I SA/Gl 194/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 1 października 2007 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J.D. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. W skardze z dnia "[...]" skarżący zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wniosek ów nie został wyrażony w przewidzianej prawem formie, wobec czego wezwaniem z dnia "[...]" referendarz sądowy wezwał skarżącego do złożenia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Odpowiadając w terminie na wezwanie, skarżący złożył urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W treści uzasadnienia wskazał, że nie posiada środków pieniężnych na pokrycie kosztów sądowych, gdyż część wynagrodzenia podlega zajęciu i w związku z tym otrzymuje tylko kwotę "[...]". Ponadto wskazał, że nie posiada żadnego majątku. Żona skarżącego jest zatrudniona na pół etatu i otrzymuje wynagrodzenie w wysokości "[...]". Wezwaniem doręczonym w dniu "[...]" referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, przedłożenie kopii zeznań podatkowych za rok "[...]" złożonych przez skarżącego, jego małżonkę (lub ich wspólnego zeznania) oraz inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, wyjaśnienie, jak przedstawia się sytuacja mieszkaniowa skarżącego i jego rodziny, tj. jaki lokal mieszkalny i na podstawie jakiego tytułu prawnego on zajmuje, nadesłanie zaświadczenia wystawionego przez szkołę lub uczelnię potwierdzającego, że córka skarżącego uczy się w tej placówce, przedłożenie wyciągów i wykazów z rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont oraz udokumentowanie za pomocą kopii faktur lub rachunków wysokości wydatków z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Postanowieniem z dnia "[...]" referendarz sądowy postanowił odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. Na powyższe postanowienie skarżący złożył sprzeciw, w treści którego wskazał, że z uwagi na krótkie terminy nie był w stanie ich dotrzymać i nadesłać żądanych dokumentów. Ponadto oświadczył, że jest osobą biedną. Do sprzeciwu dołączono kserokopie rachunków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego, kserokopię autobusowo-tramwajowego biletu miesięcznego córki, kserokopię umowy najmu lokalu, zaświadczenie o wysokości wynagrodzenia skarżącego (wynika z niego, że średnie wynagrodzenie brutto z 6 m-cy wynosi "[...]", średnie wynagrodzenie netto z 6 m-cy wynosi "[...]", a ponadto wskazano, że wynagrodzenie jest obciążone z tytułu wyroków sądowych), zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu małżonki skarżącego (wg jego treści wynagrodzenie miesięcznie wynosi "[...]") oraz zaświadczenie wystawione przez szkołę potwierdzające, że córka skarżącego jest uczennicą klasy trzeciej Technikum nr 2. Pismem z dnia "[...]" wezwano skarżącego do uzupełnienia danych poprzez: sprecyzowanie i udokumentowanie wysokości kwoty, o którą pomniejsza się miesięcznie wynagrodzenie skarżącego tytułem zajęcia egzekucyjnego za pomocą bądź kolejnego zaświadczenia pracodawcy wskazującego tę kwotę, bądź odpisu postanowienia w przedmiocie zajęcia, przedłożenie kopii zeznań podatkowych za rok złożonych przez skarżącego i jego małżonkę, przedłożenie wyciągów i wykazów z rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont (wskazano, że w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty). Odpowiadając na wezwanie wnioskodawca do pisma z dnia "[...]" załączył: zaświadczenie o wysokości wynagrodzenia (wynika z niego, że średnie wynagrodzenie skarżącego brutto z 3 m-cy wynosi "[...]", średnie wynagrodzenie netto z 3 m-cy wynosi "[...]", a ponadto wskazano, że wynagrodzenie jest obciążone zajęciami komorniczymi w wysokości ½ wynagrodzenia), kserokopię informacji o dochodach oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy za okres od "[...]" do "[...]" (wynika z niego, że żona skarżącego uzyskała dochód w wysokości "[...]"), kserokopię informacji o dochodach oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy za okres od "[...]" do "[...]" (wynika z niego, że żona skarżącego uzyskała dochód w wysokości "[...]") oraz kserokopię informacji o dochodach oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy za okres od "[...]" do "[...]" (wynika z niego, że skarżący uzyskał dochód w wysokości "[...]"). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy stwierdzić, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej ppsa) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W dalszej kolejności wskazać trzeba, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli stosownie do art. 245 § 3 ppsa obejmującym, np. zwolnienie od opłat sądowych, może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W świetle powyższego uregulowania sąd przyznaje prawo pomocy, gdy wnioskodawca wykaże, że w stosunku do jego osoby zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Ponadto podkreślić należy, że z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Ewentualne przyznanie prawa pomocy stronie w tym zakresie należy traktować jako odstępstwo od przywołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić najpierw oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Powyższe oznacza, iż w ramach planowania wydatków strona skarżąca, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinna uwzględnić także konieczność posiadania odpowiednich środków pieniężnych na prowadzenie procesu sądowego (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 1 września 2004 r., sygn. akt II SA/Gd 296/04, LEX nr 203311). Przystępując do oceny złożonego wniosku w pierwszej kolejności należy odnotować, że skarżący nie nadesłał wszystkich żądanych dokumentów. Pomimo wyraźnie sprecyzowanego wezwania skarżący nie przedłożył kopii zeznań podatkowych ani wykazów i wyciągów z rachunków bankowych posiadanych przez niego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy. Taka postawa wnioskodawcy nie może zostać oceniona pozytywnie, tym bardziej że został on pouczony, że niewykonanie wezwania może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy. Miał on zatem świadomość, że jego postawa może skutkować niekorzystnym dla niego rozstrzygnięciem. Należy w tym miejscu podkreślić, iż w orzecznictwie utrwalił się pogląd, zgodnie z którym to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Tym samym uznano, że sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane wobec uchylania się wnioskodawcy od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 stycznia 2005 r., sygn. akt I SA/Gd 523/04, LEX 203331). Niemniej jednak ze złożonych dokumentów – w ocenie Sądu – nie wynika, aby sytuacja materialna wnioskodawcy nie pozwoliła mu na partycypowanie w kosztach postępowania. Skarżący otrzymuje regularnie wynagrodzenie, które zgodnie z treścią zaświadczenia z dnia "[...]", wynosi "[...]" (tj. średnie wynagrodzenie netto z 3 m-cy). Podlega ono wprawdzie zajęciom komorniczym w wysokości ½, to jednakże pozostaje mu kwota około "[...]". Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że miesięczne wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego wynoszą około "[...]" (na kwotę tę składają się przedstawione przez skarżącego kserokopie rachunków za: czynsz, abonament radiowo- telewizyjny, abonament za telefon, ½ opłaty za dostawę gazu, ½ opłaty za dostawę energii, a także opłata za bilet miesięczny córki skarżącego). Żona skarżącego również otrzymuje wynagrodzenie w wysokości "[...]" brutto, które pozwala na pokrycie części wspomnianych kosztów utrzymania. Sumując zaś kwoty wynagrodzeń skarżącego i jego żony, można stwierdzić, że ich łączny dochód stanowi kwota około "[...]". Różnica zaś miesięcznego dochodu i wydatków daje kwotę "[...]". Porównując kwotę wydatków z wysokością dochodów budzą się jednak wątpliwości, czy skarżący nie zaniżył swojego dochodu. W świetle doświadczenia życiowego uzasadnione jest takie przypuszczenie, co wynika nie tylko z faktu, iż skarżący na bieżąco reguluje wszystkie rachunki oraz że dokładnie udokumentował wydatki w przeciwieństwie do dochodów, ale i także z okoliczności związanych z czynnościami podejmowanymi przez niego przed tutejszym Sądem. I tak należy zauważyć, że w toczącej się sprawie o sygn. akt I SA/Gl 1508/06 powstały wątpliwości związane z kwestią uiszczenia wpisu. Zgodnie bowiem z dowodem wpłaty znajdującym się w aktach sprawy o sygn. I SA/Gl 1508/06 wynika, że został on uiszczony przez "Firmę A". W piśmie z dnia "[...]" (k. 30 akt I SA/Gl 1508/06) skarżący oświadczył, że uiszczenie tej opłaty było "możliwe dzięki pomocy życzliwym (mu) osobom". W sprzeciwie z dnia "[...]" oświadczył z kolei, że wpisu sądowego dokonał osobiście. Odnotować także trzeba, że w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 1447/06 skarżący korzystał z usług profesjonalnego pełnomocnika ustanowionego z wyboru. Ponadto należy zauważyć, że rozpoznając wniosek o prawo pomocy trzeba mieć na względzie z jednej strony poziom dochodów skarżącego i jego rodziny, a z drugiej wysokość wymagalnych kosztów. Na obecnym etapie postępowania skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości "[...]". Reasumując, wnioskodawca nie wykonał w pełni kierowanego do niego wezwania, nie przedłożył tym samym wszystkich niezbędnych dokumentów. Z przedstawionej zaś dokumentacji nie wynika w sposób jednoznaczny, że w stosunku do jego osoby spełnione zostały przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Tym samym – w ocenie Sądu – skarżący nie wykazał, że jest osobą na tyle ubogą, iż jego rzeczywiste zdolności płatnicze uniemożliwiają mu wywiązanie się z obowiązku partycypowania w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego. Do kosztów sądowych na dzień rozpoznania wniosku zaliczyć można jedynie wpis od skargi w wysokości "[...]", tj. w najmniejszej wysokości, jaką przewidziano w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ppsa orzekł jak w sentencji.