I SA/Gl 1714/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Wiciak Sędzia NSA Ewa Karpińska Asesor WSA Mirosław Kupiec /spr./ Protokolant Monika Adamus po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 marca 2005 r. przy udziale – sprawy ze skargi A Sp. z o.o. w S. na bezczynność Dyrektora Izby Skarbowej w K. w przedmiocie niewykonania wyroku w sprawie podatku od towarów i usług 1. stwierdza bezczynność Dyrektora Izby Skarbowej w K. po wydaniu uchylającego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie Ośrodka Zamiejscowego w Katowicach z dnia 25 czerwca 2002 r. sygn. akt I SA/Ka 914/01, 2. wymierza Dyrektorowi Izby Skarbowej w K. grzywnę w wysokości [...] ([...]) zł płatną na rzecz Skarbu Państwa (kasy tutejszego Sądu), 3. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w K. na rzecz skarżącej kwotę [...] ([...]) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...]r. Urząd Skarbowy w S. odroczył Sp. z o.o. "A" termin płatności podatku od towarów i usług należnego z tytułu importu systemu transportu podziemnego w kwocie [...] zł do dnia [...]r. Następnie organ ten działając na podstawie art. 258 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137, poz. 926 z późn. zm., zwaną dalej O.p.) w związku z niedotrzymaniem odroczonego terminu płatności podatku od towarów i usług decyzją z dnia [...]r. stwierdził wygaśnięcie powyższej decyzji. W wyniku rozpatrzenia odwołania od decyzji stwierdzającej wygaśnięcie Izba Skarbowa w K. decyzją z dnia [...]r. utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego pełnomocnik Spółki zarzucił decyzji naruszenie art. 11 ust. 5 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz.U. Nr 11, poz. 50 z póżn. zm.), art. 96 Kodeksu celnego oraz art. 180 § 1, art. 187, art. 188 i art. 229 O.p.. Stawiając powyższe zarzuty wniósł o jej uchylenie oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i zasądzenie kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 25 czerwca 2002 r. sygn. akt I SA/Ka 914/01 uchylił zaskarżoną decyzję. Zdaniem Sądu nieodzownym w niniejszej sprawie było ustalenie, czy zobowiązanie podatkowe, którego płatność odroczono, nie zostało faktycznie wykonane. Ponadto należało ustalić na którym z podmiotów ciążył dług celny, co mogło nastąpić wyłącznie w postępowaniu celnym. Jak wynika z odcisku prezentaty widniejącym na odpisie tego wyroku Izba Skarbowa w K. otrzymała wyrok z uzasadnieniem dnia 24.10.2002 r. W aktach postępowania przed organem odwoławczym po wyroku uchylającym znajdują się jedynie decyzje Urzędu Celnego w K. z dnia [...]r., [...]r. i [...]r. oraz decyzja Izby Celnej w K. z dnia [...]r. dotyczące określenia kwoty wynikającej z długu celnego. Ostatnia decyzja została złożona w organie odwoławczym dnia [...]r., co wynika z odcisku prezentaty znajdującym się na kopercie przesyłki z Urzędu Skarbowego w S. do Izby Skarbowej. Dyrektor Izby Skarbowej w K. zakończył postępowanie na tym etapie decyzją z dnia [...]r., która została nadana w Urzędzie Pocztowym dnia [...]r. i odebrana przez pełnomocnika Spółki dnia [...]r. Decyzją tą organ drugiej instancji ponownie utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Urzędu Skarbowego w S. Pełnomocnik Spółki pismem z dnia [...]r. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na "bezczynność Izby Skarbowej w K." po wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 czerwca 2002 wyżej opisanego. Skarga ta została złożona osobiście w Izbie Skarbowej dnia [...]r. Jako podstawę prawną skargi podano art. 154 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., zwaną dalej P.p.s.a.). Organowi odwoławczemu zarzucono naruszenie art. 139 § 3 i art. 140 § 1 O.p. w zw. z art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. Prawo celne (Dz.U. Nr 68, poz. 622). Mając na uwadze powyższe przepisy pełnomocnik wniósł o: 1/ orzeczenie o nieistnieniu obowiązku uiszczenia przez skarżącego podatku VAT w kwocie [...] zł, ustalonego decyzją Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...]r. (nr [...]), wobec faktu, iż w/w zobowiązane zostało faktycznie wykonane – poprzez stwierdzenie wygaśnięcia decyzji o odroczeniu skarżącemu płatności podatku od towarów i usług z uwagi na fakt, iż stała się ona bezprzedmiotowa, bowiem podatek został uiszczony, 2/ wymierzenie Izbie Skarbowej w K. grzywny, 3/ zasądzenie od Izby Skarbowej w K. kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi opisany został przebieg postępowania w niniejszej sprawie ze szczególnym wskazaniem na nie załatwienie sprawy w terminie i upływu długiego okresu czasu od momentu wydania uchylającego wyroku NSA z dnia 25 czerwca 2002 r. do chwili składania tej skargi. Do skargi została dołączona uwierzytelniona kserokopia pisma z dnia [...]r., w którym Spółka wezwała organ do załatwienia sprawy oraz uwierzytelniona kserokopia dowodu nadania korespondencji z dnia [...]r., gdzie pod poz. 8 widnieje adresat Izba Skarbowa w K. W odpowiedzi na skargę z dnia [...]r. Dyrektor Izby Skarbowej w K. wnosząc o umorzenie postępowania na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a względnie o oddalenie skargi na podstawie art. 151 P.p.s.a. w pierwszej kolejności zaznaczył, że na dzień udzielenia odpowiedzi sprawa objęta przedmiotową skargą została załatwiona poprzez wydanie decyzji z dnia [...]r. natomiast skarga wpłynęła do sekretariatu Izby Skarbowej dnia [...]r. W odpowiedzi na zarzuty skargi wskazano, że przepisy art. 139 § 1 i art. 140 O.p. w zakresie w jakim nakładają one obowiązek załatwienia sprawy w ustawowym terminie, nie można odnieść do postępowania, które toczyło się po otrzymaniu wyroku Sądu. Zdaniem organu również art. 154 § 1 P.p.s.a. w zaistniałym stanie faktycznym sprawy nie daje stronie uprawnienia do skutecznego żądania wnioskowanej grzywny, ponieważ pod pojęciem orzeczenie Sądu, o którym mowa w tym przepisie, organ rozumie wyłącznie wyrok, w którym przyznano, stwierdzono albo uznano uprawnienie lub obowiązek, a także wyrok, w którym uwzględniono skargę na bezczynność organu. W tym zakresie powołano się na dwa wyroki NSA z dnia 7.03.1997 r. sygn. akt V SA 2409/96 i z dnia 9.07.2002 r. sygn. akt III SA 3372/01. Niezależnie od tego wyjaśniono, że przyczyną zwłoki w wydaniu rozstrzygnięcia przez organ było prowadzenie postępowania mającego na celu wyjaśnienie okoliczności wymienionych w wyroku NSA z dnia 25 czerwca 2002 r. oraz późniejsze zaginięcie akt podatkowych w trakcie przenoszenia dokumentacji wydziału orzecznictwa do nowego budynku Izby Skarbowej. Zakończenie postępowania wyjaśniającego oraz odnalezienie akt podatnika skutkowało niezwłocznym wydaniem rozstrzygnięcia. Jeśli chodzi o żądanie wydania orzeczenia o nieistnieniu obowiązku uiszczenia przez skarżącego podatku VAT w kwocie [...] zł, to organ wskazał na jego bezprzedmiotowość z uwagi na zajęcie stanowiska w uzasadnieniu decyzji z dnia [...]r. W piśmie skarżącego z dnia [...]r. pełnomocnik cytując treść art. 154 § 1 P.p.s.a. z podkreśleniem słów "w razie bezczynności organu po wyroku uchylającym lub stwierdzającym nieważność" nie zgodził się ze stanowiskiem organu odwoławczego, że ten przepis nie ma zastosowania w sprawie. Odnośnie wniosku organu odwoławczego o umorzenie postępowania oświadczył, że wydanie decyzji na 3 dni przed złożeniem przez skarżącego skargi na bezczynność, wobec upływu prawie dwuletniego okresu czasu, budzi wątpliwości, bowiem stanowiłoby to, jak zaznacza, rzadko spotykany zbieg okoliczności. Tym bardziej, że, jak podkreślił, doręczony egzemplarz decyzji opatrzony został zupełnie nieczytelna datą. Dyrektor Izby Skarbowej w K. w odpowiedzi na powyższe pismo w kolejnym piśmie z dnia [...]r. podtrzymał swoje stanowisko zawarte w odpowiedzi na skargę. Na rozprawie dnia 23 marca 2005 r. pełnomocnik strony skarżące wnosił i wywodził jak w skardze. Natomiast pełnomocnik organu odwoławczego podtrzymując stanowisko zawarte w odpowiedzi na skargę jeszcze raz zaznaczył, że postępowanie podatkowe uległo nadmiernemu przedłużeniu z przyczyn częściowo tylko zawinionych przez organy podatkowe, ponieważ były zobowiązane do tego aby zapoznać się z rozstrzygnięciem organów celnych i w trakcie zmian organizacyjnych doszło do "zawieruszenia się" akt sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. Niniejsza skarga została złożona za pośrednictwem organu dnia [...]r., czyli w trybie art. 154 § 1 P.p.s.a. obowiązującym od 1.01.2004 r. i dotyczy działań Dyrektora Izby Skarbowej w K., jako organu podatkowego drugiej instancji na dzień składania skargi, w toku postępowania po uchyleniu jego decyzji wyrokiem NSA z dnia 25 czerwca 2002 r. W myśl tego przepisu strona może wnieść skargę żądając wymierzenia organowi grzywny w przypadku, gdy: 1/ organ ten; a/ nie wykona wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność albo b/ będzie bezczynny po wyroku uchylającym lub stwierdzającym nieważność aktu oraz 2/ strona wezwie właściwy organ do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy. Skarga ta jest skargą w odrębnej, samodzielnej, ze względu na jej podstawy prawne, sprawie w porównaniu do regulacji procesowych wynikających z art. 55 i art. 112 P.p.s.a. dotyczących odpowiednio niezastosowania się przez organ do obowiązku przekazania sądowi w terminie 30 dni skargi wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę oraz uchylania się organu od zastosowania się do postanowienia sądu podjętego w toku postępowania i w związku z rozpoznaniem sprawy. Analizowana instytucja ma na celu ochronę obywatela przed administracją naruszającą prawo na etapie postępowania już po wydanym wyroku sądowym w przypadku szeroko rozumianej bezczynności. Jest to swoista sankcja za opieszałość. Bezczynność może dotyczyć niewykonania wyroku (wyżej opisany przypadek w pkt 1 lit. a) lub załatwienia sprawy w terminie, czyli bezczynności rozumianej wąsko (wyżej opisany przypadek w pkt 1 lit. b). Pojęciami "wykonanie wyroku" i "załatwienie sprawy", wskazującymi na rozróżnienie dwóch sytuacji, posługuje się nie tylko § 1 art. 154 P.p.s.a. ale również konsekwentnie § 3 i częściowo § 4 tego przepisu. Niewykonanie wyroku związane jest z wyrokiem uwzględniającym skargę na bezczynność, w którym sąd na podstawie art. 149 zobowiązał organ do wydania w określonym terminie: - aktu lub - dokonania czynności lub - stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Tym samym charakter sprawy tylko w ostatniej sytuacji stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów może uzasadniać zastosowanie przez sąd art. 154 § 2 P.p.s.a., jeśli dodatkowo okoliczności faktyczne i prawne sprawy nie budzą uzasadnionych wątpliwości. Sąd na tej podstawie może obok grzywny orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku. Nie pozwala na to charakter sprawy tam, gdzie uprawnienia lub obowiązki nie wynikają wprost z przepisów prawa. Natomiast bezczynność organu podatkowego przy załatwieniu sprawy po wydaniu wyroku uchylającego lub stwierdzającego nieważność aktu lub czynności na podstawie art. 154 § 1 P.p.s.a. musi być rozumiana, jako nie załatwienie sprawy w terminie określonym w art. 139 O.p. Załatwienie sprawy wymagającej przeprowadzenia postępowania dowodowego powinno nastąpić bez zbędnej zwłoki, jednak nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej – nie później niż w ciągu 2 miesięcy od dnia wszczęcia postępowania (§ 1 art. 139 O.p.). W postępowaniu odwoławczym załatwienie sprawy powinno nastąpić nie później niż w ciągu 2 miesięcy od dnia otrzymania odwołania przez organ odwoławczy (§ 3 art. 139 O.p.). Mimo upływu terminu miesiąca lub 2 miesięcy liczonego zgodnie z art. 12 § 3 O.p. nie nastąpi jego naruszenie, gdy będą zachodziły przypadki wymienione w art. 139 § 4 O.p., czyli w sytuacji dokonania określonych czynności przewidzianych w przepisach prawa podatkowego, zawieszenia postępowania, opóźnień spowodowanych z winy strony lub z przyczyn niezależnych od organu. Po uchyleniu przez sąd decyzji organu odwoławczego sprawa powraca na etap postępowania odwoławczego i wiąże się z koniecznością załatwienia sprawy poprzez wydanie nowej decyzji. Tym samym sprawa musi być załatwiona co do zasady w terminie 2 miesięcy na podstawie art. 139 § 3 O.p. Ten sam termin obowiązuje, jeśli sprawa jest szczególnie skomplikowana na podstawie art. 139 § 1 O.p. w zw. z art. 235 O.p. Stosowany odpowiednio może być również art. 139 § 4 O.p. dotyczący nie wliczania do tego terminu określonych opóźnień. W związku z tym stanowisko organu odwoławczego wyrażone w odpowiedzi na skargę, że w niniejszej sprawie nie można stosować terminów z art. 139 i art. 140 O.p. nie jest zasadne, a termin do załatwienia sprawy przez organ odwoławczy biegł od momentu otrzymania akt sprawy wraz z prawomocnym wyrokiem NSA. Do takich wniosków należało dojść w poprzednim stanie prawnym stosując właśnie odpowiednio (z modyfikacjami) art. 139 § 3 O.p., gdzie dzień otrzymania odwołania należało zrównać z dniem otrzymania akt sprawy z prawomocnym wyrokiem. W chwili obecnej wynika to wprost z art. 286 § 2 P.p.s.a. Podobna regulacja jak w art. 154 § 1 P.p.s.a. istniała również na gruncie ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 z późn. zm.). Przepis art. 31 ust. 1 tej ustawy stanowił, że W razie stwierdzenia, że organ, którego działania lub bezczynności dotyczy orzeczenie Sądu, nie wykonał w całości lub w części tego orzeczenia, Sąd może orzec o wymierzeniu temu organowi grzywny. Orzeczenie Sądu o ukaraniu grzywną podlega wykonaniu w drodze egzekucji sądowej bez opatrywania go klauzulą wykonalności. Między tymi dwoma przepisami w podanym zakresie występują jednak pewne różnice. Po pierwsze wcześniej sąd mógł nie wymierzać grzywny, mimo że zostały spełnione przesłanki określone w przepisie. Obecnie sąd nie ma takiej możliwości wyboru. Jeżeli zostały spełnione przesłanki określone w art. 154 § 1 P.p.s.a., to sąd powinien uwzględnić skargę, chyba że wykonanie wyroku lub załatwienie sprawy nastąpiło co prawda z uchybieniem terminu, ale jeszcze przed wniesieniem skargi o wymierzenie grzywny sądowi (zob. J.P.Tarno "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" Wydawnictwo Prawnicze 2004, str. 227). Po drugie art. 154 § 1 P.p.s.a. poza przypadkiem niewykonania wyroku wymienia dodatkowo sytuację bezczynności organu przy załatwieniu sprawy po wydaniu wyroku uchylającego, która nie występowała w regulacji art. 31 ust. 1 ustawy o NSA. Dlatego stanowisko organu odwoławczego z powołaniem się na wyroki NSA wydane w dawnym stanie prawnym, że przez orzeczenie sądu, o którym mowa w przepisie art. 154 ust. 1 P.p.s.a. należy rozumieć wyłącznie wyrok, w którym przyznano, stwierdzono albo uznano uprawnienie lub obowiązek, a także wyrok, w którym uwzględniono skargę na bezczynność organu, nie znajduje uzasadnienia w obowiązujący stanie prawnym. W niniejszej sprawie nie zachodzi również podstawa do umorzenia postępowania sądowego ze względu na jego bezprzedmiotowość z tej przyczyny, że organ załatwił sprawę wydając stosowną decyzję w drugiej instancji. Stoi temu na przeszkodzie przepis art. 154 § 3 P.p.s.a., który stanowi między innymi, że załatwienie sprawy po wniesieniu skargi, o której mowa w § 1, nie stanowi podstawy do umorzenia postępowania lub oddalenia skargi. Stosując wnioskowanie a contrario przepis ten należy rozumieć w ten sposób, że załatwienie sprawy przed wniesieniem skargi w trybie art. 154 § 1 P.p.s.a. będzie mogło stanowić podstawę do umorzenia postępowania lub oddalenia skargi. Przedmiotowa skarga została złożona osobiście w organie odwoławczym dnia [...] r. Natomiast decyzja datowana na dzień [...]r. nadana dnia [...]r. została doręczona stronie dopiero dnia [...]r. Dopiero od momentu doręczenia decyzji organ jest nią związany stosownie do art. 212 O.p. Jak wskazuje się, do chwili podpisania decyzji mamy do czynienia z jej projektem, który może być jeszcze zmieniany i uzupełniany bez podejmowania dodatkowych czynności procesowych. Data wydania decyzji określa, kiedy zamknięto okres przygotowania treści decyzji i nadania jej wymaganej formy. Ostatecznie w dacie doręczenia stronie decyzja wchodzi do obrotu prawnego jako akt administracyjny załatwiający konkretną sprawę indywidualnego podmiotu. Od daty doręczenia jakakolwiek zmiana decyzji pod względem treści lub formy może nastąpić tylko na zasadach i w trybie przewidzianym przepisami postępowania podatkowego (zob. J.Borkowski w: B.Adamiak J.Borkowski R.Mastalski J.Zubrzycki "Ordynacja podatkowa. Komentarz 2004" Unimex 2004, str. 725). Tym samym załatwienie sprawy poprzez doręczenie decyzji nastąpiło po dniu wniesienia skargi, co obligowało Sąd do zastosowania art. 154 § 3 P.p.s.a. i rozpatrzenia merytorycznego żądania skarżącej Spółki o wymierzenie grzywny Dyrektorowi Izby Skarbowej w K., jako organowi, który winien załatwić sprawę w określonym terminie po wydaniu uchylającego wyroku NSA z dnia 25 czerwca 2002 r. Jak Sąd już wskazał, w takim przypadku nie zachodzą podstawy do orzeczenia o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku. W związku z powyższym Sąd oceniał, czy zachodzą w sprawie przesłanki do wymierzenia grzywny, czyli czy nastąpiła bezczynność organu po wyroku uchylającym. Bezczynność należy rozumieć, jako nie załatwienie sprawy w odpowiednim terminie określonym w art. 139 § 1, 2 i 3 O.p. z uwzględnieniem opóźnień opisanych w § 4 tego przepisu i przed wniesieniem skargi w trybie art. 154 § 1 P.p.s.a. Biorąc pod uwagę okoliczności faktyczne istotne dla sprawy, a mianowicie: 1/ moment kiedy organ otrzymał powyższy wyrok wraz z aktami (dnia [...]r.), 2/ dzień kiedy otrzymał ostatni dokument w sprawie, a mianowicie decyzję Izby Celnej w K. z dnia [...]r. ([...]r.) oraz 3/ moment załatwienia sprawy poprzez doręczenie decyzji z dnia [...]r. (dnia [...]r.), Sąd uznał, że przez okres 18 miesięcy organ był bezczynny. W tym okresie postępowanie nie było zawieszone, a organ nie dokonywał czynności (na co wskazuje brak przeciwnych informacji i dokumentów w aktach postępowania pomiędzy decyzją Izby Celnej w K., a decyzją kończącą postępowanie w sprawie) i nie zawiadamiał strony o przyczynach niedotrzymania terminu zgodnie z art. 140 O.p. Organ odwoławczy nie wykazał również w niniejszym postępowaniu, że opóźnienie to wynikło z winy strony. Zaginięcie akt podatkowych w trakcie przenoszenia dokumentacji wydziału orzecznictwa do nowego budynku Izby Skarbowej, na co wskazywał organ, nie może być uznane za przyczynę niezależną od organu usprawiedliwiającą opóźnienie w załatwieniu sprawy. Za przyczynę niezależną należy uznać taką, która nawet przy dołożeniu należytej staranności w działaniu organu z uwzględnieniem ogólnych zasad postępowania mogłaby nie zostać usunięta. Zaginięcie akt przy ich przenoszeniu w organizowanej przez organ przeprowadzce, a nie podczas usuwania ich np., gdyby wybuchł pożar, w sposób wyraźny przekracza granice należytej staranności. Fakt zaginięcia akt Sąd brał jedynie pod uwagę przy wymierzeniu wysokości grzywny uznając, że kwota [...] zł jest wystarczająco dolegliwa w niniejszej sprawie. Sąd z urzędu uwzględnił także to, że skarga na decyzję Izby Celnej w K. z dnia [...]r., na którą powołuje się organ w zakresie ustalenia długu celnego, została oddalona wyrokiem tutejszego Sądu z dnia 24 czerwca 2004 r. sygn. akt 3/I SA/Ka 577/03, czyli dwa miesiące przed załatwieniem sprawy przez organ. Organ odwoławczy w sprawie podatku od towarów i usług mógł oczekiwać na rozstrzygnięcie Sądu w sprawie długu celnego. Sąd mógł orzekać w sprawie z tej również przyczyny, że Spółka wykazała stosownie do art. 154 § 1 P.p.s.a., że pisemnie wzywała organ odwoławczy do załatwienia sprawy wskazując stosowne pismo z dnia [...]r. i dowód nadania. W aktach podatkowych brak takich dokumentów. Sąd uznał jednak ten fakt za bezsporny, gdyż organ nie kwestionował tych okoliczności. Z wyżej podanych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpatrując sprawę w punkcie pierwszym wyroku stwierdził bezczynność Dyrektora Izby Skarbowej w K. w opisanej sprawie na podstawie art. 154 § 1 in principio P.p.s.a. Jednocześnie w punkcie drugim wymierzył temu organowi grzywnę w myśl art. 154 § 1 in fine i § 6 P.p.s.a. w związku z brzmieniem art. 228 P.p.s.a. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 205 § 2 i 3 P.p.s.a. i § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349, z późn. zm.).