I SA/Gl 186/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Suleja – Klimczyk (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 5 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A Sp. z o.o. w Z. od postanowienia starszego referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 25 kwietnia 2017 r. w sprawie ze skargi A Sp. z o.o. w Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie skargi na czynność egzekucyjną postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Przedstawiając stan faktyczny sprawy referendarz sądowy wskazał, że skarżąca Spółka odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 100 zł wniosła o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Podkreśliła, że wszystkie jej rachunki bankowe zostały zablokowane przez organy skarbowe, w wyniku czego nie może pozyskać środków finansowych. Zgodnie z wnioskiem wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi 1.700.000 zł, a wartość jej środków trwałych to 2.629.994,56 zł. Spółka, jak wskazano we wniosku, w ostatnim roku obrotowym wykazała stratę w kwocie 28.126,73 zł. Pismem z dnia 3 kwietnia 2017 r. referendarz sądowy wezwał Spółkę do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie: odpisu ostatniego sprawozdania finansowego strony skarżącej, odpisu aktualnej ewidencji środków trwałych strony skarżącej, odpisu zeznania podatkowego skarżącej w podatku dochodowym od osób prawnych za lata 2015-2016, odpisów deklaracji strony skarżącej na podatek od towarów i usług za ostatnie sześć miesięcy, odpisów raportów kasowych skarżącej za trzy ostatnie miesiące, a także wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont (zastrzeżono, że w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte w sposób całkowicie wykluczający korzystanie z nich przez Spółkę, należy przedłożyć zaświadczenie wystawione przez bank po dniu otrzymania wezwania, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, w tym o środkach udostępnionych Spółce w okresie ostatnich trzech miesięcy). Odpowiadając na wezwanie skarżąca oświadczyła, że "żądane dokumenty nie będą stanowiły informacji o możliwości zapłaty żądanej kwoty" oraz że "jest to fikcja, która ma uzasadnić odmowę zwolnienia, aby ochronić naruszający prawo organ administracji". Stwierdziła, iż w fikcji tej nie będzie brać udziału i dlatego dokumentów nie wyśle. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie referendarz sądowy na wstępie, cytując treść art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi podniósł, że wnioskodawca musi udowodnić, iż nie ma dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania przedstawiając stosowną dokumentację źródłową. Zaś minimum staranności procesowej, jaką powinien przejawić, sprowadza się do dokładnego wykonania wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku, tj. nadesłania wszystkich dokumentów źródłowych wymienionych w wezwaniu, zgodnie z art. 255 ww. ustawy. Referendarz sądowy zaznaczył, że umożliwia ono weryfikację oświadczeń zamieszczonych we wniosku poprzez ich konfrontację z niezbędną dokumentacją źródłową. Tymczasem - jak zauważył referendarz sądowy - strona skarżąca odmówiła wykonania tego wezwania. Uczyniła to przy tym z niezrozumiałych powodów, przyznając jednak zarazem, że w rzeczywistości dokumenty źródłowe, które miałaby na wezwanie nadesłać, nie przemawiałyby na rzecz zwolnienia jej od wpisu od skargi. Referendarz sądowy zaakcentował przy tym, że wpis ten jest nieznaczny, najmniejszy spośród znanych procedurze sądowoadministracyjnej. Należy zatem w ocenie referendarza sądowego poczynić bardzo precyzyjne, wieloaspektowe ustalenia dotyczące sytuacji majątkowej Spółki, aby stwierdzić, że istotnie jest ona aż tak zła, iż wyklucza poniesienie tak niewielkiego ciężaru finansowego. Jest to niemożliwe bez podstawowych dokumentów w tym zakresie, od których udostępnienia Spółka się uchyliła. Konkludując wskazał, że niewykonanie wezwania wyklucza uwzględnienie wniosku, zaznaczając przy tym, że w orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji wniosku nie można rozpoznać merytorycznie, lecz trzeba pozostawić go bez rozpoznania. W sprzeciwie wniesionym od ww. postanowienia referendarza sądowego skarżąca Spółka, wniosła o jego uchylenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej "ppsa", rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W dalszej kolejności wskazać trzeba, że w myśl art. 246 § 2 pkt 2 ppsa prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli stosownie do art. 245 § 3 ppsa obejmującym np. zwolnienie od opłat sądowych, może być przyznane osobie prawnej, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zaakcentować w tym miejscu należy, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi wyjątek od zasady ich uiszczania, mający zastosowanie jedynie w sytuacjach, gdy jest to konieczne dla zapewnienia stronie skarżącej prawa do sądu. Z tego powodu wspomniana strona musi nie tylko uprawdopodobnić, ale i wykazać, czyli udowodnić zaistnienie okoliczności uzasadniających wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Generalną zasadą postępowania sądowego jest więc ponoszenie przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w tym postępowaniu, stąd każda osoba wszczynająca postępowanie winna się liczyć z wydatkami na ten cel. Przyznanie przez sąd prawa pomocy winno mieć zatem charakter wyjątkowy. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i winno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona rzeczywiście nie ma środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 4 kwietnia 2011 r., sygn. akt II FZ 103/11; z dnia 25 lutego 2011 r., sygn. akt I FZ 26/11; orzeczenia sądów administracyjnych dostępne pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl.). W omawianej sprawie referendarz sądowy odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy przyjmując, że nie nadesłała żadnych dokumentów źródłowych, które umożliwiałyby ocenę jej sytuacji majątkowej. W ocenie Sądu, referendarz sądowy prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy uznając, że Spółka nie wykazała, iż w jej przypadku spełniona została przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Słusznie przyjął, że zachodziły podstawy do wystosowania wezwania o nadesłanie dokumentów źródłowych, ponieważ treść wniosku nie pozwalała na wolną od wątpliwości ocenę najogólniej rozumianej sytuacji majątkowej Spółki. Tymczasem skarżąca nie nadesłała żadnego z dokumentów, o które została wezwana. Ponadto nie złożyła oświadczeń mogących wyjaśnić wskazane w wezwaniu okoliczności. Co więcej, wyraźnie odmówiła wykonania tego wezwania, wyrażając przy tym przekonanie, że żądane dokumenty nie będą stanowiły informacji o jej możliwościach płatniczych. W ocenie Sądu należy stwierdzić, że wezwanie to było zasadne. Stosownie bowiem do treści art. 255 ppsa, wezwanie do uzupełnienia danych zawartych we wniosku wystosowuje do wnioskującego wtedy, gdy jego oświadczenia okażą się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzą wątpliwości, i rodzi po jego stronie obowiązek w postaci złożenia w zakreślonym terminie dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych. Wezwanie jest więc przewidzianym prawem instrumentem służącym ustaleniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Oznacza ono w istocie, że złożony przez stronę wniosek nie może niejako sam przez się stanowić podstawy do przyznania jej prawa pomocy, i ma na celu zniesienie tego stanu rzeczy. W efekcie jego niewykonanie nie usuwa mankamentów wniosku, uniemożliwiając weryfikację zawartych w nim twierdzeń poprzez ich porównanie z niezbędną dokumentacją źródłową, a co za tym idzie wyłącza wolną od wątpliwości ocenę jego możliwości płatniczych. W rozpatrywanej sprawie brak jakichkolwiek dokumentów źródłowych uniemożliwia ustalenie sytuacji materialnej strony skarżącej. Niewykonanie wezwania referendarza sądowego nie pozwala więc uwzględnić wniosku, pozostawiając bez odpowiedzi te wszystkie pytania, które postawiono w wezwaniu. Ujawniona wyżej bierna postawa strony skarżącej musi znaleźć wyraz w zapadłym obecnie orzeczeniu. W orzecznictwie przyjmuje się, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Konkludując należy stwierdzić, że referendarz sądowy zasadnie przyjął, że skarżąca Spółka nie udowodniła braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, co z kolei musiało skutkować odmową przyznania prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 260 ppsa, orzekł jak w sentencji.