I SA/Gl 176/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Winiarski, , , po rozpoznaniu w dniu 4 maja 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. H. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulgi płatniczej – rozłożenia na raty zaległości podatkowej w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia odmówić przyznania prawa pomocy; W ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 6 marca 2010 r. J. H. wniósł o zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego bądź doradcy podatkowego. Uzasadniając wniosek, podkreślił, że jest emerytem z szeregiem wielu schorzeń. Z treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący samotnie prowadzi gospodarstwo domowe. J. H. nie posiada jakiegokolwiek majątku, w tym ruchomości o wartości powyżej 3000 euro. Jego jedynym źródłem dochodu, jak zeznał, jest świadczenie emerytalne w kwocie 998 zł. Skarżący oświadczył dalej, że mieszka "pokątnie w piwnicy" i partycypuje w kosztach utrzymania domu, w tym w kosztach opału w okresie zimowym w kwocie 180 zł i w kosztach z tytułu dostawy gazu i energii elektrycznej w kwocie 147 zł. Dodatkowo skarżący uiszcza 17 zł tytułem wywozu śmieci. Wskazał dalej, że do stałych miesięcznych kosztów utrzymania należy nadto zaliczyć wydatki na abonament RTV, opłaty i koszty z tytułu korzystania z komunikacji w łącznej kwocie 82,50 zł. Pośród innych wydatków wymieniono m.in. koszty zakupu leków w wysokości 208,52 zł. W wyniku analizy wniosku co do treści w konfrontacji z zawartością akt administracyjnych tej sprawy, pismem z dnia 16 marca 2010 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku poprzez: nadesłanie zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem miejsca zamieszkania skarżącego oraz wyjaśnienie, jakie relacje rodzinne łączą te osoby ze skarżącym, udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont (zastrzeżono, że w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty), nadesłanie kopii zeznań podatkowych za rok 2009 złożonych przez skarżącego oraz inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, a w razie, gdyby zeznania te nie były jeszcze złożone – za rok 2008 (sprecyzowano, że jeżeli którekolwiek z tych zeznań nie zostało złożone, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie właściwego organu podatkowego), wyjaśnienie, komu przysługuje tytuł prawny do nieruchomości wskazanej przez skarżącego jako jego miejsce zamieszkania oraz na podstawie jakiego tytułu prawnego skarżący korzysta z zajmowanego przez siebie pomieszczenia (wskazano, że wyjaśnienia te należy poprzeć stosowną dokumentacją), nadesłanie dokumentów dotyczących stanu zdrowia oraz wydatków związanych z leczeniem, w szczególności z zakupem leków za pomocą faktur VAT, paragonów wystawionych przez apteki, szpitale, przychodnie itp., a nadto udokumentowanie za pomocą kopii faktur lub rachunków wysokości wydatków z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. W tych ramach pouczono skarżącego, iż niezastosowanie się do wezwania w wyżej zakreślonym terminie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej w skrócie: P.p.s.a. Odpowiadając na ww. wezwanie, skarżący nadesłał: kopię decyzji ZUS, w sprawie waloryzacji jego emerytury (kwotę świadczenia do wypłaty określono w niej na 1.040,02 zł) oraz wezwanie do stawienia się na badania lekarskie u biegłego sądowego. W pozostałym zakresie skarżący poprzestał na złożeniu oświadczeń. Wyjaśnił też m.in., że posiada "jeden rachunek bankowy, który jest po części zajęty". Postanowieniem z dnia 14 kwietnia 2010 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W motywach rozstrzygnięcia podkreślono, że J. H. wykonał wezwanie do uzupełnienia wniosku w niepełnym zakresie, a nadesłane dokumenty w zestawieniu z innymi mankamentami dowodowymi wniosku budzą szereg wątpliwości. W otwartym terminie do wniesienia środka odwoławczego, pismem z dnia 22 kwietnia 2010 r., skarżący oprotestował ww. postanowienie referendarza. W punkcie wyjścia zarzucił rozpoznającemu wniosek, że nie zapoznał się z aktami tej sprawy, gdyż zdaniem skarżącego jego sprawa nie dotyczy ulgi płatniczej a zwrotu podatku od towarów i usług. Odnosząc się do uzasadnienia postanowienia wskazał, że nie posiada innych dochodów, zaś na jego rachunkach bankowych nie mają miejsca żadne operacje. Podkreślił również, że w jego gospodarstwie domowym nie pozostają żadne inne osoby. Skarżący oświadczył nadto, że nie składa zeznań podatkowych i że nie posiada rachunków ani faktur dokumentujących zakup lekarstw. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W punkcie wyjścia należy odnotować, iż z uwagi na skutecznie wniesiony sprzeciw postanowienie referendarza, przeciwko któremu został on wniesiony utraciło moc, a sprawa [wniosek o przyznanie prawa pomocy – spr.] będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Taki stan rzeczy znajduje bowiem podstawę prawną w art. 260 P.p.s.a. Poprzedzając rozważania dotyczące wniosku o przyznanie prawa pomocy należy stwierdzić, że zarzut skarżącego co do braku zapoznania się referendarza sądowego z aktami sprawy nie może być przedmiotem analizy i oceny na tym etapie postępowania sądowego. Nie można jednak tracić z pola widzenia okoliczności, że w treści skargi J. H. sam oznaczył numer zaskarżonej decyzji, który został także przywołany w ramach niniejszego postanowienia. Z kolei prawidłowość kwalifikacji prawnej jego wniosku z dnia 24 czerwca 2009 r., skądinąd zatytułowanego "wniosek o rozłożenie na raty zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę" oraz dalszego przebiegu postępowania administracyjnego, będzie przedmiotem badania Sądu ale dopiero w ramach rozprawy, w której skarżący będzie miał możliwość wzięcia udziału. Przedmiotem tego wpadkowego postępowania jest zaś tylko i wyłącznie wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadza się więc do zbadania, czy spełniona jest przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie (w tym przypadku) radcy prawnego bądź doradcy podatkowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Badanie, czy spełniona została ta przesłanka następuje przede wszystkim w oparciu o oświadczenie złożone na stosownym formularzu. Składane oświadczenie zgodnie z wolą ustawodawcy ma być "dokładne" (patrz art. 252 § 1 P.p.s.a.), a owa "dokładność" stopniowana jest przeświadczeniem Sądu, że strona okoliczności te wykazała, czyli przedstawiła je w sposób przekonywujący. W takim bowiem znaczeniu pojawiło się w tym przepisie sformułowanie "wykazać" oparte na regułach semantycznych języka polskiego, które oznacza udowodnić, przedstawić coś w sposób przekonywający; pokazać, unaocznić (por. Słownik języka polskiego pod red. naukową prof. dr Mieczysława Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN Sp. z o.o. Warszawa 1978, wydanie IX 1994 r.). Wypada nadto przytoczyć w tym miejscu tezę jednego z postanowień Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym stwierdzono, że "sformułowanie art. 252 § 1 ustawy należy odczytywać nie jako obowiązek bezkrytycznego przyjęcia przez sąd administracyjny informacji podanych w urzędowym formularzu za "dokładne dane", lecz jako wskazówkę dla strony składającej wniosek co do stopnia określoności powoływanych okoliczności. To, czy podane przez stronę we wniosku złożonym na urzędowym formularzu informacje są wystarczająco dokładne do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, podlega ocenie rozpatrującego ten wniosek sądu" (por. postanowienie z dnia 21 października 2008 r. sygn. akt I FZ 363/08, źródło: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Reasumując wskazane wyżej założenia, na skutek przedłożonych przez wnioskującego dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest on w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Wypada więc zaakcentować, że art. 255 P.p.s.a., który dodatkowo miał w tej sprawie zastosowanie, nakłada na stronę obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. post. NSA z dnia 14 września 2005r., sygn. akt II FZ 575/05). Trzeba więc stwierdzić, że takiego stanu pewności w tej sprawie nie osiągnięto. W pierwszej kolejności wypada podkreślić, że wezwanie referendarza do uzupełnienia wniosku nie zostało wykonane w pełnym zakresie. Przykładowo skarżący nie nadesłał zaświadczenia w sprawie zameldowania, mogącego – jak słusznie zauważył referendarz - rzucić światło na jego sytuację mieszkaniową, przedstawioną we wniosku nader niejasno, bez zachowania logicznej spójności wypowiedzi. Z jednej strony twierdzi on bowiem, że samotnie zamieszkuje w swym domu, nie pozostając z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym, z drugiej z kolei, że przebywa "pokątnie w piwnicy", partycypując w kosztach utrzymania tego domu. W tych ramach należy jeszcze zaznaczyć, że korespondencja adresowana do skarżącego jest w znacznej mierze odbierana przez córkę skarżącego, oznaczoną na zwrotnych pokwitowaniach odbioru jako "dorosły domownik". Kolejnym mankamentem dowodowym jest brak wyciągów z posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych. W wezwaniu referendarza precyzyjnie wskazano jakie dokumenty w tym zakresie należy nadesłać. Z kolei skarżący ograniczył się do stwierdzenia, że takowy posiada i że jest częściowo zajęty. Brak jest zatem informacji o posiadanych tam środkach pieniężnych oraz o skali zastosowanego środka egzekucyjnego. Skarżący zignorował także wezwanie w części obligującej go do przedstawienia tytułu prawnego do nieruchomości, w której zamieszkuje, co nie pozwala na zweryfikowanie jego oświadczenia co do braku posiadania jakichkolwiek składników majątkowych. Ujawniona wyżej bierna postawa skarżącego musi znaleźć wyraz w zapadłym obecnie orzeczeniu. Wobec ujawnionych mankamentów wniosku i niespójności oświadczeń skarżącego Sąd nie jest w stanie jednoznacznie stwierdzić, czy strona posiada zdolności płatnicze i w związku z tym, czy jej wniosek o przyznanie prawa pomocy jest uzasadniony. W tym stanie rzeczy, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 260 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.