I SA/Gl 187/08

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 19 czerwca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulgi płatniczej – umorzenie zaległości podatkowej wskutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy W dniu 10 maja 2008 r., w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wpłynął druk urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym E.S. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych (vide pkt 4 druku PPF). W motywach wniosku skarżący wskazał, że w chwili obecnej utrzymuje się tylko i wyłącznie z emerytury. Bieżące opłaty, w tym energia elektryczna, gaz, telefon stanowią kwotę [...] zł. Dodatkowo skarżący wydatkuje sumę [...] zł na lekarstwa. Zaakcentował przy tym, że w ostatnim czasie przebywał trzykrotnie w szpitalu. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, zawartego w formularzu PPF, wynika, że wnioskujący samotnie zajmuje lokal o pow. 36 m². E.S. nie posiada jakiegokolwiek majątku. Wnioskujący oświadczył nadto, że z tytułu świadczenia emerytalnego otrzymuje miesięcznie kwotę [...] zł. W wyniku analizy druku formularza w zestawieniu z zawartością akt administracyjnych, pismem z dnia 20 maja 2008 r., referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych wyjaśnień i nadesłanie dokumentów źródłowych, w szczególności przez: 1) wykazanie za pomocą odpisów bądź kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym gaz, woda, energia elektr., telefon itp.; dodatkowo koszty leczenia, raty kredytowe i inne wydatki) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należało nadto złożyć oświadczenie w jakim stopniu do utrzymania gospodarstwa domowego przyczynia się C.S., 2) nadesłanie wyciągów lub wykazów z posiadanych przez skarżącego i pozostałych osób ewentualnie będących we wspólnym gospodarstwie domowym rachunków bankowych, w tym oszczędnościowo-rozliczeniowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, 3) przedłożenie aktualnego zaświadczenia właściwej jednostki samorządu terytorialnego wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem miejsca zamieszkania skarżącego oraz ewentualne wyjaśnienie, jakie relacje rodzinne łączą te osoby ze skarżącym, 4) nadesłanie odpisu bądź kserokopii tytułu prawnego do nieruchomości położonej w N. przy ul. [...]; w tych ramach należy wykazać czy skarżący jest właścicielem, współwłaścicielem, najemcą itp. tego lokalu, 5) nadesłanie kserokopii dowodu rejestracyjnego lub karty pojazdu marki Peugeot (rok. prod. 2003); w przypadku zniesienia jego własności należało nadesłać kserokopię tytułu prawnego, na którego podstawie dokonano tej czynności (sprzedaż, darowizna itp.), 6) nadesłanie kserokopii bądź odpisu deklaracji podatkowej podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2007. W opisanym wyżej wezwaniu zawarto pouczenie, w myśl którego niezastosowanie się do jego zakresu w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy. Udzielając odpowiedzi na w/w wezwanie E.S. oświadczył (pismo z dnia 8 czerwca 2008 r.), że mieszka samodzielnie w mieszkaniu należącym do syna. W lokalu tym ustanowiono dożywotnią służebność mieszkania na rzecz skarżącego. Wnioskujący oświadczył dalej, że syn nie wspomaga go finansowo ani w żaden inny sposób. Z tych względów braki finansowe uzupełnia w ramach kredytów odnawialnych zaciąganych w Banku A i Banku B. Do złożonych wyżej oświadczeń skarżący dołączył: kserokopię wypisu z księgi wieczystej dot. lokalu stanowiącego odrębną nieruchomość, potwierdzenie zameldowania wnioskodawcy na pobyt stały, kserokopię dowodu rejestracyjnego samochodu marki Peugeot 206 oraz potwierdzenia wykonania przelewów tytułem stałych opłat. Z tych ostatnich wynika, że skarżący ponosi miesięcznie stałe, udokumentowane wydatki w kwocie [...] zł. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Intencją wnioskodawcy było w tej sprawie uzyskanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych (vide pkt 4 druku PPF). Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadzało się więc do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie: P.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 cyt. ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z kolei przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w przywołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05, nie publ.). O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia, ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego, co oznacza ni mniej ni więcej, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez wnioskującego dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest on w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Mając na uwadze przytoczone "zasady" rozstrzygania wniosków o przyznanie prawa pomocy w zestawieniu z materiałem dowodowym zebranym w tej sprawie, przyszło stwierdzić, że nie wykazano w tym przypadku, że wobec skarżącego może być zastosowany wyjątek od generalnej zasady odpłatności postępowania sądowego, jakim niewątpliwie jest instytucja zwolnienia od kosztów sądowych. Istotne znaczenie przy analizie rozpoznanego obecnie wniosku miała postawa E.S. wobec wezwania referendarza sądowego, wydanego w trybie art. 255 P.p.s.a. Skarżący, odpowiadając na wezwanie z dnia 20 maja 2008 r., nie nadesłał bowiem wymaganych wyciągów z rachunków bankowych, jak również odpisu bądź kserokopii deklaracji podatkowej dot. podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2007. Dokumenty te mogłyby dostarczyć cennych uwag z kontekście możliwości płatniczych wnioskującego, tym bardziej, że jak wynika z analizy dostarczonych przez skarżącego dokumentów, suma jego wydatków ( [...] zł), z pominięciem żywności, środków czystości oraz odzieży, jest bliska dochodowi. Dodatkowo, mając na uwadze materiał źródłowy znajdujący się w aktach administracyjnych (patrz "protokół o sytuacji materialnej podatnika ubiegającego się o udzielenie ulgi w podatku"), skarżący ponosi koszty utrzymania samochodu, które jeszcze w 2007 r. oszacowano na kwotę [...] zł miesięcznie. Wziąwszy więc pod uwagę rzeczoną wcześniej postawę skarżącego, wypada podkreślić, że brak współpracy przez niedostarczanie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć niewątpliwie wpływ na dokonywaną przez Sąd ocenę wniosku o prawo pomocy (tak M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, wyd. 1, s. 244). W orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji wykluczona jest możliwość jego merytorycznego rozpoznania, a uzasadnione jest pozostawienie go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r., sygn. I OZ 842/05). Wobec tego, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji