I SA/Gl 1745/13

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu w dniu 23 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2012 r. w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu zwrócił uwagę na swój ciężki stan zdrowia, umożliwiający mu funkcjonowanie, oraz na swoją trudną sytuację majątkową. Stwierdził, że jest żyjącym w nędzy bankrutem, który nie może spłacić ciążącego na nim zadłużenia i utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę wykonywaną na niewielką część etatu w wysokości 200 zł. Według wniosku w małżeństwie skarżącego obowiązuje rozdzielność majątkowa, a jego majątek ogranicza się do odziedziczonego udziału we własności nieruchomości zabudowanej domkiem letniskowym, obciążonego hipotecznie na kwotę 180.000 zł. Wnioskodawca nadesłał obszerne materiały źródłowe, zawierające kserokopie, zawsze kilkukrotne, m.in.: umowy o pracę skarżącego, dokumentacji zdrowotnej, obrazującej m.in. pobyty w szpitalach na przestrzeni kilkunastu lat oraz dokumentacji dotyczącej egzekucji prowadzonych przeciwko skarżącemu (m.in. zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z dnia 17 kwietnia 2013 r., w którym dochodzone należności określono na kwotę 7.998,50 zł) i jego zadłużenia (np. wezwanie z dnia 17 kwietnia 2013 r. do zapłaty kwoty 2.845,66 zł). Referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia w terminie 7 dni danych podanych we wniosku poprzez: udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, złożenie wyjaśnień na temat pracodawcy skarżącego, przedłożenie wyciągów z wszelkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat, nadesłanie zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych złożonych przez skarżącego oraz przez inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, wyjaśnienie, na podstawie jakiego tytułu prawnego skarżący korzysta z lokalu stanowiącego jego miejsce zamieszkania, udokumentowanie, np. za pomocą odpisu księgi wieczystej, że nieruchomość należąca do skarżącego jest obciążona hipotecznie, sprecyzowanie miesięcznej wysokości wydatków skarżącego związanych z leczeniem, w szczególności z zakupem leków, i wykazanie tych wydatków za pomocą faktur VAT, paragonów wystawionych przez apteki, szpitale, przychodnie itp. oraz przedłożenie kopii faktur lub rachunków obrazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie. Odpowiadając na to wezwanie skarżący w piśmie z dnia 20 kwietnia 2014 r. oświadczył, że z żoną, która jest osobą bezrobotną, nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Wskazał numer jej rachunku bankowego, zastrzegając, że wystąpiła ona do banku o wydanie wyciągu. Poinformował, że jego pracodawca jest jego córką, która prowadzi działalność gospodarczą i samodzielnie wychowuje dziecko. Opisał szeroko okoliczności związane ze stanem zdrowia, zadłużeniem i poziomem życia. Wnioskodawca – oprócz wcześniej przedstawionej dokumentacji – nadesłał kserokopie: umowy ustanawiającej rozdzielność majątkową w jego małżeństwie, zaświadczenia pracodawcy, zgodnie z którym wynagrodzenie w kwocie 200 zł jest mu wypłacane w gotówce, dokumentów potwierdzających, że jego żona jest bezrobotna (m.in. decyzji z dnia 18 lutego 2014 r. przyznającej jej prawo do zasiłku w kwocie 823,60 zł przez pierwsze trzy miesiące i w kwocie 646,70 zł w późniejszym okresie), dokumentów potwierdzających obciążenie hipoteczne, zawiadomienia z dnia 27 listopada 2013 r. o wszczęciu egzekucji cywilnej przeciwko żonie skarżącego, umowy najmu lokalu stanowiącego, w którym skarżący zamieszkuje (najemcą jest jego małżonka, w umowie nie określono kwoty czynszu najmu, zastrzeżono jedynie, że wszelkie koszty związane z lokalem ponosi najemca), rachunków dotyczących kosztów utrzymania tego lokalu (m.in. czynszu spółdzielczego za sierpień ubiegłego roku w wysokości 347,24 zł, opłaty za energię elektryczną za wrzesień ubiegłego roku w wysokości 161,92 zł; na pierwszym rachunku widnieje nazwisko nieznanej osoby trzeciej, na drugim – nazwisko skarżącego), zeznania podatkowego skarżącego za 2012 r. (wykazano w nim m.in. przychody z działalności gospodarczej prowadzonej w formie spółki w wysokości 2.396,79 zł) oraz formularza PIT-11 za ubiegły rok, wystawionego przez pracodawcę skarżącego (według oświadczenia skarżący nie złożył wówczas jeszcze zeznania podatkowego za 2013 r.). Pismem doręczonym w dniu 13 maja 2014 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia w terminie 5 dni od daty doręczenia tego pisma danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie wyciągu z rachunku bankowego posiadanego przez małżonkę skarżącego, obrazującego jego stan oraz wszystkie operacje dokonane w jego ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, nadesłanie kopii zeznania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych złożonego przez skarżącego za rok 2013 (dostarczono tylko kopię PIT-11 za ten rok), przedstawienie dokumentów potwierdzających wysokość zaległości w opłatach za mieszkanie, wskazanie wysokości czynszu płaconego przez małżonkę skarżącego w związku z najmem lokalu oraz nadesłanie dokumentu poświadczającego zapłatę tej kwoty za ostatni miesiąc, np. pokwitowania wystawionego przez wynajmującego. Na wezwanie to odpowiedziała osoba trzecia, która, jak wynika z charakteru pisma, sporządziła tak wszystkie pisma w sprawie, jak i przedstawioną umowę najmu lokalu. Powołując się na załączone pełnomocnictwo, wniosła ona o przedłużenie terminu do wykonania wezwania w związku z leczeniem uzdrowiskowym skarżącego, trwającym do dnia 29 maja 2014 r. Pismem z dnia 21 maja 2014 r., doręczonym w dniu 9 czerwca 2014 r., referendarz sądowy wezwał wspomnianą osobę trzecią do wykazania, że może być ona pełnomocnikiem skarżącego w postępowaniu sądowoadministracyjnym w terminie 7 dni pod rygorem uznania, iż skarżący działa osobiście. Do wezwania tego się nie ustosunkowano. Następnie nadesłano: wydruki będące potwierdzeniem poszczególnych operacji dokonanych na rachunku małżonki skarżącego (pośród licznych obciążeń odnotować można operacje dokonane dnia 26 marca 2014 r. na łączną kwotę 1356,33 zł, w tym 100 zł tytułem mandatu karnego skarżącego; tego dnia małżonka skarżącego wpłaciła na rachunek gotówką kwotę 1300 zł, a w dniu 10 marca 2014 r. przelano na jej rachunek zasiłek w kwocie 406,30 zł), kopię zeznania podatkowego skarżącego za ubiegły rok (wykazano w nim przychody z działalności gospodarczej w wysokości 391.825,57 zł, koszty ich uzyskania w wysokości 292.322,03 zł i dochód w wysokości 99.503,54 zł), kopie umowy sprzedaży z dnia 7 kwietnia 2014 r. (według niej skarżący zbył ogół praw i obowiązków w spółce, w której uzyskał dochód z działalności gospodarczej, za kwotę 2800 zł), dokumentów związanych z umorzeniem należności za lokale użytkowe, wezwania z dnia 5 lutego 2014 r. do zapłaty zaległości w opłatach za mieszkanie w kwocie 2.679,45 zł). Pismem z dnia 6 czerwca 2014 r. wnioskodawca podtrzymał dotychczasowe oświadczenia i powtórzył, że jego małżonka jest osobą bezrobotną pobierającą zasiłek oraz że nie prowadzi z nią gospodarstwa domowego. Dodał, iż jest ona chora przewlekle. Skarżący zastrzegł, że wszelkie przychody przypadające na niego jako na wspólnika spółki zostały uchwałą zarządu tej spółki "zadysponowane na pokrycie kosztów przypadających na wspólnika z tytułu kredytów i innych zobowiązań zaciągniętych przez zarząd spółki". W konsekwencji zrezygnował z udziału w spółce, zbywając związane z tym prawa i obowiązki. Wpis od skargi, czyli najwyższa opłata, której uiszczenie wchodzi w rachubę w postępowaniu, wynosi w sprawie 200 zł. Mając na względzie powyższe, zważono, co następuje: Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – czyli w myśl art. 245 § 2 tej ustawy obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub innego profesjonalnego pełnomocnika – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie wspomnianego faktu, przedstawiając – z własnej inicjatywy lub na wezwanie – niezbędną dokumentację źródłową. W ocenie rozpoznającego wniosek skarżący – co do którego, zgodnie z rygorem wynikającym z wezwania z dnia 21 maja 2014 r., przyjąć wypada, że działa on osobiście – nie wykazał, iż w jego sytuacji powyższa przesłanka została spełniona. Wprawdzie bowiem przedstawił on obszerną dokumentację źródłową, lecz uczynił to wybiórczo i nierzetelnie, koncentrując się na tym, co może przemawiać na rzecz jego wniosku (zadłużenie, stan zdrowia), i – mimo aż dwóch wezwań i długiego postępowania wyjaśniającego – pomijając te materiały i aspekty swej sytuacji, które w tym zakresie nie byłyby dla niego korzystne. Przykładem ilustrującym to spostrzeżenie jest sposób, w jaki wykonał on wezwanie w części dotyczącej rachunku bankowego małżonki. Najpierw twierdził mianowicie, że małżonka wystąpiła o wydanie wyciągu z tego rachunku, co było przecież niepotrzebne, skoro na dodatkowe wezwanie przedłożono wydruki, dostępne od ręki dla osób posiadających tzw. internetowy kanał dostępu do rachunku. Co więcej, nie jest to wydruk obejmujący wszystkie operacje na rachunku w okresie trzech miesięcy, o co wyraźnie wzywano, lecz wyłącznie pojedyncze operacje wybrane. Zatajono zatem tak stan rachunku, jak i operacje pozostałe. Niemniej nawet uzyskane fragmenty wyciągu z rachunku bankowego pozostają w całkowitej sprzeczności z oświadczenia skarżącego i przez to wykluczają przyznanie mu prawa pomocy. Dokumentują one wszak wydatki, które tylko jednego dnia dwukrotnie przekroczyły deklarowane przez wnioskodawcę miesięczne dochody jego gospodarstwa domowego, a tym samym przewyższyły też znacznie wpis od skargi. Dochody te zostały więc z pewnością zaniżone. Potwierdza to fakt, że w dniu 26 marca 2014 r. na rachunek wpłacono gotówką kwotę 1300 zł. Źródło tego dochodu pozostaje nieznane, ponieważ małżonka skarżącego otrzymuje zasiłek przelewem, zaś umowa zbycia ogółu praw i obowiązków w spółce za kwotę 2800 zł została przez skarżącego zawarta dopiero w dniu 7 kwietnia 2014 r. Skądinąd kwotę tę uzyskał on w trakcie postępowania w niniejsze sprawie, i to w toku postępowania wpadkowego w przedmiocie prawa pomocy, kiedy powinien się już liczyć z obowiązkiem poniesienia kosztów postępowania w sprawie i odłożyć na ten cel niezbędne środki. Całkowicie niewiarygodne są przy tym oświadczenia, że skarżący nie pozostaje z małżonką we wspólnym gospodarstwie domowym. Otóż zamieszkuje on z nią lokalu, w który ma być przez nią wynajmowany, zobowiązany jest do ponoszenia niektórych wydatków związanych z tym lokalem, ma wgląd do jej rachunku bankowego, gdyż przedstawił z niego wyciągi, według których – dodatkowo - z rachunku tego te pokrywane są tak te wydatki, jak i inne należności ciążące tylko na nim, jak mandat karny. Zaznaczyć zarazem warto, że nieistotne jest to, że w małżeństwie skarżącego obowiązuje rozdzielność majątkowa, na co zresztą zarówno uwagę w jednym z wezwań. Jest to okoliczność drugorzędna z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy, ponieważ nie wyłącza ona zastosowania art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.), w myśl którego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia ich pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8). Rozdzielność majątkowa, jak sama nazwa wskazuje, odnosi się do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09). Analogicznie ocenić trzeba wyjaśnienia na temat przychodów uzyskanych przez spółkę, w której skarżący był udziałowcem. Z zeznania podatkowego, które zostało przedłożone dopiero na powtórne wezwanie, wynika po pierwsze, że spółka ta w ubiegłym roku wykazała dochód, nie stratę, oraz po drugie, że jej wynik finansowy był wielokrotnie lepszy niż w roku wcześniejszym. Skarżący w ogóle nie udokumentował też twierdzenia, że nie otrzymał przypadającej na niego części dochodu spółki, choć została ona – i to w bardzo wysokiej kwocie – wykazana w jego zeznaniu podatkowym, nie przedkładając np. kopii wspomnianej przez niego uchwały zarządu spółki, mogącej choćby uprawdopodobnić prezentowaną przez niego wersję wydarzeń. Powyższe spostrzeżenia nie wyczerpują listy wątpliwości, jakie budzi nadesłana dokumentacja, mimo iż te inne zastrzeżenia, dotyczące m.in. sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego, mają w rozpatrywanym zakresie znaczenie drugorzędne i dlatego nie stały się w tym miejscu przedmiotem bardziej szczegółowej analizy. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.