowania skarżącego i wymieniającego wszystkie inne osoby zameldowane pod tym adresem oraz ewentualne wyjaśnienie, jakie relacje rodzinne łączą te osoby ze skarżącym, a także zaświadczenia, że skarżący wymeldował się z poprzedniego miejsca zamieszkania oraz wyjaśnienie, jak przedstawia się sytuacja mieszkaniowa skarżącego, jaki lokal mieszkalny i na podstawie jakiego tytułu prawnego on zajmuje (zaznaczono, że wyjaśnienia te powinny być właściwie udokumentowane za pomocą kopii umów najmu, użyczenia itp., a w braku takich dokumentów – oświadczeniami osób, do których lokal należy, udzielającymi odpowiedzi w tym zakresie, a także wskazującymi, czy osoby te pozostają w relacjach rodzinnych ze skarżącym oraz czy skarżący ponosi koszty związane z utrzymaniem mieszkania, a jak tak, to w jakiej miesięcznej wysokości). Ustosunkowując się do wezwania, wnioskodawca wyjaśnił, że obecnie wspiera go bratowa, która udzieliła mu gościny na czas rozwiązania problemów związanych z jego sytuacją mieszkaniową. Dołączył zaświadczenie z dnia 16 lipca 2014 r., że od tego dnia jest zameldowany na pobyt stały pod nowym adresem. Skarżący wnosił już o przyznanie prawa pomocy w innych postępowaniach przed Sądem – w sprawie o sygn. akt III SA/Gl 1699/13 Sąd jego wniosek oddalił, a w sprawie o sygn. akt III SO/Gl 1/14 zwolnił go od kosztów sądowych w części przekraczającej każdorazowo kwotę 200 zł. Wpis od skargi w niniejszej sprawie wynosi 100 zł. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 3 tego Prawa obejmującym m.in. zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie wspomnianego faktu, przedstawiając – z własnej inicjatywy lub na wezwanie – stosowną dokumentację źródłową. W przeciwnym razie przyznanie prawa pomocy jest wykluczone. Konieczność precyzyjnego ustalenia stanu faktycznego występuje szczególnie w niniejszej sprawie, w której wysokość kosztów sądowych jest niewielka, najmniejsza spośród znanych w procedurze sądowoadministracyjnej. Poniesienie takiego wydatku może spowodować uszczerbek utrzymania koniecznego wyłącznie w przypadku osób znajdujących się w skrajnym ubóstwie, co trzeba ustalić w sposób pewny. Ze spostrzeżeń tych wynika, że minimum staranności, jaką powinna się wykazać osoba wnosząca o przyznanie prawa pomocy, sprowadza się do dokładnego wykonania wezwania referendarza sądowego. Tymczasem skarżący wykonał takie wezwania, kierowane do niego aż dwukrotnie, w sposób wybiórczy, przedkładając tylko te dokumenty, które mogłyby przemawiać na rzecz jego wniosku, wskazując na niewielką wysokość jego wynagrodzenia czy też na jego zadłużenie. Całkowicie pominął natomiast w szczególności dokumenty osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Nie wiadomo zresztą, z kim wnioskodawca takie tworzy, skoro w miejsce zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane wraz nim, o które wyraźnie wzywano, przedstawił zaświadczenie potwierdzające, że zameldował się on pod adresem innym niż podany w postępowaniu adres miejsca zamieszkania. Poprzestał także na wyjaśnieniach dotyczących jego sytuacji mieszkaniowej, choć wezwanie precyzowało, za pomocą jakich dowodów należy te okoliczności wykazać. Wyjaśnienia te budzą wątpliwości, ponieważ skarżący pomimo nowego adresu zameldowania nie zmienił wskazanego przez siebie miejsca zamieszkania, pod którym wciąż osobiście odbiera korespondencję – do jego rąk doręczono tam w dniach 25 sierpnia i 23 września wezwania referendarza sądowego. Podobnie w zaświadczeniu pracodawcy z dnia 10 września 2014 r., a więc wystawionym już po tym zameldowaniu, widnieje adres zamieszkania. Jest zaś poza sporem, że w razie tego rodzaju rozbieżności należy mieć na względzie ten adres, pod którym strona faktycznie przebywa z zamiarem stałego pobytu, a nie ten, pod którym jest zameldowana. Poza tym inny adres zameldowania czy nawet zamieszkania nie oznacza zerwania więzów wynikających z prawa rodzinnego. W tym kontekście wypada mieć na względzie, że stosownie do art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.) na małżonku ciąży obowiązek udzielania współmałżonkowi pomocy finansowej, w tym w zakresie prowadzonego postępowania sądowego, i to niezależnie od stosunków majątkowych w małżeństwie, tj. także od panującej w nim rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09, LEX nr 563242). Brak dokumentów obrazujących dochody i ewentualne oszczędności małżonki skarżącego, m.in. wyciągu z jej rachunku bankowego, którego numer wprost wskazano w wezwaniu, uniemożliwia zatem ustalenie dochodów jego gospodarstwa domowego. Wyklucza to przyznanie prawa pomocy, zwłaszcza jeżeli zważyć, że wnioskodawca w ogóle nie wykonał wezwania w części odnoszącej się do kosztów utrzymania oraz ewentualnych zaległości w tym zakresie. Niepodobna również uznać, że starannie wykonano wezwanie do nadesłania wyciągów także z tych rachunków bankowych, które należą do skarżącego. Nadesłane wyciągi nie odzwierciedlają wszak stanu z ostatnich trzech miesięcy, jak zastrzeżono w wezwaniu, gdyż najbardziej aktualne z nich pochodzą z pierwszej połowy bieżącego roku. Wreszcie podnieść wypada, że odmowa przyznania prawa pomocy w rozpoznawanej sprawie nie pozostaje w sprzeczności z rozstrzygnięciami podjętymi przez Sąd w przedmiocie wniosków skarżącego złożonych w innych postępowaniach. Uwaga ta odnosi się także do sprawy o sygn. akt III SO/Gl 1/14, w której skarżącego zwolniono częściowo od kosztów sądowych. Ustalając zakres zwolnienia w tamtym postępowaniu, Sąd uznał bowiem, że wnioskodawca jest w stanie bez uszczerbku utrzymania koniecznego uiścić tytułem kosztów sądowych kwotę stanowiącą dwukrotność wpisu od skargi należnego w niniejszej sprawie. Mając to na względzie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.