I SA/Gl 189/17

Starszy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 kwietnia 2017 r. sprawy ze skargi A Sp. z o.o. w C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2010 r. w kwestii wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Spółka, reprezentowana przez pełnomocnika będącego adwokatem, wniosła o przyznanie jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku podniesiono, że Spółka nie posiada żadnych środków w kasie, a jej rachunki bankowe zostały zajęte. W rubrykę nr 6 urzędowego formularza /wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych/ wpisano -11.574.001,39 zł, w rubrykę 7 /wartość środków trwałych wnioskodawcy (według bilansu za ostatni rok)/ kwotę 83.000 zł., a w rubrykę 8 /wysokość zysków lub strat za ostatni rok obrotowy według bilansu/ kwotę -1.223.801,95 zł. Dołączono zarazem oświadczenie (niepodpisane) na temat stanu rachunków bankowych Spółki. Pismem doręczonym dnia 23 marca 2017 r. referendarz sądowy wezwał pełnomocnika Spółki do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie: odpisu ostatniego sprawozdania finansowego strony skarżącej (bilansu, rachunku zysków i strat, informacji dodatkowej), odpisu aktualnej ewidencji środków trwałych strony skarżącej, odpisu zeznania podatkowego skarżącej w podatku dochodowym od osób prawnych za dwa ostatnie lata podatkowe, odpisów deklaracji strony skarżącej na podatek od towarów i usług za ostatnie sześć miesięcy, odpisów raportów kasowych skarżącej za trzy ostatnie miesiące, wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont (zastrzeżono, że w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte w sposób całkowicie wykluczający korzystanie z nich przez Spółkę, należy przedłożyć zaświadczenie wystawione przez bank po dniu otrzymania wezwania, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, w tym o środkach udostępnionych Spółce w okresie ostatnich trzech miesięcy). Pełnomocnik przedstawił: niepodpisane wyjaśnienie, według którego ewidencja środków trwałych Spółki została zabezpieczona przez prokuraturę, lecz Spółka takich środków nie posiada, oraz kserokopie, które nie zostały przez niego poświadczone: deklaracji dla podatku od towarów i usług za okres od sierpnia ubiegłego roku do stycznia bieżącego (wykazano w nich jedynie podatek naliczony do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy w wysokości 9824 zł), niepodpisanego oświadczenia, załączonego już do wniosku, na temat stanu rachunków bankowych Spółki, potwierdzeń sald tych rachunków na dzień 31 grudnia 2015 r., zeznań Spółki w podatku dochodowym odo osób prawnych za lata 2014-2015 (za 2015 r. wykazano przychód w kwocie 6.613.573,16 zł, koszty jego uzyskania w kwocie 7.882.689,86 zł oraz stratę w kwocie 1.269.116,70 zł) i sprawozdania finansowego na dzień 31 grudnia 2015 r. (oprócz danych wskazanych we wniosku warto odnotować wysoką kwotę zobowiązań 38.693.321,29 zł, choć mniejszą od ich wysokości na początku roku, kiedy wynosiły one 46.667.701,54 zł, oraz spadek wartości aktywów trwałych z 17.333.134 zł na początku roku do kwoty 9.433.134 zł na końcu. Niemniej Spółka wykazała też środki i aktywa pieniężne w wysokości 455.021,89 zł, a w informacji dodatkowej zapowiedziano poszerzenie zakresu działalności w 2016 r. o nowe usługi, zapewniające poprawę wyniku finansowego i dalszą intensyfikację działalności handlowej w kraju) oraz wydruk z konta raportowego z dnia 8 kwietnia 2016 r. za styczeń ubiegłego roku (saldo konta raportowego wynosiło wówczas 26.971,86 zł). Skarżącej Spółce odmówiono już prawa pomocy w postępowaniu w sprawie o sygn. akt III SA/Gl 2366/15 – ostatnio postanowieniem z dnia 26 października 2016 r., utrzymanym w mocy postanowieniem z dnia 28 listopada 2016 r. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl jej art. 245 § 3 obejmującym m. in. zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części – może nastąpić, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania. Z treści przytoczonej regulacji wynika, że rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku o prawa pomocy złożonego przez tę osobę, inaczej niż jest to w przypadku wniosku osoby fizycznej, ma charakter uznaniowy (zob. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 czerwca 2014 r., sygn. akt I FZ 147/14, LEX nr 1484736). W orzecznictwie podnosi się, że uwzględnienie takiego wniosku pozostaje fakultatywne nawet wówczas, gdy spełnione są przesłanki określone w przywołanym art. 246 § 2 (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 sierpnia 2009 r., sygn. akt I SA/Gl 367/09, LEX nr 653888). W myśl rozpatrywanego przepisu prawo pomocy bowiem może, a nie musi, być przyznane, gdy "zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu" (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 września 2014 r., sygn. akt I FZ 325/14, LEX nr 1509799). Niemniej wchodzi to w rachubę dopiero wówczas, gdy osoba prawna wykaże, że nie ma dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania. Powinna ona zatem udowodnić tę okoliczność, przedstawiając – z własnej inicjatywy lub na wezwanie – stosowną dokumentację źródłową. Minimum staranności, jaką powinna się ona wykazać, sprowadza się do dokładnego wykonania wezwania referendarza sądowego. Można tego wymagać szczególnie od podmiotów reprezentowanych przez profesjonalnych pełnomocników. Tymczasem pełnomocnik Spółki wykonał takie wezwanie w sposób niepełny i niepozwalający na wolną od wątpliwości ocenę jej sytuacji. Przedłożony materiał dowodowy dotknięty jest zresztą mankamentami dostrzeżonymi już w sprawie sygn. akt III SA/Gl 2366/15, w której dostarczono analogiczne dokumenty. Brak wiec podstaw do tego, by odstąpić od oceny wyrażonej w wydanych w tamtej sprawie prawomocnych orzeczeniach. W konsekwencji należy podzielić pogląd, że brak środków na potrzeby postępowania może wynikać przed wszystkim z raportów kasowych, odzwierciedlających stan gotówki i płatności dokonywane w tej formie, oraz wyciągów z rachunków bankowych. W obu przypadkach poprzestano jednak na oświadczeniach (w wypadku rachunków bankowych nawet bez podpisu), które poparte zostały raportem pochodzącym sprzed roku, wskazującym stan kasy w styczniu ubiegłego roku (skądinąd wcale nie zerowy, jak utrzymywano we wniosku) oraz potwierdzenie sald rachunków bankowych na dzień 31 grudnia 2015 r. Dokumenty te, pomijając fakt, iż nie zostały poświadczone w przewidziany prawem sposób, z pewnością nie są aktualne i nie zawierają informacji, które były wymagane wezwaniem: o płatnościach gotówkowych i bezgotówkowych dokonanych przez Spółkę w okresie ostatnich trzech miesięcy i o ilości środków, jakie pozostawały w tym czasie od jej dyspozycji, ewentualnie o braku takich środków, stanowiącym w szczególności rezultat zajęcia rachunków bankowych. Jak trafnie zauważono w sprawie o sygn. akt III SA/Gl 2366/15, ta ostatnia okoliczność nie wynika niejako sama przez się z deklaracji dla podatku od towarów i usług, których treść jest zresztą identyczna jak treść deklaracji nadesłanych w tamtej sprawie. Deklaracje te poświadczać wszak mogą brak nie środków, lecz obrotu podlegającego opodatkowaniu wspomnianym podatkiem. Podobnie ocenić wypada pozostały materiał dowodowy, tj. zeznania w podatku dochodowym od osób prawnych oraz sprawozdanie finansowe, które również zawierają dane o ograniczonej przydatności dla rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, bo odnoszące się do sytuacji Spółki do dnia 31 grudnia 2015 r. Wprawdzie sytuacja ta nie mogła być uznana wówczas za korzystną ze względu na znaczne zadłużenie Spółki i stratę z działalności, ale nie można jednocześnie tracić z pola widzenia, że wszystkie wartości ujawnione w rozpatrywanych dokumentach są znaczne, nierzadko sięgające kwot milionowych. Dowodzi to dużej skali działalności prowadzonej przez Spółkę oraz rozmiarów majątku wykorzystywanego do tego celu. Uzasadnia to pytanie o obecny stan rzeczy, zwłaszcza jeżeli zważyć na zapowiedź intensyfikacji tej działalności w 2016 r., uczynioną w informacji dodatkowej za 2015 r. Z tych powodów na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.